کاربرد کوک در موسیقی دو هدف اصلی را دنبال می‌کند: نخست، اطمینان از اجرای موسیقی در گام درست و دوم، هماهنگی صدای ساز با دیگر سازها یا اجراکنندگان.

کوک سنتور

سیم‌های سنتور از یک طرف به قسمت سیم‌گیر و از طرف دیگر به گوشی‌ها متصل می‌شوند که در دو سوی ساز قرار دارند. این سیم‌ها از روی خرک‌ها عبور می‌کنند و جایگاه هرکدام بر روی سنتور مشخص شده است. بر روی هر خرک، چهار سیم قرار می‌گیرد که همگی به یک نت مشخص کوک می‌شوند.

برای شناسایی کوک سنتور، از خرک‌ها استفاده می‌شود و هر خرک با یک نت معین نام‌گذاری می‌گردد. کوک هر خرک بسته به دستگاه‌های موسیقی مختلف قابل تغییر است. پیش از تنظیم کوک سیم‌ها، ضروری است که جایگاه خرک‌ها به‌درستی تنظیم شده باشد تا سیم‌ها به‌درستی روی نت موردنظر کوک شوند.

معمول‌ترین کوک سنتور، کوک «شور سل» است که هنرجویان مبتدی اغلب نوازندگی خود را با این کوک آغاز می‌کنند.

آهنگ سنتور شاد: 16 زیباترین آهنگ ها با سنتور شاد

آیا کوک کردن سنتور سخت است؟

کوک کردن سنتور به دلایلی چند، یکی از چالش‌برانگیزترین مراحل یادگیری این ساز محسوب می‌شود. دو عامل اصلی که این فرآیند را دشوار می‌کنند عبارت‌اند از:

تعداد زیاد سیم‌ها:

سنتور از 72 سیم تشکیل شده است که هر چهار سیم از روی یک خرک عبور می‌کنند و باید دقیقاً صدای یکسانی داشته باشند. این تعداد زیاد سیم‌ها و نیاز به تطابق دقیق در زیر و بمی، فرایند کوک را به کاری زمان‌بر و پیچیده تبدیل می‌کند. به‌ویژه برای مبتدیان، تنظیم تمامی سیم‌ها به نحوی که هم‌صدا باشند، چالشی بزرگ به شمار می‌رود.

تغییرات کوچک و تأثیرات بزرگ:

هنگام کوک کردن سنتور، حتی تغییرات بسیار کوچک در تنظیمات می‌تواند صدای نهایی را تحت تأثیر قرار دهد و باعث تغییر در اجرای قطعات شود. این حساسیت بالا، به‌ویژه برای نوازندگان تازه‌کار، می‌تواند سردرگمی ایجاد کند و موجب کاهش اعتمادبه‌نفس آن‌ها در هنگام کوک کردن شود. علاوه بر این، نیاز به تطابق دقیق کوک با موقعیت‌ها و تنظیمات مختلف موسیقی، یادگیری این فرایند را برای نوازنده دشوارتر می‌کند.

بنابراین، ترکیب تعداد زیاد سیم‌ها و حساسیت بالای کوک سنتور، باعث می‌شود این مرحله برای بسیاری از هنرجویان یکی از سخت‌ترین بخش‌های یادگیری سنتور باشد.

مبنای کوک سنتور

مبنای کوک سنتور بر اساس تنظیم سیم‌ها روی فواصل اصلی و هارمونیک گام موردنظر استوار است. در موسیقی ایرانی، نت اصلی یا تونیک هر دستگاه یا آواز به عنوان شاهد شناخته می‌شود.

در موسیقی کلاسیک، فواصل اول، سوم، چهارم، پنجم و هشتم به عنوان فواصل هارمونیک گام در نظر گرفته می‌شوند، و همین اصول در موسیقی ایرانی نیز برای کوک کردن ساز به کار می‌روند. این فواصل مبنای تنظیم سیم‌ها را تشکیل می‌دهند تا صدای سنتور با دستگاه یا مقام مورد نظر هماهنگ باشد.

