نکات خرید تنبور

1-قیمت تنبور

مقدار بودجه اختصاص داده شده به خرید تنبور شاید مهمترین فاکتور خرید باشد. در قیمت یک ساز فاکتورهای زیادی دخیل هستند، مانند جنس چوب، سازنده و تزئینات به کار رفته…. گاهی پیشنهاد میشود برای شروع از سازهای ارزان استاده کنید، اما سازهای ارزان و بی کیفت به دلیل صدای ناخوشایند انگیزه شما را برای یادگیری میگیرند. بنابراین از سازهای با کیفیت استفاه کنید.

2-جنس کاسه

ساز تنبور جز سازهای ایرانی است که خوش نوایی آن به کاسه وجنس آن بستگی دارد. به طور کلی ساز تنبور دارای کاسه‌ی یکپارچه‌ی گلابی شکل است که روی آن نیز با چوب پوشیده می‌شود. معمولا کاسه تنبور با چوب توت که چوبی محکم است ساخته می‌شود. برای تشخیص چوب ساز توجه کنید که سطح رویی چوب درخت توت رنگی مایل به زرد و سطح داخلی آن کمی قهو‌ه‌ای رنگ و دارای رگه‌های بسیار کمی است. علاوه بر جنس چوب دقت کنید که کاسه‌ی ساز سالم و بدون هیچ گونه ترک خوردگی و برآمدگی باشد.

تفاوت های تنبور و سه تار که باید بلد باشید

3-جنس دسته

جنس دسته نیز معمولا از همان جنس چوب توت و گردو است. همچنین هنگام خرید یک ساز تنبور باکیفیت و خوش ساخت توجه داشته باشند که علاوه بر جنس دسته، نحوه اتصال آن به بدنه ساز نیز از دیگر نکاتی است که حتما باید به آن توجه داشته باشید.

4-سطح صاف ساز

از دیگر فاکتورهای مهم هنگام انتخاب و خرید تنبور توجه به سطح صاف و کاملا صیقل داده شده این ساز است. توجه کنید سطح یک تنبور نباید به هیچ عنوان خراشیدگی داشته باشد و باید عاری از هرگونه منبت کاری و هنرنمایی بر روی چوب باشد تا بتوان صدای واقعی این نوع ساز را از خود متصاعد نماید.

5-جنس سیم گیر

سیم گیر قطعه‌ای است که در انتهای کاسه ساز نصب می‌شود و یک سر سیم‌های تنبور به آن گره می‌خورد. معمولا سازندگان برای ساخت این بخش از شاخ حیوانات استفاده میکنند. با این حال اگر شما با محصولی مواجه شوید که سیم گیر آن از جنس شاخ حیوانات نبود و از متریال مصنوعی برای ساخت این قسمت بهره گرفته شده بود، حواستان را جمع کنید که بایستی پول کمتری برای آن ساز زهی پرداخت نمایید.

6-جنس پرده

سازندگان تنبور از روده گوسفند و یا بز برای تکمیل پرده ساز تنبور استفاده میکنند. که در غیر این صورت قطعا کیفیت نوازندگی و صدای خروجی از ساز دارای شفافیت و قدرت کمتری خواهد بود.

به طور کلی تنبور دارای ۱۳ الی ۱۴ دستان است که در محل‌های معین بر روی دسته ساز بسته می‌شوند. بهترین دستان برای ساز تنبور دستانی است که از جنس زه یا روده گوسفند یا بز باشد. سازی که دستان آن از زه یا روده حیوانات باشد هم دارای صدای بهتر و شفاف تری است و هم قیمت بالاتری دارد.

7-نوع صدا

صدای تنبور صدایی رسا و بدون هیچگونه خش خش اضافه ای باید باشد که بهتر است مقداری با آن بنوازید تا خرید ساز برای شما راحت تر باشد.

کتاب آموزش تنبور از صفر تا صد

8-گوشی‌های ساز تنبور

ساز تنبور به تعداد سیم‌های ساز (معمولا سه یا چهار عدد) گوشی دارد که دو به دو در ابتدا و طرفین دسته نصب شده اند. گوشی‌ها باید بدون ترک و کاملا صاف و صیقل باشد. برای کنترل کیفیت گوشی‌های ساز باید تک تک آن‌ها را خیلی کم به راست و چپ بچرخانید و مطمئن شوید که گوشی‌ها لغی نداشته باشند. بهترین جنس چوب برای ساخت گوشی چوب درخت بید (در قدیم)، توت و گردو است. زیرا این گوشی‌ها به طور مداوم برای کوک کردن ساز در حال چرخش هستند پس باید کیفیت مطلوبی داشته باشند.

9-خرک ساز

روی سطح کاسه قطعه‌ای از جنس چوب‌های شمشاد، گردو و فوفل نصب شده است تا سیم‌های ساز با یک فاصله از سطح کاسه عبور کنند و به سیم گیر برسند. جنس این خرک در کیفیت صدای ساز بسیار موثر است و حتما باید از چوب‌های محکم مانند گردو، شمشاد یا فوفل ساخته شود.

تنبورهای پیشنهادی ما به ترتیب

1-تنبور سیروس رضوی طرح ویژه (برای افراد متوسط-حرفه ای)

• لینک قیمت و خرید (حدود 2 میلیون تومان)

• جنس کاسه: چوب توت
• ساختمان کاسه: کاسه ای
• جنس دسته: چوب گردو
• جنس صفحه رویی: چوب توت
• جنس گوشی کوک: چوب گردو
• جنس پرده: روده حیوانات
• جنس شیطانک: شاخ
• جنس سیم گیر: گردو
• مهر سازنده: دارد
• نام سازنده: سیروس رضوی
• سایر مشخصات: تنبور کاسه‌ای یک تکه

2- تنبور مفاخری مدل MM01 (برای افراد مبتدی-متوسط)

• لینک قیمت و خرید (حدود 1 میلیون تومان)

• جنس کاسه: چوب گردو
• جنس دسته: چوب گردو
• جنس سیم گیر: شمشاد
• مهر سازنده: دارد
• نام سازنده: مفاخری
• سایر مشخصات: به همراه کاور ویک بسته سیم تنبور

3- تنبور هاتف (برای افراد مبتدی)

• لینک قیمت و خرید (حدود 1 میلیون تومان)

تنبور سازی است که دسته‌ای بلند و کاسه‌ای گلابی شکل دارد و معمولاً از چوب توت ساخته می‌شود. کاسه آن به دو صورت یک تکه (کاسه‌ای) که از قدیم مرسوم بوده و چند تکه‌ای (ترکه‌ای یا چمنی) که به تقلید از کاسه سه تار در دهه‌های اخیر ساخته شده‌است. تنبور شامل قسمت های مختلفی مانند ، کاسه ، دسته ، سیم ها ، سیم گیر ، شیطانک ، دستان و گوشی ها است. تنبور های هاتف از ساز های حرفه ای و با کیفیت در بازار به شمار می روند. برند هاتف از برند های با سابقه و مشهور در ساز می باشد. تنبور هاتف برای نوازندگان حرفه ای مناسب می باشد.

بر روی دسته این ساز از 10 تا 15 پرده یا دستان بسته میشود ، اما معمولا 14 دستان بر روی آن بسته میشود. تنبور دارای سه عدد سیم میباشد. کوک تنبور به دو صورت: فاصله چهارم و فاصله پنجم است. نوازندگان امروزی اغلب برای کوک سیم اصلی نت دو و سیم واخوان نت سل استفاده می‌کنند. تنبور با چهار انگشت دست راست نواخته شده و برای نواختن آن  از مضراب مصنوعی استفاده نمیشود.

• جنس کاسه ساز از چوب توت میباشد. چوب توت جزو مناسب ترین چوب ها برای ساخت ساز میباشد. این چوب دارای مقاومت بالایی در برابر تناوب خشکی و رطوبت میباشد و از ارتعاش مناسبی در برابر صدا برخوردار است.
• جنس دسته از چوب گردو میباشد. این چوب به دلیل مقاومت و عدم شکل پذیری برای ساخت دسته رایج میباشد.
• جنس کاسه: چوب توت
• جنس دسته: چوب گردو
• جنس صفحه رویی: چوب توت
• جنس گوشی کوک: چوب گردو
• جنس پرده: روده حیوانات
• جنس شیطانک: استخوان
• جنس سیم گیر: فوفل
• مهر سازنده: دارد
• نام سازنده: هاتف ملکشاهی
• سایر مشخصات: همراه با هاردکیس

سایر تنبورهای پیشنهادی

• تنبور اسدالله گهواره کاسه خربزه ای (6 میلیون تومان)
• تنبور باباحیدری طرح اسدالله 15.5 (2 و نیم میلیون تومان)

دانلود رایگان ۱۴ درس گلچین شده آموزش تنبور نوازی (فیلم+PDF)

نوشته راهنمای خرید تنبور (9 نکته مهم پیش از خرید) اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

مقدمه

در گلچین کردن این ویدیوها سعی کرده ایم کاربردی ترین آموزش های تنبور را گرد هم بیاوریم. این ۱۴ ویدیوی آموزشی شامل موضوعات متنوعی از تنبور نوازی هستند، از جمله:

• آشنایی با تنبور
• نت خوانی و نت نگاری
• تکنیک های تنبور
• نوازندگی تنبور
• و…

نمونه ویدیوی آموزشی و تصاویر دروس

نمونه ای از این ویدیوها را در زیر می بینید (البته ویدیوهایی که دانلود می کنید، از کیفیت بالاتری برخوردار هستند):

لینک های دانلود:

دانلود همه دروس

نکته مهم! هیچ فیلم رایگان یا وب سایتی در سرتاسر اینترنت، تنبور را بصورت مدون و اصولی، به شما آموزش نمی دهد و آموزش های آنها فقط جنبه تکمیلی دارند. سعی کنید از این بسته آموزشی فوق العاده و کامل استفاده کنید تا تنبور را بدون نیاز به کلاس، خیلی سریع و حرفه ای بیاموزید! (بسیاری از اساتیدی که در حال تدریس تنبور هستند، فقط از همین بسته برای یادگیری استفاده کرده اند!)

دانلود جزوه PDF آموزش تنبور

جزوه ای که برای دانلود قرار داده ایم، تقریبا، جدیدترین و بهترین پی دی اف آموزش تنبور موجود در اینترنت فارسی می باشد. از این پی دی اف بعنوان مکمل یادگیری (و نه منبع اصلی!) استفاده کنید:

دانلود پی دی اف آموزش تنبور نوازی

انتخاب تنبور مناسب: راهنمای جامع برای خریداران

انتخاب یک تنبور مناسب، گامی مهم در آغاز مسیر نوازندگی این ساز روحانی است. با توجه به تنوع مدل‌ها، جنس چوب و سازندگان، انتخاب بهترین گزینه ممکن است کمی گیج‌کننده باشد. در این راهنما، به شما کمک می‌کنیم تا با در نظر گرفتن نکات مهم، بهترین تنبور را برای خود انتخاب کنید.

