اگر میخواهید نتخوانی پیانو را به کودک آموزش دهید، بهتر است کار را با حفظ کردن تعداد زیادی نت روی خطوط حامل شروع نکنید. کودک ابتدا باید صفحهکلید پیانو را بشناسد، چند نت را با گوش و چشم تجربه کند و بعد شکل همان نتها را روی نتبرگ ببیند.یک روش ساده این است که آموزش را به بازی تبدیل کنید: «نت را ببین، اسمش را بگو، روی پیانو پیدایش کن و بنواز.» با همین فرمول میتوان نتخوانی را بدون فشار و حفظکردن خشک شروع کرد.
کودک در نتخوانی دقیقاً چه چیزی باید یاد بگیرد؟
نتخوانی پیانو یعنی کودک بتواند سه چیز را به یکدیگر ارتباط دهد:
شکل نت روی نتبرگ ←نامنت←کلاویهمربوطبهآنرویپیانو
مثلاً وقتی علامت نت «دو» را میبیند، فقط نگوییم «این دو است». بهتر است از او بخواهیم نام نت را بگوید، روی پیانو آن را پیدا کند و صدایش را بشنود.
توی این پک فوق العاده، استاد الینا جبل عملی، نواختن پیانو رو جوری یاد میگیری که تو هیچ کلاس آموزشی یا پک دیگه ای نه دیدی نه شنیدی! در کمترین زمان یک پیانیست حرفه ای شو همه رو انگشت به دهان کن!
در شروع لازم نیست کودک تمام نتهای کلید سل و فا را حفظ کند. چند نت محدود که بهخوبی یاد گرفته شوند، بسیار مفیدتر از تعداد زیادی نت هستند که کودک فقط نامشان را حفظ کرده است.
هفت نت موسیقی را خیلی ساده معرفی کنید
هفت نام اصلی نت در موسیقی عبارتاند از:
این هفت نام بارها در قسمتهای مختلف پیانو تکرار میشوند. یعنی فقط یک «دو» یا یک «می» روی پیانو نداریم؛ همان نام نت در اکتاوهای مختلف دوباره ظاهر میشود.برای کودک خردسال لازم نیست از همان ابتدا اصطلاح «اکتاو» را توضیح دهید. کافی است بگویید: «این خانواده نتها دوباره از اول تکرار میشوند.»
فوق کاربردی: ۳ اپلیکیشن برتر آموزش نتخوانی سهتار
مرحله اول؛ صفحهکلید پیانو را به یک بازی تبدیل کنید
اولین چیزی که کودک روی پیانو میبیند تعداد زیادی کلید سفید و مشکی است. بهجای نام بردن همه کلیدها، توجه او را به الگوی کلاویههای مشکی جلب کنید.کلیدهای مشکی معمولاً به شکل گروههای دوتایی و سهتایی دیده میشوند.
از کودک بخواهید:
- تمام گروههای دو کلید مشکی را پیدا کند.
- بعد تمام گروههای سه کلید مشکی را نشان دهد.
- این کار را از سمت چپ تا راست پیانو انجام دهد.
میتوانید بگویید:
«ببین چند تا دوقلو روی پیانو پیدا میکنی؟»
همین بازی ساده باعث میشود کودک قبل از ورود به نتخوانی، نقشه صفحهکلید را بشناسد.
اولین نت؛ «دو» را چطور روی پیانو پیدا کنیم؟
وقتی کودک گروههای دو کلید مشکی را پیدا کرد، پیدا کردن نت دو بسیار ساده میشود.کلید سفید بلافاصله سمت چپ هر گروه دوتایی از کلاویههای مشکی، نت «دو» یا C است.حالا از کودک بخواهید همه نتهای دو را روی پیانو پیدا کند.
بعد بازی را کمی سختتر کنید:
«من چشمهایم را میبندم؛ تو یکی از نتهای دو را بزن.»
یا:
«میتونی در پنج ثانیه یک دو پیدا کنی؟»
هدف این نیست که کودک سریعترین نوازنده دنیا شود؛ هدف این است که بدون کمک والد بتواند الگوی پیانو را تشخیص دهد.
دو وسط یا Middle C چیست؟
دو وسط که در انگلیسی Middle Cگفته میشود، یکی از نقاط مرجع مهم در آموزش اولیه پیانو است.این نت تقریباً در قسمت مرکزی صفحهکلید قرار دارد و معمولاً برای ارتباط دادن نتهای دست راست و دست چپ بسیار کاربردی است.برای جلسه اول کافی است کودک جای تقریبی آن را پیدا کند. لازم نیست درباره تمام جزئیات نتنویسی دو وسط توضیح بدهید.
مرحله دوم؛ دو، ر و می را کنار هم یاد بگیرید
بعد از اینکه کودک «دو» را پیدا کرد، آموزش «ر» و «می» بسیار سادهتر میشود.