نحوه کوک کردن سنتور

کوک کردن سنتور به دلیل پیچیدگی‌های خاص خود نیاز به دقت، صبر، و تمرین دارد. در ادامه، مراحل کوک سنتور به روش سنتی و با استفاده از گوشی توضیح داده می‌شود:

دانلود کن: 14 ماندگارترین ترانه های خارجی (نظر مردم و کارشناسان)

1. کوک سنتور به روش سنتی

این روش شامل تنظیم دستی سیم‌ها با استفاده از مضراب و آچار کوک است:

• آمادگی:
  • ابتدا ته مضراب را روی یکی از سیم‌های سنتور قرار دهید و آن را ثابت نگه دارید.
  • به آرامی به سیم ضربه بزنید تا صدای آن شنیده شود. حرفه‌ای‌ها معمولاً این مرحله را با ناخن انجام می‌دهند.
• استفاده از آچار کوک:
  • آچار کوک را به گوشی متصل کنید.
  • برای سفت کردن سیم، آچار را به سمت جلو بچرخانید.
  • برای شل کردن سیم، آچار را به سمت عقب حرکت دهید.
  • دقت کنید که حرکت آچار نرم و کنترل‌شده باشد تا از پارگی سیم جلوگیری شود.
• ایمنی:
  • هنگام کوک کردن، سر خود را عقب نگه دارید تا در صورت پارگی سیم، آسیبی به شما وارد نشود.

2. کوک کردن سنتور با استفاده از گوشی موبایل

امروزه، برنامه‌های مخصوص کوک ساز برای گوشی‌های هوشمند به فرآیند کوک کردن سرعت و دقت بیشتری می‌بخشند:

• دانلود نرم‌افزار:
  • ابتدا یک برنامه مناسب برای کوک سنتور، مانند Tuner Apps، را دانلود و نصب کنید.
• تنظیم اولیه:
  • وارد برنامه شوید و گزینه تنظیم کوک را انتخاب کنید.
  • خرک موردنظر را انتخاب کنید و با ضربه به سیم، صدای آن را از طریق میکروفون گوشی به برنامه منتقل کنید.
• بررسی و تنظیم:
  • اگر عدد نشان‌داده‌شده در برنامه منفی یا صفر است، به معنای شل بودن سیم است؛ باید سیم را کمی سفت‌تر کنید.
  • اگر عدد مثبت است، سیم کمی سفت است و باید شل‌تر شود.

این روش به شما کمک می‌کند تا با استفاده از اطلاعات دقیق برنامه، نت‌های سنتور را به‌درستی تنظیم کنید.

دانلود کنی خیلی راحت تره کارت: 7 بهترین برنامه تیونر برای کوک سنتور

نکات مهم برای کوک کردن سنتور

1. تمرین مداوم: صبر و تمرین کلید موفقیت در یادگیری کوک است.
2. ایمنی: همیشه هنگام کار با سیم‌ها مراقب باشید تا از پارگی سیم و آسیب‌های احتمالی جلوگیری شود.
3. استفاده از دستگاه کوک: برای اطمینان از دقت، می‌توانید از تیونر الکترونیکی یا نرم‌افزارهای موبایل بهره بگیرید.

با رعایت این مراحل و نکات، می‌توانید سنتور خود را به‌طور دقیق کوک کرده و صدایی دلنشین تولید کنید.

کوک سنتور در دستگاه های مختلف

دستگاه ماهور: (ماهور، شکسته، دلکش، عراق و راک)

سیم زرد

سیم سفید

سیم سفید پشت خرک

اگر اصول اولیه کوک سنتور را بلد نیستید: روش کوک سنتور برای مبتدی ها+ در دستگاههای مختلف

دستگاه شور

گام شور: شور، ابوعطا، بیات ترک، افشاری، دشتی و کردِ بیات

درجات (سیم زرد)

درجات (سیم سفید)

درجات (سیم سفید پشت خرک)

دانلود کنید: ۱۰ درس رایگان آموزش سنتور به زبانی ساده

کوک سنتور دستگاه همایون، نوا، اصفهان، شوشتری

دستگاه همایون (همایون، اصفهان، شوشتری)

سیم زرد (درجات خرک‌ها)

سیم سفید (درجات خرک‌ها)

سیم سفید پشت خرک (درجات خرک‌ها)

راهنمای نگهداری سنتور (و همه نکات نگهداری سنتور)