نکات مهم در انتخاب تنبور

1. جنس چوب:

   • کاسه: جنس چوب کاسه تأثیر مستقیمی بر صدای تنبور دارد. چوب‌های گردو، توت و صنوبر از جمله چوب‌های رایج برای ساخت کاسه تنبور هستند. چوب گردو صدایی گرم و بم‌تر و چوب توت صدایی زنگدارتر تولید می‌کند.
   • گردن: گردن معمولاً از چوب گردو یا صنوبر ساخته می‌شود.
   • صفحه رویی: صفحه رویی از چوب صنوبر ساخته می‌شود و نقش مهمی در کیفیت صدا دارد.

2. تعداد سیم:

   • تنبورها معمولاً ۱۱ تا ۱۳ سیم دارند. تعداد سیم‌ها بر روی صدای ساز و پیچیدگی تکنیک‌های نوازندگی تأثیر می‌گذارد.

3. اندازه و وزن:

   • اندازه و وزن تنبور به عوامل مختلفی مانند جنس چوب و تعداد سیم‌ها بستگی دارد. بهتر است تنبوری را انتخاب کنید که برای شما راحت باشد و بتوانید به راحتی آن را بنوازید.

4. صدادهی:

   • قبل از خرید، حتماً صدای تنبور را به دقت گوش کنید. صدای تنبور باید گرم، رسا و بدون نویز باشد.

5. کوک:

   • اطمینان حاصل کنید که تنبور به درستی کوک شده باشد.

6. ساخت:

   • کیفیت ساخت تنبور بسیار مهم است. تمام قسمت‌های ساز باید به خوبی به هم متصل شده باشند و هیچ گونه لق شدگی یا ترک خوردگی نداشته باشند.

7. بودجه:

   • تنبورها در رنج قیمتی مختلفی موجود هستند. بودجه خود را مشخص کنید و سپس به دنبال تنبوری با کیفیت مناسب باشید.

نکات تکمیلی

• مشاوره با استاد: بهتر است قبل از خرید، با یک استاد تنبور مشورت کنید تا شما را در انتخاب بهترین ساز راهنمایی کند.
• خرید از فروشگاه‌های معتبر: سعی کنید تنبور خود را از فروشگاه‌های معتبر و سازندگان شناخته شده خریداری کنید.
• ضمانت نامه: از فروشنده ضمانت نامه دریافت کنید تا در صورت بروز هرگونه مشکل، بتوانید آن را تعمیر یا تعویض کنید.

هر گونه سوالی در زمینه این مطلب دارید در بخش نظرات مطرح کنید تا به آن پاسخ دهیم.

نوشته دانلود رایگان ۱۴ درس گلچین شده آموزش تنبور نوازی (فیلم+PDF) اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

مقدمه:

هنرمندان رشته موسیقی با استفاده از آلات موسیقی مختلفی می توانند استعداد هنری خود را در این زمینه به نمایش بگذارند. یکی از سازهای موسیقی ایران تنبور است که در عین شباهت زیادی که به سازهای دیوان و دوتار دارد، جنبه‌ عرفانی و مقامی هم دارد. از گذشته های دور تاکنون نوازندگان معروف و چیره دستی با تنبور هنرنمایی کرده اند. تنبور یکی از سازهای زهی است که در آن سیم‌ها از روی دسته‌ای بلند و کاسه‌ای عبور کرده‌ است و با ضربه انگشتان به صدا درمی‌آید. تنبور کهن‌ترین ساز زهی زخمه‌ای است، به این معنا که اولین سازی می‌باشد که دسته‌ای بلند به همراه کاسه و وتر داشته است. در کتب و رسالات زیادی در این مورد سخن گفته‌اند. کتاب دیکشنری گراو که در زمینه ساز شناسی می‌باشد، قدمت این ساز را پنج الی شش هزار سال دانسته و مجسمه‌های سنگی در موزه‌ها و آثار باستانی به جای مانده در شوش و تپه‌های بنی یونس در حوالی شهر موصل قدمت این ساز را ۱۵۰۰ الی ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد نشان می‌دهد. تنبور از شکل ظاهری دارای دو نوع است
یک: نوعی کاسه ی آن یک تیکه است واز لحاظ ساخت آن بسیار مشکل است و تنبور قدیم همه از این نوع بوده اند
دو: نوعی که به چمنی مشهور ست که همان ترکه ای است که کاسه ی آن از تکه های چوب درست شده است و مزیتی که برنوع اول دارد این است که هم ساخت آن راحت تر است واگر از لحاظ کاسه آن مشکلی پیش بیاید تعمیر آن راحت تر است.

مطلب کاربردی: کاملترین مقاله آموزش تنبور

نمونه ویدیوی آموزشی و تصاویر دروس

نمونه ای از این ویدیوها را در زیر می بینید (البته ویدیوهایی که دانلود می کنید، از کیفیت بالاتری برخوردار هستند):

تنبور نوازی بسیار زیبا – استاد فرشید کاکاوند:

همچنین تصاویر مختلف از این فیلمها راببینید:

لینک دانلود :

⇓  دانلود فیلم های زیبای نواختن تنبور حرفه ای

پست مشابه: نوازندگی و آموزش تنبور توسط استاد سید خلیل عالی‌نژاد

برترین نوازندگان ایران (از گذشته تا کنون)

نوازندگان قدیم

علی‌اکبر خان شیدا (۱۸۴۴-۱۸۹۱)

علی‌اکبر خان شیدا از مهم‌ترین شاعران و نوازندگان دوره قاجار بود. او به عنوان یکی از پیشگامان موسیقی ایرانی شناخته می‌شود. شیدا به خاطر تصانیف و غزلیاتش شهرت داشت و مهارت بالایی در نواختن تنبور داشت. سبک او تاثیر زیادی بر موسیقی دوره خود گذاشت و بسیاری از نوازندگان پس از او از سبک و شیوه‌های او بهره بردند.

علی‌اکبر خان فراهانی (۱۸۱۶-۱۸۵۸)

علی‌اکبر خان فراهانی یکی از مهم‌ترین نوازندگان موسیقی ایرانی در دوره قاجار بود. او پدر خاندان فراهانی است که بسیاری از نوازندگان برجسته موسیقی ایرانی از این خاندان برخاسته‌اند. فراهانی علاوه بر تنبور، مهارت بالایی در نواختن تار داشت و بسیاری از ردیف‌های موسیقی ایرانی به او منسوب است.

نوازندگان معاصر

خلیل عالی نژاد (زادهٔ ۱۹۵۷)

خلیل عالی‌نژاد (1957-2001) یکی از برجسته‌ترین نوازندگان و آهنگسازان معاصر ایران بود که نقش مهمی در احیای موسیقی تنبور داشت. او در کرمانشاه متولد شد و تحت تأثیر محیط فرهنگی منطقه و خانواده، به یادگیری تنبور پرداخت. تحصیلات خود را در دانشگاه تهران ادامه داد و تحت نظر استادان برجسته‌ای مانند داریوش صفوت و نورعلی برومند، به تکمیل هنر خود پرداخت. عالی‌نژاد کنسرت‌های متعددی در داخل و خارج از کشور برگزار کرد و با آثار خود، تاثیر عمیقی بر موسیقی ایرانی گذاشت. آثار او، از جمله سماع خاک و نغمه‌های تنبور، علاوه بر زیبایی هنری، دارای عمق معنوی و روحانی هستند. او در سال 2001 در سوئد به قتل رسید، اما میراث هنری او همچنان زنده و الهام‌بخش باقی مانده است.

علی‌اکبر مرادی (زادهٔ ۱۹۵۷)

علی‌اکبر مرادی از برجسته‌ترین نوازندگان معاصر تنبور است که در منطقه کرمانشاه به دنیا آمد. او از کودکی به موسیقی علاقه‌مند شد و تحت آموزش نوازندگان محلی به یادگیری تنبور پرداخت. مرادی با تلاش‌های خود در احیای موسیقی کردی و تکنیک‌های خاص تنبورنوازی شهرت یافت و در کنسرت‌های متعددی در سراسر جهان به اجرا پرداخت. آثار او شامل آلبوم‌های بسیاری است که تأثیر زیادی بر موسیقی کردی و تنبورنوازی داشته است.

کیخسرو پورناظری (زادهٔ ۱۹۴۵)

کیخسرو پورناظری از مؤسسین گروه شمس و یکی از برجسته‌ترین نوازندگان و آهنگسازان معاصر تنبور است. او به همراه گروه شمس، موسیقی مقامی و عرفانی ایرانی را به سطح جدیدی از شناخت و پذیرش عمومی رساند. پورناظری با نوآوری‌های خود در زمینه موسیقی سنتی و تنبورنوازی توانست موسیقی ایرانی را به مخاطبان جهانی معرفی کند. او همچنین آثار بسیاری در زمینه موسیقی سنتی و عرفانی خلق کرده است.

بیژن کامکار (زادهٔ ۱۹۴۹)

بیژن کامکار، یکی از اعضای گروه کامکارها، یکی از نوازندگان برجسته تنبور، دف و سایر سازهای ایرانی است. او به همراه خانواده‌اش نقش مهمی در شناساندن موسیقی کردی و تنبورنوازی به مخاطبان جهانی داشته است. بیژن با تکنیک‌های خاص و مهارت بالای خود در نوازندگی توانسته است جایگاه ویژه‌ای در موسیقی ایران به دست آورد.

ارسلان کامکار (زادهٔ ۱۹۵۴)

ارسلان کامکار نیز از اعضای برجسته گروه کامکارها و نوازنده تنبور و دیگر سازهای ایرانی و کلاسیک است. او با ترکیب موسیقی سنتی و کلاسیک توانسته است سبک خاص خود را ایجاد کند و تاثیر زیادی بر موسیقی معاصر ایران داشته باشد. ارسلان به عنوان آهنگساز و نوازنده، آثار متعددی خلق کرده و در بسیاری از کنسرت‌های ملی و بین‌المللی به اجرا پرداخته است.

نوازندگان نوظهور

سینا جهان‌آبادی (زادهٔ ۱۹۸۰)

سینا جهان‌آبادی یکی از نوازندگان جوان و مستعد تنبور است که با سبک‌های نوین و خلاقانه خود توانسته است مخاطبان زیادی را جذب کند. او از دوران کودکی به موسیقی علاقه‌مند شد و تحت آموزش اساتید برجسته به یادگیری تنبور پرداخت. سینا با تلفیق سبک‌های سنتی و مدرن، آثاری نوآورانه خلق کرده است که تاثیر زیادی بر موسیقی تنبور داشته است.

این نوازندگان هر یک با تلاش و هنر خود، به تداوم و گسترش هنر تنبورنوازی کمک کرده‌اند و باعث شده‌اند تا این ساز کهن همچنان زنده و پویا باقی بماند.

چنانچه سؤالی در خصوص این موضوع داشتید در بخش نظرات با ما در میان بگذارید تا پاسخ دهیم.