اگر از یک نت دو شروع کنیم:
- کلید سفید بعدی = ر
- کلید سفید بعد از آن = می
بنابراین کودک میتواند سه نت را به شکل یک الگو یاد بگیرد:
دو →ر→می
در آموزش کودک، الگوها معمولاً راحتتر از حفظ کردن اطلاعات جداگانه به خاطر سپرده میشوند.
این رو هم حتما چک کن: ۶ اپلیکیشن نتخوانی برای سازهای مختلف
بازی «ببین، بگو، پیدا کن، بزن»
برای هر نت این چهار مرحله را اجرا کنید:
- کارت یا شکل نت را نشان دهید.
- کودک نام نت را بگوید.
- آن را روی پیانو پیدا کند.
- یک بار کلاویه را بزند.
مثلاً کارت «می» را نشان دهید و بگویید:
«این چه نتیه؟ حالا میتونی روی پیانو پیداش کنی؟»
اگر کودک هنوز پاسخ را نمیداند، عجله نکنید. بهجای گفتن جواب، سرنخ بدهید:
«اول دو تا کلید مشکی دوقلو رو پیدا کن…»
مرحله سوم؛ خطوط حامل را مثل یک نردبان معرفی کنید
بعد از اینکه کودک چند نت را روی پیانو شناخت، میتوان خطوط حامل را معرفی کرد.خطوط حامل از پنج خط موازی تشکیل شدهاند و نتها میتوانند:
- روی خط قرار بگیرند؛
- یا بین دو خط قرار بگیرند.
برای کودک میتوانید خطوط حامل را به یک «نردبان موسیقی» تشبیه کنید؛ بعضی نتها روی پلهها هستند و بعضی بین پلهها.در این مرحله بهتر است فقط چند نت موردنیاز کودک را نشان دهید. نشان دادن همزمان تعداد زیادی نت میتواند او را گیج کند.
کلید سل و کلید فا را خیلی ساده توضیح دهید
در نتنویسی پیانو معمولاً با دو کلید اصلی روبهرو میشویم:
کلید سل
کلید سل یا Treble Clefبیشتر برای محدوده نتهای بالاتر استفاده میشود و در آموزش مقدماتی معمولاً بسیاری از نتهای دست راست در این بخش نوشته میشوند.اگر کودک تازه شروع کرده، ابتدا میتوانید تمرکز بیشتری روی چند نت ساده در محدوده کلید سل داشته باشید.
کلید فا
کلید فا یا Bass Clefبیشتر برای محدوده پایینتر صداها استفاده میشود و بسیاری از نتهای دست چپ پیانو در آن نوشته میشوند.لازم نیست کودک در اولین جلسه هم کلید سل و هم کلید فا را کاملاً حفظ کند. ابتدا مفهوم را معرفی کنید و بعد بهتدریج تعداد نتها را بیشتر کنید.
نام نت با شماره انگشت فرق دارد
این بخش برای والدینی که خودشان موسیقی نخواندهاند بسیار مهم است.
در پیانو انگشتها نیز شماره دارند:
- شست
- انگشت اشاره
- انگشت وسط
- انگشت حلقه
- انگشت کوچک
این شمارهگذاری برای هر دو دست استفاده میشود.بنابراین اگر بالای نت عدد «۳» نوشته شده، لزوماً معنایش «نت سوم» نیست؛ ممکن است فقط نشان دهد نت را با انگشت شماره ۳ بنوازیم.
کودک باید کمکم بفهمد:
دو، ر و می نام نت هستند؛ اما ۱، ۲، ۳، ۴ و ۵ شماره انگشتاند.
ریتم؛ نت فقط اسم ندارد
دانستن اینکه یک نت «دو» یا «ر» است کافی نیست. کودک باید بهتدریج بفهمد هر نت چه مدت ادامه پیدا میکند.در شروع میتوانید سه شکل ساده را معرفی کنید:
نت سیاه
مثلاً یک ضرب.
کودک میتواند همزمان یک بار دست بزند و بگوید:
«تا»
نت سفید
میتوان آن را در یک تمرین ساده دو ضرب نگه داشت:
«تااا»
نت گرد
در میزانهای ساده معمولاً چهار ضرب ادامه پیدا میکند.برای آموزش ریتم لازم نیست کودک پشت پیانو بنشیند. راه رفتن، دست زدن، ضربه زدن روی میز یا استفاده از کلمات کشیده میتواند مفهوم زمان را ملموستر کند.
۵بازی ساده برای تمرین نتخوانی کودک
۱. شکار نت
یک نت را نام ببرید؛ مثلاً «می».
کودک باید هرچه سریعتر یکی از نتهای می را روی صفحهکلید پیدا کند.مرحله سختتر این است که بخواهید چند «می» مختلف را پیدا کند.