دستگاه نوا

سیم زرد (درجات خرک‌ها)

سیم سفید (درجات خرک‌ها)

سیم سفید پشت خرک (درجات خرک‌ها)

کوک سنتور دستگاه سه‌گاه و مخالف

سیم زرد (درجات خرک‌ها)

سیم سفید (درجات خرک‌ها)

سیم سفید پشت خرک (درجات خرک‌ها)

یادگیری سنتور سخت است؟ چقدر طول میکشد؟

دستگاه چهارگاه و راست‌پنجگاه

دستگاه چهارگاه: چهارگاه، حصار، منصوری و مخالف

سیم زرد (درجات خرک‌ها)

سیم سفید (درجات خرک‌ها)

سیم سفید پشت خرک (درجات خرک‌ها)

بلد باشید: ویژگی های یک سنتور خوب (درجه ۱،۲،۳ )

دستگاه راست‌پنجگاه: راست‌، پنجگاه، سپهر، راک، نوروز و…

سیم زرد (درجات خرک‌ها)

سیم سفید (درجات خرک‌ها)

سیم سفید پشت خرک (درجات خرک‌ها)

نتیجه‌گیری

کوک سنتور به عنوان یکی از مهم‌ترین بخش‌های آماده‌سازی این ساز برای اجرای موسیقی، نیازمند دقت، دانش و تجربه است. تنظیم دقیق فواصل میان نت‌ها و رعایت اصول هارمونیک در هر دستگاه و آواز می‌تواند صدای ساز را به شدت تحت تأثیر قرار دهد و اجرا را از نظر فنی و هنری ارتقا دهد. از آنجایی که سنتور به طور خاص با استفاده از خرک‌ها و سیم‌ها به نت‌ها کوک می‌شود، اهمیت هر خرک در سیستم کوک کاملاً مشخص است.

همان‌طور که در جداول ذکر شده برای هر دستگاه، دستگاه ماهور، شور، همایون، نوا، سه‌گاه و مخالف، هر خرک با فواصل خاص خود تنظیم می‌شود تا گام و نت‌های صحیح تولید گردد. این فواصل و تنطیمات پیچیده کوک کردن سنتور را به چالشی جدی برای نوازندگان تبدیل کرده‌اند، به‌ویژه برای مبتدیان که نیاز به دقت و صبر فراوان دارند.

نمونه صدای تنور (خوانندگان ایرانی با صدای تنور)

با وجود دشواری‌های موجود، فرآیند کوک سنتور به نوازندگان این امکان را می‌دهد که صدای ساز را با محیط موسیقایی اطراف هماهنگ کرده و موسیقی را در بالاترین کیفیت ارائه دهند. استفاده از تکنولوژی‌های جدید مانند اپلیکیشن‌های کوک موبایل می‌تواند به این فرایند سرعت و دقت ببخشد، ولی هنوز هم برای دستیابی به یک کوک دقیق و صدای دلنشین، نیاز به تمرین و تجربه مداوم وجود دارد.

در نهایت، کوک سنتور نه تنها یک فرایند فنی است، بلکه به نوعی هنر است که به نوازندگان کمک می‌کند تا زبان موسیقی را به بهترین نحو بیان کنند.

نوشته جدول کوک سنتور (بهترین فرکانس های کوک سنتور) اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

شناسایی و تنظیم کوک سنتور

برای تعیین کوک سنتور، از خرک‌ها استفاده می‌شود. هر خرک با یک نت مشخص نام‌گذاری شده و بسته به دستگاه‌های موسیقی مختلف، کوک آن قابل تغییر است. پیش از کوک کردن سیم‌ها، لازم است خرک‌ها به‌درستی در جای خود تنظیم شوند تا سیم‌ها بتوانند روی نت موردنظر کوک شوند.

یکی از رایج‌ترین انواع کوک سنتور، کوک «شور سل» است که معمولاً هنرجویان مبتدی با آن شروع به نوازندگی می‌کنند.