نوشته دانلود 8 کلیپ زیبای نواختن تنبور حرفه ای که باید دانلود کنید! اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

مقدمه:

یکی از قدیمی ترین سازهای متعلق به ایرانیان و اعراب، ساز تنبور است که از گذشته های دور تاکنون بین این ملتها رواج داشته و نواخته می شده است. امروزه  هم تنبور به يك قشر وسيع از جامعه بشری تعلق دارد و در مراسمات مختلف از این موسیقی بکار گرفته می شود. در گردآوری این ویدئوها سعی شده تا بهترین و اصولی ترین آموزش های ساز تنبور را برای شما تهیه نماییم. این فیلمها علاوه بر محتوای آموزشی که دارند بسیار زیبا و جذاب نیز هستند که می توانید از تماشای آنها لذت ببرید. البته قبلا از آن،به بررسی نقش تنبور در موسیقی عرفانی و مقامی ایران، و تحلیل مقام‌های مختلف آن می‌پردازیم.

تاریخچه تنبور

تنبور یکی از کهن‌ترین سازهای زهی است که قدمتی بیش از چند هزار سال دارد. بر اساس منابع تاریخی و باستان‌شناسی، نمونه‌هایی از این ساز در تمدن‌های باستانی ایران و میان‌رودان یافت شده‌اند. تنبور در طول تاریخ دچار تغییرات و تحولات زیادی شده و به شکل‌های مختلفی در مناطق مختلف ایران و جهان نواخته شده است.

ساختار و ویژگی‌های تنبور

تنبور ساز زهی مضرابی است که دارای بدنه‌ای گلابی شکل و دسته‌ای بلند است. این ساز معمولاً دارای دو یا سه سیم است که با زخمه نواخته می‌شوند. صدای تولید شده از تنبور به دلیل ساختار خاص بدنه و استفاده از چوب‌های مخصوص، دارای طنین و لرزش خاصی است که آن را از دیگر سازهای زهی متمایز می‌کند.

نقش تنبور در موسیقی عرفانی

تنبور در موسیقی عرفانی نقش بسیار مهمی ایفا می‌کند. این ساز به دلیل صدای آرام و ملایم خود، به عنوان ابزاری برای تمرکز و توجه به درون و ارتباط با خداوند مورد استفاده قرار می‌گیرد. در طریقت‌های مختلف عرفانی، تنبور به عنوان یک وسیله برای ایجاد حالاتی از وجد و سماع استفاده می‌شود. نوازندگان تنبور با استفاده از تکنیک‌های خاص و نواختن مقام‌های عرفانی، سعی در ایجاد فضایی روحانی و معنوی دارند.

مقام‌های تنبور

مقام‌ها در موسیقی مقامی ایران به عنوان الگوهای ملودیک و ریتمیک شناخته می‌شوند که هر یک دارای خصوصیات و ویژگی‌های خاصی هستند. در موسیقی تنبور، مقام‌های مختلفی وجود دارد که هر یک با توجه به نوع نوازندگی و حال و هوای خاص خود، به بیان احساسات و حالات مختلف عرفانی می‌پردازند.

مقام مجنونی

مقام مجنونی یکی از مقام‌های معروف و مهم در موسیقی تنبور است که با نواختن آن، نوازنده سعی در بیان حالات عاشقانه و شوریده‌وار خود دارد. این مقام معمولاً در مجالس عرفانی و سماع مورد استفاده قرار می‌گیرد و با نواختن آن، حالاتی از عشق و دلدادگی به خداوند در مخاطب ایجاد می‌شود.

مقام شاه خوشین

مقام شاه خوشین یکی دیگر از مقام‌های مهم تنبور است که به بیان حالات عرفانی و معنوی می‌پردازد. این مقام با نواختن نغمات آرام و ملایم، سعی در ایجاد حالتی از سکون و آرامش در مخاطب دارد. مقام شاه خوشین معمولاً در مجالس ذکر و دعا مورد استفاده قرار می‌گیرد و به عنوان یکی از مقام‌های مورد علاقهٔ نوازندگان تنبور شناخته می‌شود.

مقام طرز

مقام طرز یکی از مقام‌های پرشور و هیجان‌انگیز در موسیقی تنبور است که با نواختن آن، نوازنده سعی در ایجاد حالاتی از وجد و سرور در مخاطب دارد. این مقام معمولاً در مجالس شادی و جشن‌های عرفانی مورد استفاده قرار می‌گیرد و با ریتم تند و پرشور خود، حال و هوای خاصی به مجالس می‌بخشد.

تنبور و نقش آن در ادبیات عرفانی

تنبور نه تنها در موسیقی، بلکه در ادبیات عرفانی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. بسیاری از شاعران و عارفان بزرگ ایرانی، در اشعار خود به تنبور و نقش آن در ایجاد حالات عرفانی اشاره کرده‌اند. مولانا، حافظ، عطار و دیگر شاعران بزرگ، در اشعار خود از تنبور به عنوان ابزاری برای بیان عشق و دلدادگی به خداوند استفاده کرده‌اند.

تأثیر تنبور در موسیقی مقامی مناطق مختلف ایران

تنبور در مناطق مختلف ایران به شکل‌های مختلفی نواخته می‌شود و هر منطقه دارای سبک و سیاق خاص خود در نوازندگی تنبور است. در این بخش، به بررسی تأثیر تنبور در موسیقی مقامی برخی از مناطق ایران می‌پردازیم.

تنبور در کرمانشاه

کرمانشاه یکی از مناطق مهم در نوازندگی تنبور است. در این منطقه، تنبور به عنوان یکی از سازهای اصلی موسیقی مقامی شناخته می‌شود و نوازندگان برجسته‌ای از این منطقه برخاسته‌اند. موسیقی تنبور در کرمانشاه دارای ویژگی‌های خاصی است که آن را از دیگر مناطق متمایز می‌کند.

تنبور در کردستان

کردستان نیز یکی دیگر از مناطق مهم در نوازندگی تنبور است. در این منطقه، تنبور به عنوان ساز اصلی موسیقی عرفانی و مقامی شناخته می‌شود. نوازندگان کردستان با استفاده از تکنیک‌های خاص و نواختن مقام‌های عرفانی، سعی در ایجاد حالاتی از وجد و سرور در مخاطب دارند.

نوازندگان برجسته تنبور

در طول تاریخ، نوازندگان برجسته‌ای به هنر تنبورنوازی پرداخته‌اند که هر یک به نوبه خود تأثیر زیادی بر تداوم و پیشرفت این هنر داشته‌اند. در این بخش، به معرفی برخی از این نوازندگان برجسته می‌پردازیم.

علی‌اکبر مرادی

علی‌اکبر مرادی یکی از برجسته‌ترین نوازندگان معاصر تنبور است که نقش مهمی در احیای موسیقی کردی و تکنیک‌های خاص تنبورنوازی داشته است. او با برگزاری کنسرت‌های متعدد در سراسر جهان و آموزش نوازندگان جوان، تأثیر زیادی بر موسیقی تنبور گذاشته است.

کیخسرو پورناظری

کیخسرو پورناظری از مؤسسین گروه شمس و یکی از برجسته‌ترین نوازندگان و آهنگسازان معاصر تنبور است. او با تلاش‌های خود، موسیقی مقامی و عرفانی ایران را به سطح جدیدی از شناخت و پذیرش عمومی رساند و آثار متعددی در این زمینه خلق کرد.

خلیل عالی‌نژاد

خلیل عالی‌نژاد یکی دیگر از نوازندگان برجسته تنبور بود که با آثار خود تأثیر عمیقی بر موسیقی عرفانی ایران گذاشت. او با نواختن مقام‌های مختلف تنبور و خلق آثار بی‌نظیر، به عنوان یکی از نوازندگان برجسته این ساز شناخته می‌شود.

تأثیرات تنبور بر فرهنگ و هنر ایران

تنبور نه تنها به عنوان یک ساز موسیقی، بلکه به عنوان نمادی از فرهنگ و هنر ایران نیز شناخته می‌شود. این ساز با صدای خاص و ویژگی‌های منحصر به فرد خود، تأثیر زیادی بر هنر و ادبیات ایران داشته و به عنوان یکی از نمادهای هویت فرهنگی ایرانیان شناخته می‌شود.

تنبور و مراسم‌های عرفانی

تنبور در مراسم‌های عرفانی نقش بسیار مهمی ایفا می‌کند. این ساز به عنوان ابزاری برای ایجاد حالاتی از وجد و سماع در این مراسم‌ها استفاده می‌شود. نوازندگان تنبور با نواختن مقام‌های عرفانی، سعی در ایجاد فضایی روحانی و معنوی دارند که به شرکت‌کنندگان در این مراسم‌ها کمک می‌کند تا به حالات عرفانی و دلدادگی به خداوند نزدیک‌تر شوند.

تنبور و ادبیات عرفانی

تنبور در ادبیات عرفانی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. بسیاری از شاعران و عارفان بزرگ ایرانی در اشعار خود به تنبور و نقش آن در ایجاد حالات عرفانی اشاره کرده‌اند. این ساز به عنوان نمادی از ارتباط میان انسان و خداوند در ادبیات عرفانی شناخته می‌شود.

تنبور و هنرهای تجسمی

تنبور همچنین در هنرهای تجسمی ایران نیز تأثیر زیادی داشته است. تصاویر و نقوش مربوط به تنبور در آثار هنری مختلفی مانند نقاشی‌ها، مینیاتورها و فرش‌های ایرانی دیده می‌شود. این ساز به عنوان یکی از نمادهای فرهنگی ایران، در هنرهای تجسمی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد.

پست مشابه: نوازندگی و آموزش تنبور توسط استاد سید خلیل عالی‌نژاد

نمونه ویدیوی آموزشی و تصاویر دروس

نمونه ای از این ویدیوها را در زیر می بینید (البته ویدیوهایی که دانلود می کنید، از کیفیت بالاتری برخوردار هستند):

آموزش تنبور توسط حمیدرضا حیدری:

در اینجا هم تصاویر مختلف این فیلمها را ببینید:

لینک دانلود :

⇓  دانلود فیلم های آموزشی ساز تنبور

همچنین بخوانید: کتاب آموزش تنبور از صفر تا صد

نتیجه‌گیری

تنبور به عنوان یکی از کهن‌ترین و اصیل‌ترین سازهای موسیقی ایرانی، نقش مهمی در موسیقی عرفانی و مقامی این سرزمین دارد. این ساز با صدای خاص و ویژگی‌های منحصر به فرد خود، به عنوان ابزاری برای بیان احساسات و حالات عرفانی شناخته می‌شود. نوازندگان برجسته‌ای در طول تاریخ به هنر تنبورنوازی پرداخته‌اند و هر یک به نوبه خود تأثیر زیادی بر تداوم و پیشرفت این هنر داشته‌اند. تنبور نه تنها به عنوان یک ساز موسیقی، بلکه به عنوان نمادی از فرهنگ و هنر ایران نیز شناخته می‌شود و تأثیر زیادی بر هنر و ادبیات این سرزمین داشته است.