مکمل این مطلب: آموزش نت موسیقی و روش اصولی نتخوانی
۲. کارت سرعتی
روی چند کارت کوچک دو، ر و می بنویسید یا شکل آنها را بکشید.هر بار یک کارت را نشان دهید و از کودک بخواهید نت مربوط را روی پیانو بزند.فعلاً سرعت مهم نیست؛ درست پیدا کردن مهمتر است.
۳. نت گمشده
سه کاغذ با نامهای:
دو، ر، می
کنار هم بگذارید.
بعد یکی را مخفی کنید و بپرسید:
«کدوم نت فرار کرده؟»
برای کودکان کمسن این بازی بسیار سادهتر از سؤال مستقیم «بعد از ر چه نتی است؟» است.
۴. من میزنم، تو پیدا کن
یکی از سه نت را بزنید و نامش را بگویید.حالا کودک باید همان نت را در قسمت دیگری از پیانو پیدا کند.این بازی به او نشان میدهد نام نتها در نقاط مختلف صفحهکلید تکرار میشوند.
۵. ببین، بگو، پیدا کن، بزن
بهترین بازی برای متصل کردن نتبرگ به پیانو همین تمرین چهارمرحلهای است:
ببین →بگو→پیداکن→بزن
هر بار فقط با چند نت محدود تمرین کنید.
برنامه ۷ روزه ساده برای شروع نتخوانی
|
روز |
تمرین |
هدف |
|
روز ۱ |
پیدا کردن گروههای دو و سه کلید مشکی |
شناخت صفحهکلید |
|
روز ۲ |
پیدا کردن همه نتهای دو |
شناخت C |
|
روز ۳ |
تمرین دو، ر و می |
یادگیری سه نت اول |
|
روز ۴ |
دیدن شکل دو، ر و می روی نتبرگ |
اتصال علامت و نام |
|
روز ۵ |
بازی «ببین، بگو، پیدا کن، بزن» |
اتصال نت به پیانو |
|
روز ۶ |
تمرین ریتم با دست زدن |
شناخت زمان نت |
|
روز ۷ |
بازی و مرور بدون آموزش مطلب جدید |
تثبیت یادگیری |
این برنامه یک الگوی پیشنهادی است و لازم نیست دقیقاً ظرف هفت روز تمام شود. اگر کودک روز سوم هنوز دو، ر و می را اشتباه میکند، همان مرحله را چند روز ادامه دهید.
هدف یادگیری واقعی است، نه تمام کردن سریع جدول.
کودک روزی چند دقیقه تمرین کند؟
برای کودک مبتدی، تمرین کوتاه و منظم معمولاً کاربردیتر از یک جلسه طولانی و خستهکننده است.
بهجای اینکه بگویید:
«باید نیم ساعت پیانو بزنی»
میتوانید یک هدف کوچک تعیین کنید:
«امروز فقط میخواهیم پنج بار نت دو را پیدا کنیم.»
برای بعضی کودکان چند دقیقه تمرین کافی است و بعضی دیگر مدت بیشتری با علاقه ادامه میدهند. وقتی کیفیت توجه پایین آمد، معمولاً ادامه دادن تمرین فایده زیادی ندارد.
۳ویدیوی شاد و رایگان برای تمرین نتخوانی کودک
ویدیوی ۱؛ جلسه اول آموزش پیانو کودک
اگر کودک هنوز با نتها و پیانو آشنا نیست، این ویدیو میتواند مکمل مناسبی برای مراحل ابتدایی باشد.
بهتر است این ویدیو را بعد از بازی شناخت کلاویهها ببینید تا کودک آنچه روی صفحه مشاهده میکند، برایش کاملاً غریبه نباشد.
ویدیوی ۲؛ یادگیری نتها با شعر
برای کودکی که با آموزش کلامی زود خسته میشود، شعر میتواند نام نتها را به چیزی قابلحفظتر تبدیل کند.
بعد از دیدن ویدیو، شعر را فقط پخش نکنید؛ از کودک بخواهید هر نتی که نام برده میشود روی پیانو پیدا کند.
ویدیوی ۳؛ آموزش الفبای موسیقی با داستان
بعضی کودکان اطلاعات داستانی را بهتر از آموزش مستقیم به خاطر میسپارند. این ویدیو از فضای داستانی برای معرفی نتها استفاده میکند.
پس از تماشا میتوانید از کودک بخواهید داستان نتها را با زبان خودش برای شما تعریف کند.
استیکر رنگی روی کلیدهای پیانو بزنیم یا نه؟
استفاده موقت از رنگ، استیکر یا نوشتن اسم نتها میتواند در روزهای اول کمککننده باشد، اما نباید کودک برای مدت طولانی به آن وابسته شود.به رنگها مثل چرخ کمکی دوچرخه نگاه کنید.اول کمک میکنند، اما باید بهتدریج حذف شوند.