اگر هم سوالی در ارتباط با این ویدئوهای آموزشی ساز تنبور دارید در بخش نظرات با ما در میان بگذارید.

نوشته دانلود 8 فیلم کاربردی آموزش ساز تنبور که باید دانلود کنید! اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

استاد سید خلیل عالی‌نژاد: احیاگر بی‌بدیل هنر تنبور

مرحوم سید خلیل عالی‌نژاد، یکی از برجسته‌ترین نوازندگان تنبور، نه تنها یک استاد تمام عیار در نوازندگی این ساز مقدس بود، بلکه نقش بی‌بدیلی در احیای موسیقی مقامی کردستان ایفا کرد. این مقاله با هدف آشنایی بیشتر با زندگی و آثار این هنرمند بزرگ تهیه شده است. در ادامه، به آموزش نوازندگی ایشان و اجراهای بی‌نظیر وی می‌پردازیم.

زندگی‌نامه

سید خلیل عالی‌نژاد در سال 1336 در صحنه استان کرمانشاه به دنیا آمد. او از کودکی تحت تأثیر محیط فرهنگی و هنری خود قرار گرفت. پدرش، سید شاهمراد عالی‌نژاد، نوازنده تنبور بود و اولین آموزگار او در این مسیر شد. سید خلیل مشق تنبور را با سید نادر طاهری آغاز کرد و پس از دو سال نزد سید امرالله شاه‌ابراهیمی رفت. همچنین از امیر حیاتی نیز بهره برد و بعدها به محضر استاد عابدین خادمی راه یافت.

ابتدا این آهنگ ماندگار آئین مستان از سید خلیل عالی نژاد را گوش دهید و یا با دانلود منیجر دانلود کنید

آموزش موسیقی ایرانی : آموزش تار و سه تار

تحصیلات و فعالیت‌ها

سید خلیل عالی‌نژاد در سال 1375 در رشته موسیقی از دانشگاه هنر فارغ‌التحصیل شد. او بر ردیف موسیقی دستگاهی ایران تسلط کافی داشت و آواز را از مکتب میرزا حسین خادمی آموخته بود. همچنین دف را از نادر نادری و تار را از کیخسرو پورناظری یاد گرفت. نوازندگی تار او به شیوه مکتب برومند نزدیک بود و در سه‌تار نیز شیوه یوسف فروتن را به یاد می‌آورد.

تأسیس گروه‌ها و همکاری‌ها

در اوایل دهه 60، گروه تنبور شمس به سرپرستی کیخسرو پورناظری تشکیل شد و عالی‌نژاد به این گروه پیوست. تکنوازی و جواب آواز ماندگار او در کاست “صدای سخن عشق” با صدای شهرام ناظری از یادگارهای این همکاری است.

در اواسط دهه 70، سید خلیل گروه باباطاهر را تشکیل داد. این گروه در اجلاس هنرهای دینی (1375 تهران) برنامه‌ای اجرا کرد که ویدئو آن به نام “زمزمه قلندری” به نفع خیریه کهریزک منتشر شد. او در سال 1371 به وصیت احمد عبادی برای شرکت در مراسم خاکسپاری او به تهران رفت و دیگر هیچ‌گاه به دیار خود بازنگشت.

آثار و آلبوم‌ها

از استاد سید خلیل عالی‌نژاد مجموعه‌های زیادی به جا مانده است که شامل گروه نوازی‌های “آئین مستان”، “ثنای علی”، “زمزمه قلندری”، “آیین قلندری” و دونوازی “شکرانه” با همنوازی دف حمیدرضا خجندی می‌شود. او همچنین آثار بسیاری از مراسم آیینی و اجراهای خصوصی به جا گذاشته است.

کتاب‌ها

استاد عالی‌نژاد آثار مکتوبی نیز در زمینه موسیقی و عرفان به جا گذاشته است. از جمله:

• تنبور از دیر باز تاکنون: رساله پایان‌نامه او برای دریافت درجه کارشناسی از دانشکده موسیقی دانشگاه هنر تهران در سال 1375.
• رساله یاری: گزیده‌ای از دفتر احکام سرانجام، منتشر شده در سال 1379 و چاپ اول آن در سال 1384.
• ترجمه و تفسیر کلام‌ها: شامل کلام حضرت شیخ امیر و کلام حضرت تیمور بانیاران و مقابله نسخ ترجمه و کتابت کلام حضرت خان الماس.

میراث و تأثیرات

سید خلیل عالی‌نژاد با هنر و نوآوری‌های خود، تنبور را به شیوه‌ای منحصر به فرد و احساسی نواخت. او با تلاش‌های خود، نقش مهمی در حفظ و گسترش موسیقی مقامی کردستان ایفا کرد. آثار و آموزه‌های او همچنان الهام‌بخش نوازندگان و علاقه‌مندان به موسیقی سنتی ایران است.

منبع :ویکیپدیای فارسی

در این بخش آموزشی از استاد قرار داده شده است که به دلیل اینکه قدیمی است کیفیت پایینی دارد

 ==============

در این بخش هم نوازندگی از استاد قرار داده شده است (قدیمی )

نوشته نوازندگی و آموزش تنبور توسط استاد سید خلیل عالی‌نژاد اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

تنبور یکی از سازهای باستانی و مقدس ایران است که به دلیل صدای دلنشین و روحانی خود، جایگاه ویژه‌ای در موسیقی ایرانی و به‌خصوص در میان اقوام کرد و لر دارد. این ساز که دارای پیشینه‌ای غنی و فرهنگی عمیق است، از دیرباز تا به امروز نقش مهمی در موسیقی آیینی و مقامی ایران ایفا کرده است. در این مقاله به بررسی تنبور، پیشینه آن، جایگاهش در موسیقی ایرانی، نحوه نواختن، صدای خاص آن، جایگاه قومیتی‌اش و تنبورنوازان معروف خواهیم پرداخت.

پیشینه تنبور

تنبور یکی از کهن‌ترین سازهای زهی جهان است که تاریخچه آن به دوران باستان بازمی‌گردد. مدارک تاریخی نشان می‌دهند که این ساز در ایران باستان و به‌ویژه در تمدن‌های کهن منطقه‌ای که امروزه شامل ایران، عراق و سوریه می‌شود، مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

در کتیبه‌ها و نقش‌برجسته‌های باستانی از تمدن‌های سومری و بابلی نیز اشاراتی به سازهایی شبیه به تنبور دیده می‌شود. این ساز در آن زمان‌ها به عنوان یکی از ابزارهای موسیقی مذهبی و آیینی به‌کار می‌رفته و در مراسم‌های عبادی و معنوی نقش مهمی ایفا می‌کرده است.

در دوران اسلامی، تنبور به‌واسطه ارتباطات فرهنگی و تجاری میان ایران و کشورهای همسایه، به دیگر نقاط جهان اسلام نیز معرفی شد و در موسیقی سنتی بسیاری از این کشورها جایگاه خود را پیدا کرد. در این دوران، بسیاری از موسیقی‌دانان و شاعران به توصیف و تمجید از تنبور پرداختند که این امر نشان‌دهنده اهمیت و محبوبیت این ساز در آن زمان بوده است.

جایگاه تنبور در موسیقی ایرانی

تنبور یکی از سازهای کلیدی در موسیقی مقامی و آیینی ایران است. این ساز به‌ویژه در مناطق غربی ایران مانند کردستان و لرستان جایگاه ویژه‌ای دارد. موسیقی مقامی که تنبور یکی از ابزارهای اصلی آن است، به موسیقی سنتی و بومی اقوام مختلف ایران اشاره دارد که دارای ویژگی‌ها و سنت‌های خاص خود هستند.

در موسیقی کردی، تنبور به عنوان یکی از مقدس‌ترین سازها شناخته می‌شود و در بسیاری از مراسم‌های مذهبی و آیینی به‌کار می‌رود. همچنین، در موسیقی مذهبی و آیینی یارسان (اهل حق)، تنبور نقش محوری دارد و به عنوان یکی از ابزارهای اصلی در اجرای نواهای مذهبی و ذکرها استفاده می‌شود.

موسیقی لری نیز تنبور را به عنوان یکی از ابزارهای اصلی خود به‌کار می‌گیرد. این ساز در موسیقی مقامی لری، به‌ویژه در اجراهای سنتی و محلی، نقشی اساسی ایفا می‌کند. همچنین، در موسیقی مقامی بختیاری، تنبور به‌عنوان یکی از سازهای مهم مورد استفاده قرار می‌گیرد و نواهای خاص این منطقه با تنبور همراهی می‌شوند.

نحوه نواختن تنبور

نواختن تنبور نیاز به تسلط بر تکنیک‌های خاصی دارد که در طول سال‌ها توسط نوازندگان حرفه‌ای توسعه یافته‌اند. این تکنیک‌ها به نوازنده اجازه می‌دهند تا صدایی دلنشین و روان از تنبور استخراج کند.

1. نگه داشتن تنبور: نوازنده تنبور را به صورت افقی نگه می‌دارد به‌طوری که دسته ساز در دست چپ و بدنه آن بر روی زانو قرار می‌گیرد. این حالت به نوازنده امکان می‌دهد تا به راحتی به تمامی بخش‌های ساز دسترسی داشته باشد.
2. استفاده از پیک (مضراب): برای نواختن تنبور، نوازنده از یک پیک یا مضراب استفاده می‌کند. این پیک معمولاً از جنس شاخ یا پلاستیک ساخته می‌شود و به نوازنده کمک می‌کند تا سیم‌ها را با دقت و قدرت بیشتری بنوازد.
3. تکنیک‌های دست راست: دست راست نوازنده مسئول نواختن سیم‌ها و تولید صدا است. نوازنده با استفاده از پیک یا انگشتان خود، سیم‌ها را به صورت مستقیم یا ضربه‌ای به صدا در می‌آورد. تکنیک‌های مختلفی مانند ریز (ریز نوازی)، پیتزیکاتو (کشیدن سیم‌ها) و آرپژ (نواختن نت‌ها به صورت جداگانه و متوالی) در نواختن تنبور به‌کار می‌روند.
4. تکنیک‌های دست چپ: دست چپ نوازنده مسئول نگه‌داشتن فرت‌ها و ایجاد نت‌های مختلف است. نوازنده با فشار دادن سیم‌ها بر روی فرت‌های مختلف، نت‌های متفاوتی تولید می‌کند. همچنین، تکنیک‌هایی مانند ویبراسیون (لرزاندن سیم‌ها)، لگاتو (اجرای نت‌ها به صورت پیوسته) و ترمولو (نواختن سریع و مداوم یک نت) نیز توسط دست چپ به‌کار گرفته می‌شوند.
5. آموزش و تمرین: برای یادگیری نواختن تنبور، نوازنده نیاز به آموزش و تمرین مداوم دارد. بسیاری از نوازندگان حرفه‌ای از سنین کودکی شروع به یادگیری تنبور می‌کنند و تحت نظر استادان ماهر آموزش می‌بینند. تمرین‌های روزانه و تسلط بر تکنیک‌های مختلف نواختن به نوازنده کمک می‌کند تا به سطح بالایی از مهارت و اجرا برسد.

صدای تنبور

صدای تنبور یکی از ویژگی‌های برجسته و منحصر به فرد این ساز است که آن را از سایر سازهای زهی متمایز می‌کند. صدای تنبور دارای طیف وسیعی از نت‌ها و طنین‌های مختلف است که می‌تواند از صدای نرم و ملایم تا صدای قوی و پراحساس تغییر کند.

1. ویژگی‌های صوتی: صدای تنبور به دلیل ساختار خاص بدنه و جنس سیم‌ها، دارای طنین و رنگ صوتی ویژه‌ای است. این صدا می‌تواند به‌صورت تک‌نتی یا چندنتی نواخته شود و تنوع زیادی در اجرا ایجاد کند. همچنین، صدای تنبور به دلیل استفاده از پیک یا مضراب، دارای حمله و وضوح بالایی است که می‌تواند حس‌های مختلفی را به شنونده منتقل کند.
2. تأثیرات احساسی: صدای تنبور به دلیل طنین روحانی و معنوی خود، می‌تواند تأثیرات عمیقی بر روی شنونده بگذارد. این ساز در موسیقی آیینی و مذهبی نقش مهمی دارد و صدای آن می‌تواند حس‌های عمیق معنوی و آرامش را به شنونده منتقل کند. همچنین، در موسیقی مقامی و محلی، صدای تنبور می‌تواند احساسات مختلفی مانند شادی، غم، عشق و دلتنگی را به تصویر بکشد.
3. تنوع در اجرا: نوازندگان حرفه‌ای تنبور می‌توانند با استفاده از تکنیک‌های مختلف نواختن، صدای تنبور را به شکل‌های مختلفی تغییر دهند و تنوع زیادی در اجرا ایجاد کنند. این تنوع شامل تغییر در شدت صدا، سرعت نواختن، نوع ضربه به سیم‌ها و استفاده از تکنیک‌های ویبراسیون و لگاتو می‌شود.

جایگاه قومیتی تنبور

تنبور به عنوان یکی از سازهای مهم و مقدس در فرهنگ و موسیقی اقوام مختلف ایران جایگاه ویژه‌ای دارد. این ساز به‌ویژه در میان اقوام کرد، لر و بختیاری اهمیت زیادی دارد و در مراسم‌ها و آیین‌های مختلف آن‌ها به‌کار می‌رود.

1. کردستان: در مناطق کردستان، تنبور به عنوان یکی از مقدس‌ترین سازها شناخته می‌شود و در بسیاری از مراسم‌های مذهبی و آیینی به‌کار می‌رود. این ساز به‌ویژه در موسیقی یارسان (اهل حق) نقش محوری دارد و به عنوان یکی از ابزارهای اصلی در اجرای نواهای مذهبی و ذکرها استفاده می‌شود. همچنین، در موسیقی مقامی کردی، تنبور یکی از سازهای اصلی است و نواهای خاص این منطقه با تنبور همراهی می‌شوند.
2. لرستان: در مناطق لرستان، تنبور به عنوان یکی از سازهای مهم موسیقی مقامی و محلی شناخته می‌شود. این ساز در مراسم‌های مختلف مانند عروسی‌ها، جشن‌ها و سوگواری‌ها نقش مهمی ایفا می‌کند و نواهای محلی لری با تنبور اجرا می‌شوند. همچنین، در موسیقی آیینی لرستان، تنبور به عنوان یکی از ابزارهای اصلی مورد استفاده قرار می‌گیرد و نواهای مذهبی و عرفانی با آن اجرا می‌شوند.
3. بختیاری: در مناطق بختیاری، تنبور به عنوان یکی از سازهای مهم موسیقی مقامی و محلی شناخته می‌شود. این ساز در موسیقی مقامی بختیاری نقش اساسی ایفا می‌کند و نواهای خاص این منطقه با تنبور همراهی می‌شوند. همچنین، در مراسم‌های مختلف بختیاری، تنبور به عنوان یکی از ابزارهای اصلی موسیقی مورد استفاده قرار می‌گیرد و نواهای محلی با آن اجرا می‌شوند.
4. کرمانشاه: امروزه به جرات مي توان گفت كه: معروفترين و دوست داشتني ترين ساز در بين اقشار مختلف مردم استان كرمانشاه است .لذا امروز کتابی برای شما گرد آوری کرده ایم در مورد ساز تنبور ، در این کتاب شما رایگان قدم به قدم تنبور را آموزش خواهید دید.در کل از همه شما دوستان دعوت میکنیم این کتاب را دانلود نمایید.
   

   دانلود کتاب رایگان آموزش تنبور

تنبورنوازان معروف

در طول تاریخ، بسیاری از نوازندگان برجسته تنبور با استعداد و تکنیک‌های بی‌نظیر خود توانسته‌اند شهرت زیادی کسب کنند و تأثیرات زیادی بر روی توسعه و ترویج این ساز داشته باشند. برخی از تنبورنوازان معروف عبارتند از:

1. علی‌اکبر مرادی: علی‌اکبر مرادی یکی از برجسته‌ترین تنبورنوازان کرد است که با تکنیک بی‌نظیر و اجرای قدرتمند خود، توانسته است شهرت زیادی کسب کند. او با اجرای نواهای مقامی کردی و موسیقی آیینی یارسان، نقش مهمی در ترویج تنبور و موسیقی کردی داشته است.
2. کیخسرو پورناظری: کیخسرو پورناظری یکی دیگر از نوازندگان برجسته تنبور است که با ترکیب موسیقی سنتی و معاصر، توانسته است سبک خاص خود را ایجاد کند و تأثیر زیادی بر روی نوازندگان بعد از خود بگذارد. او با همکاری با گروه‌های موسیقی مختلف و اجرای کنسرت‌های بین‌المللی، نقش مهمی در شناساندن تنبور به جهان داشته است.
3. حسین علیزاده: حسین علیزاده یکی از مشهورترین موسیقی‌دانان و تنبورنوازان ایرانی است که با تکنیک بی‌نظیر و اجرای فوق‌العاده خود، توانسته است شهرت زیادی کسب کند. او با ترکیب موسیقی سنتی و معاصر، نقش مهمی در ترویج تنبور و موسیقی ایرانی داشته است.
4. محسن نامجو: محسن نامجو یکی دیگر از نوازندگان برجسته تنبور است که با تلفیق موسیقی سنتی و مدرن، توانسته است سبک خاص خود را ایجاد کند و تأثیر زیادی بر روی نوازندگان بعد از خود بگذارد. او با اجرای نواهای مختلف و ترکیب آن‌ها با اشعار معاصر، نقش مهمی در ترویج تنبور و موسیقی ایرانی داشته است.

نتیجه‌گیری

تنبور یکی از سازهای باستانی و مقدس ایران است که با صدای دلنشین و روحانی خود، جایگاه ویژه‌ای در موسیقی ایرانی و به‌خصوص در میان اقوام کرد و لر دارد. این ساز با تاریخچه غنی و فرهنگی عمیق خود، نقش مهمی در موسیقی آیینی و مقامی ایران ایفا کرده است. نواختن تنبور نیاز به تسلط بر تکنیک‌های خاصی دارد و صدای آن می‌تواند تأثیرات عمیقی بر روی شنونده بگذارد. تنبور به عنوان یکی از سازهای مهم و مقدس در فرهنگ و موسیقی اقوام مختلف ایران جایگاه ویژه‌ای دارد و بسیاری از نوازندگان برجسته تنبور توانسته‌اند با استعداد و تکنیک‌های بی‌نظیر خود شهرت زیادی کسب کنند و تأثیرات زیادی بر روی توسعه و ترویج این ساز داشته باشند. آینده روشنی برای تنبور متصور است و این ساز همچنان به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای موسیقی در ایران باقی خواهد ماند.

نوشته کتاب آموزش تنبور از صفر تا صد اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

تنبور سازی است که دسته‌ای بلند و کاسه‌ای گلابی شکل دارد و معمولاً از چوب توت ساخته می‌شود.تنبور یکی از سازهای زهی است که در آن سیم‌ها از روی دسته‌ای بلند و کاسه‌ای عبور کرده‌است و با ضربه انگشتان به صدا درمی‌آید. تنبور را بعضی تنبوره نیز گفته اند و معرب این ساز طنبور است، ولی بهتر است با همان املای ایرانی تنبور نوشته شود. امروزه از تنبور می‌توان به ساز محلی با دسته‌ای بلندتر و کاسه‌ای بزرگتر و منحنی تر از سه‌تار دارای دو یا سه سیم و چهارده پرده که به فاصله اکتاو در ساز پرده‌بندی شده، تعبیر نمود. ویژگی‌های اجرایی آن در دوتار مشهود نیست. تنبور را با پنجه می نوازند و این خود دلیلی است بر ارتباط خانوادگی تنبور و دوتار محلی و سه‌تار که آنها نیز با انگشت(ناخن) به صدا در می‌آیند، است. تنبور ، دارای شخصیتی عرفانی و حماسی است و این ساز برای نواختن قطعات حماسی نیز استفاده می شود.