مثلاً اگر روی دو، ر و می استیکر دارید، بعد از اینکه کودک چند بار نتها را درست تشخیص داد، استیکر یکی از آنها را بردارید و ببینید آیا هنوز میتواند نت را پیدا کند.
بلد باش به کارت میاد: آموزش صفر تا صد سلفژ و نتخوانی
مثال واقعی؛ نت را میشناسد ولی روی پیانو پیدا نمیکند
فرض کنید آرین وقتی کارت «می» را میبیند، درست میگوید:
«این میه.»
اما وقتی از او میخواهید نت را روی پیانو بزند، نمیداند کدام کلاویه است.این یعنی مرحله «نام نت» یاد گرفته شده، ولی ارتباط آن با صفحهکلید هنوز کامل نشده است.
بهجای دوباره توضیح دادن تئوری، از این مسیر استفاده کنید:
گروه دو کلید مشکی را پیدا کن →دوراپیداکن→یککلیدبروجلو،ر→یکیدیگر،می
چند بار تکرار همین مسیر باعث میشود کودک بهجای حدس زدن، از الگوی صفحهکلید استفاده کند.
۷اشتباه رایج هنگام آموزش نتخوانی پیانو به کودک
از کجا بفهمیم کودک آماده مرحله بعد است؟
قبل از اضافه کردن نتهای جدید ببینید آیا کودک میتواند:
- گروههای دو و سه کلاویه مشکی را تشخیص دهد.
- نتهای تمرینشده را بدون حدس زدن پیدا کند.
- شکل چند نت آموختهشده را تشخیص دهد.
- نام نت و شماره انگشت را با هم اشتباه نگیرد.
- یک ریتم ساده را با دست زدن اجرا کند.
نیازی نیست همه این کارها کاملاً بینقص باشند. اگر بیشتر پاسخها درست است و کودک مفهوم تمرین را فهمیده، میتوانید یک مرحله کوچک جلو بروید.
سؤالات متداول
آیا برای آموزش نتخوانی حتماً پیانو لازم است؟
برای یادگیری شکل نتها خیر، اما برای ایجاد ارتباط میان نتبرگ، صدا و کلاویه داشتن پیانو یا کیبورد بسیار مفید است.
آیا کیبورد برای شروع کودک کافی است؟
بله. برای تمرینهای ابتدایی شناخت نتها میتوان از کیبورد نیز استفاده کرد، بهخصوص اگر الگوی استاندارد کلاویههای سفید و مشکی را داشته باشد.
کودک اول کلید سل را یاد بگیرد یا کلید فا؟
لازم نیست در همان جلسه اول هر دو کلید کامل آموزش داده شوند. میتوان با چند نت ساده و محدوده محدود شروع کرد و کلید فا را بهتدریج وارد آموزش کرد.
اگر کودک نتها را فراموش کرد چه کنیم؟
بهجای تکرار کردن جواب، به او سرنخ بدهید. مثلاً برای پیدا کردن دو بگویید «دوقلوهای مشکی را پیدا کن.» سرنخ باعث میشود کودک خودش مسیر رسیدن به جواب را به خاطر بیاورد.
آیا ویدیو میتواند جای معلم پیانو را بگیرد؟
ویدیو برای مرور، ایجاد علاقه و تمرین خانگی بسیار مفید است، اما نمیتواند در همه موارد جای بازخورد یک مدرس خوب را بگیرد؛ بهخصوص برای وضعیت نشستن، فرم دست، انگشتگذاری و اصلاح عادتهای اشتباه.
آیا باید نام نتها را به انگلیسی هم آموزش بدهیم؟
ضرورتی ندارد کودک در جلسه اول هم «دو» و هم «C» را حفظ کند. بعد از تسلط نسبی میتوانید بهتدریج توضیح دهید که دو همان C، ر همان D و می همان E است.
جمعبندی
برای آموزش نتخوانی پیانو به کودک از سادهترین مسیر شروع کنید: ابتدا صفحهکلید، بعد چند نت محدود و در ادامه شکل همان نتها روی خطوط حامل.
بهجای پرسشهای امتحانی، از بازی استفاده کنید. کودک نت را ببیند، نامش را بگوید، روی پیانو پیدا کند و صدایش را بشنود.
اگر در پایان یک جلسه فقط توانسته باشد نت دو را بدون کمک روی پیانو پیدا کند، همان یک مهارت واقعی ارزش بیشتری از حفظ کردن دهها علامت موسیقی دارد. وقتی پایهها با آرامش و بازی شکل بگیرند، ورود به کلید سل، کلید فا، ریتم و قطعهخوانی نیز برای کودک بسیار سادهتر خواهد شد.