تنبور را با چهار انگشت دست راست و بدون استفاده از مضراب مصنوعی می‌نوازند و تکنیک‌های دست چپ آن شبیه دیگر سازهای زهی دسته دار مانند تار و سه تار است و مضراب‌های اصلی آن عبارتند از انواع مضراب راست، چپ و شُر انواع مضراب ریز، گل‌ریز، غنچه، دوچپ (دوتک) و …
در طول سير و سفر تاريخي و فرهنگی تنبور در نقاط و نواحی مختلف نامها و شکلهای متفاوتی پيدا کرده است . به گمان قوی ميتوان گفت که اکثر سازهای زهی مضرابی از اين ساز کهن مشتق شده و کمال يافته اند و به عنوان مادر سازهای زهی مانند : تار ، سه تار ، عود ، دوتار ، گيتار ، ماندولين ، ديوان و …. شناخته شده است و در کرمانشاه و کردستان ايران رايج است و زينت مجالس عرفانی و محافل روحانی است .
انواع تنبور به اسامی زیر خوانده شده:
تنبور قوچانی ، شروانی ، بغدادی ، تيسفونی و انواع دو تار ، چگور ، قپوز و …. با شکلهای مشابه هنوز در بيشتر مناطق ايران حضور دارد . و آنطوری که در فرهنگنامه ها آمده در ايران باستان مصر و آشور اين ساز وجود داشته در آشور آنرا پاندورا ميخواندند و اين ساز دارای سه سيم بوده است و يونانيان تنبور را بصورت فاندورا اقتباس کرده و سپس بصورت پاندورا وارد زبان و منطقه اروپايي گرديده است .
تنبور که مردمان حق بخصوص در کردستان و کرمانشاه قرنهای متمادی در نگاهداری آن و نعمات باستانی و اهورايي آن کوشيده اند ساز مذهبی و آييني آنها و همدم قلندران عارف وحق پرستان است بطوريكه قبل و بعد از نواختن دست و دستانش را می بوسند و بر ديده ميگذارند . آهنگ و نغمه های تنبور به صورت “مقامی” اجرا می شود و مانند كليه موسيقي های ايزان زمين دارای تمی موزون و بدون وزن و در بعضی مقامهای آن اوزان بصورت سنگين و فراخ ميباشد که بسيار کهنسال مينايد و قدمت و سابقه دور و دراز آنرا نشان ميدهد. کاسه تنبور بيضي شکل و دسته ای نسبتا بلند دارد . دارای 13 الی 14 و حداکثر 15 دستان – پرده- بوده و فواصل آن نزديك به پرده و نيم پرده است و برخلاف سازهای موسيقي سنتی در اين ساز ربع پرده وجود ندارد و اين نشانگر اصالت و دست نخوردگی آن است .
تنبور سازي است از خانواده آلات موسيقي رشته اي .آنگاه كه اين محفظه صوتي به تدريج شكل بيضي پيدا كرده و اندك اندك يك قسمت از دو قسمت باريك بيضي طويل تر و باريكتر شده و هنگامي نام بربط يا عود بر آن نهاده شده كه دسته ساز اندكي بلندتر شده و كاسه طنين ساز ، پر حجم تر گشته است در همين عصر است كه ساز ديگري آفريده شده است . بر اين ساز نيز در مناطق مختلف گيتي نامهاي گوناگون نهاده شده است . از جمله در ايران آن را تنبور ناميده اند .
فارمر مينويسد : با انتشار دين اسلام به اكناف عالم تاثير ايران در آلات موسيقي به همه جا رخنه كرد و حتي در نقاطي هم كه اسلام انتشار نيافته بود راه يافت ، يعني از طرف مشرق به سواحل اقيانوس اطلس و از شمال به سيبري و از جنوب به هندوستان و جزاير شرقي هند نفوذ كرد. تنبور كه در ممالك مجاور ايران به ” طنبوره ” معروف شد به تدريج به چين رسيد و موسوم به ” تنپولا ” گشت. در يونان آنرا” تام پوراس ” ناميدند. از يونان به آلباني رفت و آنرا ” تامورا ” خواندند . در روسيه آنرا ” دومبرا ” ، در سيبري و مغولستان ” دومبره يا دمبوره ” نام نهادند و در بيزلنس معروف شد به ” پاندورا ” . ساير اقوام اروپايي توسط بيزانس با اين ساز آشنا شدند . اين ساز در تركيه و هندوستان رواج يافت .

تاریخچه

تنبور یکی از قدیمی‌ترین سازهای ایران است که جنبه‌ی عرفانی و مقامی دارد . بزرگتر از سه‌تار و در قدیم به دوتار معروف بوده و در مناطق لک‌ نشین به آن تمیره می‌گویند. این ساز از ۱۳ الی ۱۴ پرده تشکیل و ۲ الی ۳ سیم دارد. جنس کاسه و صفحه‌ی آن از چوب توت و دسته‌اش از چوب گردو می‌باشد. تنبور در مناطق یارسان‌نشین دارای تقدسی خاص است چنانچه نوازندگان قبل از شروع و در خاتمه دستانش را می‌بوسند. اوج شکوه و عظمت تنبور در قرن پنجم هجری یعنی حضور در سپاه معروف و متشکل از نهصده شاه‌خوشین بوده و از آن زمان تاکنون در جای‌جای ایران، تنبور را ساز شاه‌خوشینی نیز نامیده‌اند. از یافته‌های باستان‌شناسان می‌توان ادعا کرد که این ساز قدمتی ۶۰۰۰ ساله دارد و از اسناد مهم تاریخی مجسمه‌ای است در حوالی مقبره دانیال نبی(ع) واقع در شوش. شاید نتوان دقیقآ زمان اختراع این ساز را معین نمود، اما می‌توان گفت ساخت تنبور از قرن‌ها پیش از ظهور اسلام رواج داشته است[۱]

تنبور کهن‌ترین ساز زهی زخمه‌ای است، به این معنا که اولین سازی می‌باشد که دسته‌ای بلند به همراه کاسه و وتر داشته است.در کتب و رسالات زیادی در این مورد سخن گفته‌اند. کتاب دیکشنری گراو که در زمینه ساز شناسی می‌باشد، قدمت این ساز را پنج الی شش هزار سال دانسته و مجسمه‌های سنگی در موزه‌ها و آثار باستانی به جای مانده در شوش و تپه‌های بنی یونس در حوالی شهر موصل قدمت این ساز را ۱۵۰۰ الی ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد نشان می‌دهد. در کارنامه اردشیر بابکان یکی از متون‌های پهلوی آمده که روزی اردشیر در ستورگاه نشسته بود و تنبور می‌زد و می‌سرود. در روایت‌های افسانه‌ای آمده که رستم در خوان چهارم تنبور می‌نواخته و مقام ته رز را به وی و مقام باریه را به باربد موسیقیدان دربار ساسانیان نسبت می‌دهند. فارابی که در موسیقی الکبیر به طور گسترده در مورد تنبور و انواع آن و فواصل و کوک‌های آن توضیحات مفصل داده‌اند. ابن سینا، عبدالقادر مراغی و صفی الدین ارموی نیز از این جمله‌اند. در آثار شاعران بزرگ فارسی زبان از جمله شیخ جنید بغدادی، فردوسی، مولوی، منوچهری دامغانی، نظامی گنجوی، موسوی، حافظ، وحید قزوینی، بیدل دهلوی و وفا کرمانشاهی به کرات از تنبور سخن به میان آمده است. این قطعه شعری از مولوی است که در آن نام تنبور ذکر شده است:

در فرهنگ موسيقي ” ريمان ” واژه تنبور آمده است :
تنبور سازي است منسوب به ايرانيان و اعراب و از خانواده عود . ” ريمان ” عقيده دارد كه اين ساز در هندوستان ” تمبوري ” ناميده ميشود كه بيشك همان تنبور ايراني است . در ايتاليا آنرا ” تمبورو ” و در قفقاز ” تمپور ” گويند . ارمنيها مانند ايرانيها آنرا تنبور مينامند .
در فرهنگ موسيقي ” گروو ” گفته شده كه كلمه تنبور در طي زمان در اثر تلفظهاي ملل مختلف به اسمهاي مختلف در آمده است .
دائره المعارف ” بريتانيكا “مينويسد : تنبور سازي است شرقي از خانواده عود كه داراي دسته بلند است و 2 يا 3 سيم داردو با انگشت به صدا در ميايد . قديميترين نشانه هاي موجود از اين ساز در مشرق زمين نقشهايي است كه از تپه هاي” بني يونس ” و ” كيوان ” واقع در شهر موصل به دست آمده است . از اين نقشها معلوم ميشود كه شكل اين ساز به تار امروزي شباهت بسياري داشته است و دسته بسيار بلند و نازك آن با كاسه ظريف و مجوفش بسيار متناسب بوده است. مجسمه هاي بدست آمده از شوش كه متعلق به 1500 سال قبل از ميلاد مسيح ميباشد و همچنين مجسمه هاي بدست امده از ” هفت تپه ” بيانگر قدمت اين ساز ميباشد .
” ژول روئانه ” مينويسد : فارابي از مولفان قرن دهم ميلادي آلات موسيقي زمان خود را مانند عود و تنبور خراساني، تنبور شيرازي و … به طور دقيق نشان داده است . بين اين سازها تنبور بغدادي كه در دمشق مرسوم بوده ، پرده بندي متفتوت داشته است .
در فرهنك كامل آلات موسيقي ” زاكس ” آمده است : تنبور فارسي و كردي و عبري به شكل تخم مرغ است و دسته بلند دارد و در حقيقت ساختمان تنبور نخستين گامي است كه بشر در طريق رشد و تحولاين قبيل سازها برداشته است . به طور كلي ميتوان چگونگي تغييرات شكل ظاهري تنبور را از زمان آشوريها تا عصر حاضر مشاهده كرد . امروزه تنبور به يك قشر وسيع از جامعه بشري تعلق دارد . ريشه لغوي تنبور ” پاندورا ” بوده است .

تنبور باستاني مشخصاتي به اين ترتيب داشته است :

1_سازي رشته اي

2_نواختن با ناخن يا سه انگشت دست راست

3_در آغاز يك تار يا يك رشته داشته است

4_ تنبور دو نوع بوده يك نوع كه پرده يا دستان ميبستند و ديگري بدون پرده بوده است

5_ شكل ظاهري آن مانند دو تار ( چگور ) بوده است .

6_بي ترديد داراي گوشي و خرك بوده است .
آقاي عليرضا فيض بشي پور در پژوهش درجه كارشناسي خود درباره تنبور اشاره دارد به تعدادي از مقامهاي اين ساز مانند مقام ” باريه ” و ” طرز رستم ” ، ” مجنوني ” و ” جنگ آرا ” كه اين مقامها از مقامهاي كهني ميباشد مه سينه به سينه از تنبور باستان تا تنبور حاضر نقل شده است . گويا مقام ” باريه ” را ” باربد ” خوانده است .

انواع تنبور از نظر شکل :

تنبور از شکل ظاهری دارای دو نوع است
یک: نوعی کاسه ی آن یک تیکه است واز لحاظ ساخت آن بسیار مشکل است و تنبور قدیم همه از این نوع بوده اند
دو: نوعی که به چمنی مشهور ست که همان ترکه ای است که کاسه ی آن از تکه های چوب درست شده است و مزیتی که برنوع اول دارد این است که هم ساخت آن راحت تر است واگر از لحاظ کاسه آن مشکلی پیش بیاید تعمیر آن راحت تر است.

تنبور در نواحی باختری ایران ویژه درانجمن تنبورنوازان، قلندران و درویش‌های اهل طریقت و اهل حق کردستان وکرمانشاهان استفاده می‌گردد که به وسیله آن موسیقی مذهبی خود را اجرا می‌کنند.

ساختمان تنبور:

تنبورها در اندازه های مختلفی ساخته شده اند که بر اساس تحقیق درویشی، اندازة کوچکترین و بزرگترین این سازها و اجزای کلی آنها به این ترتیب است : طول کلی : 87 ـ 5ر95 سانتیمتر؛ طول صفحه : 34ـ42 سانتیمتر؛ عرض صفحه : 5ر15ـ20 سانتیمتر؛ عمق کاسه : 2ر13ـ17 سانتیمتر به طور کلی بلندی این ساز در نمونه‌های مختلف یکسان نیست و بدون در نظر گرفتن نمونه‌های استثنا ۸۵ تا ۹۰ سانتیمتر می‌باشد. و تشکیل شده‌است از :

• کاسه،
• دسته،
• صفحه،
• سیم گیر،
• خرک دسته،
• خرک صفحه،
• دو یا سه گوشی
• دو یا سه سیم و
• ۱۳یا ۱۴ دستان
• گلو / گلویی ، که در تنبورهای ترکه ای ، که کاسه را به دسته متصل می کند.

کاسه : همان قسمت پایین تنبور که خود دارای اشکال مختلفی است که بستگی به منطقه و سازنده خود دارد. کاسهٔ این ساز را عموماً از چوب توت میسازند که انتخاب نوع چوب، یعنی اینکه از چه جنس توتی باشد خود دارای نکاتی است. در گوران بیشتر سازها کاسة یکپارچه دارند، اما در صحنه کاسة اغلب سازها از هفت تا دَه ترکه ساخته شده اند.
دسته: قسمت انتهایی تنبور که به کاسه متصل است که در صدا تاثیر زیادی دارد
صفحه:قسمت روی کاسه که دارای بافت ظریف می باشد، صفحة نازکی است از چوب درخت گردو که بر روی دهانة کاسه قرار می گیرد و در وسط و یا در کنار صفحه حدود هفت تا دوازده سوراخِ دو تا سه میلیمتری دارد تا موجب نرمی صدای تنبور شود. سوراخ روی صفحه بر صدای تنبور تا ثیر بسزایی دارد.
دستان: سیزده تا چهارده دستان در تنبور وجود دارد که در محلهای معیّن بر دسته بسته می شوند. به نظر اغلب نوازندگان مشهور، محل دستانها ثابت است اما برخی نیز معتقدند که جای تعدادی از این دستانها متغیر است
خرک: خرک ، قطعه چوبی کوچک و محکم از درخت شمشاد و گردوست که سیم بر آن سوار است، و بر روی صفحه با فاصلة حدود 3ر5 تا 4ر7 سانتیمتر از سیم گیر قرار می گیرد. در برخی از سازهای جدید سیم گیر کار خرک را می کند
سیم گیر : به قسمت انتهایی کاسه وصل است و سیم را به آن وصل می کنند. سیم گیر از جنس استخوان یا چوب بوده در انتهای صفحه قرار دارد که تارها را بدان گره می زنند و تا انتهای دسته می کشند. در برخی از تنبورهای جدید، خرک کار سیم گیر را انجام می دهد.
گوشی: همان قطعات بالای تنبور را گوشی میگویند و از آن برای کوک کردن استفاده میکنند. دو تا سه گوشی (در تنبورهای نامتعارف تا پنج گوشی ) از چوب بید وجود دارد. تنبور لانة کوک (جعبة گوشیها) ندارد و گوشیهایش مستقیماً در سوراخهای ایجاد شده در انتهای دسته فرو می روند.
سیم گیر بالا: برجستگی پایین گوشی را می گویند که دارای شیارهایی است. شیطانک ، که قطعه چوب یا استخوانی است با دو سه شیار که تارها از روی آن عبور داده شده به گوشی گره می خورند. شیطانک در حدود پانزده سانتیمتری ابتدای دسته تعبیه می شود
پرده: نخ نازکی است که بر روی دسته بسته شده و فاصله ی هردو دستان را یک پرده می گویند. تنبور از قدیم دارای دو سیم بوده که اکنون آن را از دو سیم به یک سیم ارتقا داده اند .
سیم: دو یا سه سیم ، که سیم بالایی معمولاً جفتی است . این سیمها از یک سو به سیم گیر و از سوی دیگر پس از عبور از روی خرک و شیطانک در انتهای دسته به دور گوشیها پیچیده می شوند.

مقامات تنبور :

مقامهای حقانی (کلام ، یاری) : اساسی ترین بخش موسیقی تنبور ، موسوم است به سرودهای دینی اهل حق یا مقامهای حقانی که نزد پارسان به کلام مشهورند. این مقام ها تنها با تنبور و آواز اجرا می شوند. هر کلام متن معینی دارد و این متون از گفته ها و سروده های بزرگان پارسان (اهل حق) است. متون کلام ها عمدتا منظوم و حجایی است و سروده های مذهبی آیینی آن از کتاب نامه سرانجام و سایر کتابهای دینی اهل حق است. تعداد کلام های اصلی 72 مقام است . این کلام ها که به کلام های پرد یوری شهرت دارد، متعلق به دوره پیش از سلطان اسحاق تا زمان او هستند.

مقام های باستانی (مجلسی) : تنبور نوازان گاه این مقام ها را غیر یاری ، غیر کلام یا غیر حقانی می نامند. تنبور ، مهم ترین ساز اجرا کننده این مقام ها ست. بخشی از این مقام ها ، با سازهای سرنا، دهل ، دوزله ، نرمه نای و شمشال نیز اجرا می شوند که متاسفانه تعدادی از آنها به علت پیچیدگی و نامانوس بودن به دست فراموشی سپرده شده اند. بیشتر این مقام ها در کوک طرز نواخته می شوند. چنانکه سابق بر این اشاره شد حوزه رواج تنبور در کرمانشاهان در دو کانون اصلی صحنه و گوران (3) متمرکز است ، اما از آنجا که تجمع یارسان (اهل حق) در گذشته بیشتر در منطقه گوران بوده ، مقام های تنبور این منطقه تا حدودی اصیل تر باقی مانده است.

مقام های مجازی: مقام های مجازی را گورانی نیز می خوانند. ترانه ها ، آهنگ های رقص و بسیاری از نمونه های مختلف موسیقی کردی در این بخش قرار می گیرد. این دسته از مقام ها تا حدی از دو دسته دیگر جدیدترند. مقام های مجازی اگرچه در مقایسه با سایر مقام ها از روحانیت کمتری برخوردارند اما از ویژگی های هنری بسیار والایی برخوردارند. مقام های مجازی با آواز ، سرنا و دهل ، دوزله ، نرمه نای و تنبک ، شمشال و کمانچه نیز اجرا می شوند. این مقام ها از تنوع شگفت انگیزی برخوردارند و به عبارتی گسترده ترین بخش موسیقی کردستان و کرمانشاهان را می سازند.

شیوه نواختن تنبور:

در تنبورنوازی از پنج انگشت هر دست استفاده می شود. در شیوة معمول نوازندگی ، هر یک از انگشتان دست چپ روی یک خانه ، چهار انگشت پیاپی روی نیم پرده ، شست بین انگشت نشان و انگشت بزرگتر می نشیند و از انگشت شست برای سیمِ بم استفاده می شود. تنبورنوازی با مهارت ، در نواختن ساز به صورت «افقی » نیست (همانطور که در ویولون کلاسیک غربی یا سیتار هندی رایج است )، بلکه با نواختن دقیق و ماهرانة آرایه های صوتی ، سونوریتة (صدادهی ) شفاف و سلاست جملات همراه با آرامش ، و بدون کشش عضلانی و عصبی و با دستیابی به تمرکز روحانی که نوازندة حقیقی تنبور در طی آموزشهای هنری و معنوی به دست آورده ، معنی می شود. مشخصترین عوامل فنی در اجرا عبارت اند از: ضرب قوی با چهار انگشت ، شُرِّ طولانی (غلتِ صدا)، شُرِّ ساده و نیز ضربات خاصی که گاه بعضی نوازندگان از مکاتب دیگر موسیقی ایرانی ، مثل دو تارنوازی یا سه تارنوازی ، اخذ می کنند. در شیوة استاد نورعلی الهی (متوفی 1353 ش ) این تأثیرپذیریها از موسیقی اصیل شهری (سنّت ردیف دستگاهی ) شنیده می شود ولی در شیوة استادان دیگر، نظیر سیدامراللّه شاه ابراهیمی (متوفی 1382ش ) ، سیدخلیل عالی نژاد (متوفی 1381ش ) و علی اکبر مرادی (متولد 1327ش ) ، خصوصیات اصلی و قدیمی سنّت تنبورنوازی حتی الامکان حفظ می گردد. در برخی اجراهای موسیقی شهری ، گروه نوازی تنبور به صورت تک صدا (یونیسون ) دیده می شود که جدید و گونه ای بدعت گذاری است و به هر حال با سنّت اصلی و هنری تنبورنوازی ، که مبتنی بر تک نوازی و بدیهه سرایی خلاق است ، تفاوت و حتی تضاد دارد .

با این که تک نوازی را بهترین جلوة هنری تنبورنوازی دانسته اند، نواختن سازهای دیگری ، از قبیل دوزله و تنبک و دف و کمانچه ، همراه تنبور در سنّت موسیقایی منطقة کرمانشاه و کردستان ، طبیعی و جا افتاده است . با این حال ، مقامهای تنبور مختص به خود آن است و مراد از «مقام » گاهی نشانة ساختاری مقامی است که قادر است اشکال گوناگون و آهنگهای کمابیش ثابتی را تولید کند . از معروفترین مقامهاست : شیخ امیری ، سَحَری ، عابدینی ، باباکاوسی ، ساروخانی ، چپی ، طرز، قه طار (قطار)، شاه خوشین ، جلو شاهی ، فه تاح پاشایی (فتاح پاشایی ) و هَل پَرِگه . برخی از آنها اساساً برای تنبور ساخته و پرداخته شده و برخی دیگر از قطعاتی گرفته شده است که با سرنا یا سازی دیگر نواخته می شود.

ضبط مقامهای موسیقی تنبور بیش از سه دهه قدمت ندارد و بسیاری از «مقامهای مقدّس » تا ابتدای هزارة سوم میلادی ، حق خروج از خانقاه ، اجرا در جمع یا ضبط در نوار یا لوح فشرده (سی دی ) را نداشتند. روایت فردی استادنورعلی الهی از این مقامات ــ که از 1338 تا 1348ش ضبط و حدود سی سال بعد از آن در فرانسه تکثیر شده است ــ در کنار روایات سنّت گرایانه تر و محافظه کارانه تری از قبیل ضبطهای 1379ـ1380 ش علی اکبر مرادی در پاریس (که با اجازة رسمی و کتبی شیخ خانقاه مبنی بر لزوم ضبط و نگهداری آنها در تاریخ ، همراه شده است )، مجموعه ای گسترده و قابل تأمل را عرضه می کنند. مهمترین این صفحه ها عبارت اند از : > مسیر عشق الاهی < ، > حماسه ای روحانی < از استاد الهی ، > موسیقی کُردی ایران < از علی اکبر مرادی که بترتیب در 1997، 1998 و 2001 در پاریس ضبط شده اند .

در این بین ، نواخته های هنوز منتشرنشدة سیدخلیل عالی نژاد، آخرین بازمانده از سلسله ای عرفانی ـ هنری قدیمی در منطقة کردستان ، بسیار شایان توجه است . در اجرای عالی نژاد، سنّت قدیم با دریافتهای درخشان فردی و درونی او درآمیخته است ؛ اجراهایی برپایة سنّت قومی نیاکان و حاوی قدرت نفوذ معنوی او، که هم در قالب تک نوازی هم در قوالب جدید مثل گروه نوازی و حتی قطعه سازی برای تنبور، تجلی پیدا کرده است .

شیوه کوک تنبور:

امروزه مبنای صداهای موسیقی در سازها نت دوی دیاپازن است که سازهای شاخص موسیقی ایرانی نیز از آن تبعیت نموده‌اند. مثلاً اکثر نوازندگان تار، دست باز یا مطابق دو سیم اول که سیم‌های اصلی تارند را برابر با نت یاد شده می‌گیرند. همین امر باعث شده‌است که صدای سازهای ایرانی به دلیل مبالغه در زیر شدن از اعتدال خارج گشته و صداها اکثراً خشک و بدون طنین شده و از حالت اصلی خود خارج گشته‌است.
در گذشته مبنای صداهای موسیقی نت لا بوده‌است چه در موسیقی ایرانی و چه در موسقی جهانی. این امر تاکنون در تنبور مراعات گردیده یعنی دست باز یا مطابق دو سیم اول که سیم‌های اصلی تنبورند، معمولاً برابر است با نت لا. یعنی یک و نیم پرده بم‌تر از مبنای امروزی کوک می‌شوند.

دو سیم اول تنبور که دو نامیده می‌شوند نسبت به دیاپازون لا کوک می‌شوند و سیم سوم (سل) که به سیم واخوان نیز مشهور است با فاصله چهارم یا پنجم درست پایین‌تر از سیم دو کوک می‌شود که در اصل این دو کوک به کوک پنج و هفت یا فا و سل مشهورند.

کوک های تنبور :

کوک طرز : بیشتر مقا م های مجلسی با این کوک نواخته می شود. نسبت میان وترها در کوک پنجم درست نزولی است و صدای باز وتر دوم اکتاو پایین تر از صدای دستان پنجم است.
کوک بَرز : برز ، به معنی بلند، نامی است که استاد سید ولی حسینی بر این کوک نهاده است . بیشتر مقام های کلام در این کوک اجرا می شوند.

نکاتی در مورد ساخت تنبور:

مواد اولیه مورد نیاز برای ساخت تنبور :
– انوع چوب : گردو(برای ساخت کاسه) ، چوب توت وتوت سیاه (برای ساخت کاسه و دسته )،چوب افرا، سنجد وشمشاد (برای ساخت سیم گیر، خرک، زه ، اشک و تزئینات دیگر (
– استخوان برای نصب روی دسته در صورت ساخت ساز هایی تزئینی تر و خاص
– چسب یا سریشم
– شاخ قوچ برای ساخت خرک ، سیمگیر ، شیطانک
– پرده یا دستان
– سیم (در جنس ها و ضخامت های مختلف ومورد نیاز)
– لوازم رنگ آمیزی ساز : الکل صنعتی نود درجه ، لاک طلایی – پارافین غیر خوراکی مایع- رنگ ( بیکرومات پتاسیم یا سدیم و رنگهای طبیعی دیگر)
وسایل و ابزار مورد نیاز برای ساخت تنبور :
– مغار گیلویی : برای کندن و خالی کردن داخل کاسه سازها
– تیشه معمولی نجاری در اندازه های بزرگ ، متوسط و کوچک : برای تراش روکار و شکل دادن
– اسکنه : برای درآوردن فاق و وصل دسته و . . .
– اره تَر بُری و خشک بری – اره کمانی : برای برای درز کردن کاسه ، فاق زبانه کاسه و بریدن و درست
کردن خرک ، بریدن و درز کردن استخوانهای روی دسته ساز
– رنده های معمولی نجاری ، رنده خشتی ، رنده بغل دوراهی : برای رنده کردن و شکل دادن
– انبرک : برای اندازه گیری قطر کاسه
– کولیس ، گونیا و پرگار
– خط کش فولادی
– خط کش نجاری
– چوب ساب ترسابی و خشک سابی
– چوب ساب قاشقی و نیم گرد
– لیسه معمولی و نیم گرد
– قید ( گیره بزرگ) برای تحت فشار قراردادن دوقسمت کاسه ساز
– گیره رومیزی
– دریل دستی
– دریل شترگردن
– ریسمان باریک پنبه ای
– انواع قالبها( برای ساخت کاسه)
– کاغذ سمباده آج متوسط و آج ریز(نرم)

روش ساخت :

مشخصات ظاهری تنبور بلندی این ساز در نمونه های مختلف یکسان نیست و بدون در نظر گرفتن نمونه های استثنا 84 تا 95 سانتیمتر می یاشد . که طول کاسه بین 36 تا 40 سانتیمتر وطول دسته 48 تا 55 سانتیمتر می باشد .
انتخاب چوب:

کاسه تنبور عموما از چوب توت ساخته می شود و انتخاب نوع جنس چه توتی باشد دارای حساسیت و نکاتی است .بهترین نوع آن چوب درخت توتی است که میوه اش رنگی مثلا ارغوانی یا سیاه باشد .و اگر از مناطق کوهپایه ای باشد و کمتر آب خورده باشد زنگ صدای بهتری خواهد داشت . چوب درختان مناطق مرطوب و اراضی که درای املاح آهنی روئیده باشند صدای مطلوبی نخواهد داشت . با دقت در انتخاب نوع چوب می توان به صدای دلخواه دست یافت .چنانچه در قسمت انتخاب شده چوب گره وجود داشته باشد بر صدای ساز اثر نامطلوب خواهد داشت .
گره عبارتست از اثر شاخه ای که در تنه ی درخت ایجاد می کند و به صورت گره زنده وگره ی مرده بر روی چوب دیده می شود در مورد گره های زنده ی چوب شاخه هنوز به ساقه هیچ گونه وابستگی نداشته ورنگ ان از رنگ چوب تیره تر است وچوب های سوزنی برگ نصبت به پهن برگان گره های بیشتری دارد وگره ی مرده حاصل از قطع شاخه ی درخت در گذشته یا خشک شدن در گذشته است که پس از گذشت چند سال درخت روی ان را می پوشاند.گره ی زنده نسبتا مقاوم می باشد اما گره ی مرده مقاومت چوب را پایین می آورد
در انتخاب رگه های آوندی چوب هم باید دقت خاصی داشت . اگر رگه های آوندی راست و نزدیک به هم ( به اصطلاح خط ریز )باشند صدای حاصل بم تر خواهد بود . چنانچه رگه ها راست ولی زیاد به هم نزدیک نباشند صدای حاصله زیر تر خواهد بود.انتخاب رگه های درشت توصیه نمی شود .
وزن مخصوص یا جرم حجمی چوب نیز در کیفیت صدا تاثیر دارد . اگر فشردگی چوب زیاد باشد دارای وزن مخصوص بیشتر می شود به اصطلاح فشرده تر و سنگین تر می شود و صدای زیرتری از آن حاصل می شود و برعکس اگر مقدار فشردگی چوب کمتر باشد به اصطلاح پوک و سبک (پفکی) باشد صدای بم تر و بهتری خواهد داشت و نهایتاً وزن کلی ساز هم کمتر می شود .
قطر یا ضخامت دیواره کاسه باید بین 3 تا 5 میلیمتر باشد بیش از 5 میلیمتر صدا فو ق العاده زیر و اگر کمتر از 3 میلیمتر باشد صدای ساز بم و خام خواهد بود . صدای نافذ گیرا و با طنین و پخته میانگین این ضخامت ها حدود 4 میلیمتر است . البته ضخامت کاسه در تمام قسمت های کاسه کاملا یکسان و مساوی نمی باشد .
حجم کاسه و نوع قالب هم در صدا تاثیر دارد معمولا کاسه های بزرگتر صدای بم تر و کاسه های کوچکتر صدای زیر تر ی دارند .
چوب دسته تنبور هم از چوبی انتخاب می شود که باید محکم تقریبا سبک صیقل پذیر کاملا خشک، راست، بدون گره بدون پوسیدگی وترک خوردگی و سالم باشد.معمولا چوب گردو البته از چوب های دیگری مانند چنار موج و زرد آلو هم می توان استفاده نمود .
پوست
بافت چوب پنبه ای
آبراه
بافت اصلی
اگر به برش عرضی استوانه تنه درخت توجه بنماییم از قسمت بیرون ابتدا پوست را مشاهده می نماییم که بستگی به نوع چوب دارای ضخامت های متفاوتی می باشد و در زیر آن لایه ای سفید رنگ یا به رنگ روشن دیده می شود که اصطلاحا بافت چوب پنبه ای گفته می شود و بعد از آن تا حدود مرکز تنه بافت اصلی چوب مشاهده می گردد و در قسمت مرکزی تنه درخت آبراه یا آبخور دیده می شود چوب انتخابی برای ساخت کاسه باید در قسمت سالم بافت اصلی واقع شود.
از سازندگان معروف تنبور، ابتدا از نریمان (سازندة آسوری تبار) و نیز از اسداللّه گهواره (سازندة کرمانشاهی الاصل ) باید نام برد. سازندگان دیگری نیز، به سبب رواج و رونق تنبور در سالهای اخیر، هر کدام تنبورهایی با صدای خاص خود را ساخته اند ولی هیچکدام از سنّت قدیمی تنبورنوازی خارج نشده اند.

برترین نوازندگان تنبور در یک قرن اخیر:

منطقه گوران: سید شمس الدین حیدری توتشامی، کادارا و کابشر، استاد سرخاو، لالو بیرخان، کاکی‌های گوراجو، کاعظم و کاکریم منهوئی، اله مراد حمیدی، سیدولی حسینی، درویش علی میر درویشی، سید محمود علوی[نیازمند منبع]، میرزا سید علی کفاشیان، علی اکبر مرادی، طاهر یارویسی، گل نظر عزیزی.
منطقه سرپلذهاب: هوشنگ امیریان، رستم(فرامرز) امیریان، فرخ یادگاری، کیوان قلخانی، سید جواد حسینی، برزو امیریان، پویا فتاحی، کیومرث خالدپور، کورش شربتی، فرزاد شاهسواری، مجتبی بهرامی.
منطقه کرند:قباد قبادی.استاد عادل کمالی. استاد عبدالرضا شیروئی. عامر کمالی. عرفان رحمتی. علی کمالی. عابدین خادمی، سید علی یارافضلی شاه ابراهیمی، سید احمد یادگاری، سید قاسم افضلی شاه ابراهیمی.
منطقه صحنه: نورعلی الهی، سید ایاز قزوینه‌ای، سید امراله شاه ابراهیمی، درویش امیر حیاتی، سید خلیل عالی نژاد، عبدالرضا رهنما، سید شهرام مرادی، رامین کاکاوند فرید الهامی، فرنود الهامی، سید آرش شهریاری
منطقه کرمانشاه: غلام زنده دل، کیخسرو پورناظری، علیرضا فیض بشی پور، مظفر برنجی،سهراب پور ناظرى
منطقه لرستان: امامقلی امامی
منطقه قزوین: کامبیز محیط مافی

نوشته کاملترین مقاله آموزش تنبور اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.