آیا کوک کردن سنتور دشوار است؟

کوک کردن سنتور به دلایل متعددی از چالش‌برانگیزترین مراحل یادگیری این ساز به‌شمار می‌رود. دو عامل اصلی این دشواری عبارت‌اند از:

تعداد زیاد سیم‌ها:

سنتور دارای 72 سیم است که هر چهار سیم روی یک خرک قرار دارند و باید صدایی دقیقاً یکسان ایجاد کنند. این تعداد زیاد سیم‌ها و نیاز به تطابق دقیق بین زیر و بمی صدا، فرایند کوک را بسیار زمان‌بر و پیچیده می‌کند. به‌ویژه برای مبتدیان، هم‌صدا کردن تمام سیم‌ها می‌تواند چالش بزرگی باشد.

حساسیت بالای تنظیمات:

هنگام کوک کردن سنتور، حتی تغییرات بسیار جزئی در تنظیمات می‌تواند صدای نهایی را تغییر دهد و تأثیر قابل‌توجهی بر اجرای قطعات داشته باشد. این حساسیت بالا ممکن است نوازندگان تازه‌کار را دچار سردرگمی کرده و اعتمادبه‌نفس آن‌ها را در کوک کردن کاهش دهد. علاوه بر این، تطابق دقیق کوک با دستگاه‌ها و تنظیمات مختلف موسیقی، نیازمند تجربه و مهارت است که یادگیری آن زمان‌بر خواهد بود.

اگر اصول اولیه کوک سنتور را بلد نیستید: روش کوک سنتور برای مبتدی ها+ در دستگاههای مختلف

در ادامه بهترین توینرها برای ساز سنتور طبق تجربه و همچنین امتیاز کاربران عزیز آورده شده است:

1.آواکوک (تیونر تخصصی سنتور-فقط اندروید)

• دانلود از بازار
• دانلود از مایکت
• دانلود از گوگل پلی
• دانلود برای آیفون
• دانلود با لینک مستقیم

آواکوک یک ابزار کاربردی برای سنتورنوازان است که امکان کوک دقیق و آسان این ساز را فراهم می‌کند. این برنامه با پشتیبانی از دستگاه‌ها و گام‌های متنوع، نیاز هنرجویان و نوازندگان حرفه‌ای را به خوبی برآورده می‌کند. ویژگی تعریف کوک دلخواه و تنظیم فواصل بر اساس سنت، آواکوک را به ابزاری قابل‌اعتماد برای تجربه انواع صداها تبدیل کرده است. طراحی ویژه این تیونر باعث می‌شود صدای سنتور به‌طور دقیق شناسایی شود و فرایند کوک کردن به‌سادگی انجام گیرد. این ویژگی‌ها سنتورنوازان را در مسیر یادگیری و نوازندگی بهتر همراهی می‌کند.

دانلود کنید: ۱۰ درس رایگان آموزش سنتور به زبانی ساده

2. !Tuner – Pitched (تیونر- پیچت)

• دانلود از بازار
• دانلود از مایکت
• دانلود از گوگل پلی
• دانلود برای آیفون
• دانلود با لینک مستقیم

تیونر Pitched Instrument Tuner ابزاری کاربردی و دقیق است که توسط موسیقیدان‌ها طراحی شده و برای کوک کردن طیف گسترده‌ای از سازها مناسب است. از این تیونر می‌توان برای سازهایی مانند گیتار، ویولن، یوکلِلی، کالیمبا و حتی برای تنظیم صدا استفاده کرد. این ابزار حتی توانایی کوک کردن دقیق سیم‌های بم و پایین را نیز دارد.

رابط کاربری ساده و گرافیک واضح این تیونر، آن را برای مبتدیان ایده‌آل کرده است. در عین حال، الگوریتم‌های پاسخگو و دقت حرفه‌ای آن نیازهای نوازندگان پیشرفته را نیز برآورده می‌کند و تجربه‌ای مطمئن و راحت در تنظیم سازها ارائه می‌دهد.

راهنمای نگهداری سنتور (و همه نکات نگهداری سنتور)

3. Tuner & Metronome (تیونر و مترونوم)

• دانلود از بازار
• دانلود از مایکت
• دانلود از گوگل پلی
• دانلود برای آیفون
• دانلود با لینک مستقیم

این برنامه یک ابزار جامع برای نوازندگان است که امکانات متنوعی مانند تیونر دقیق با دو حالت کروماتیک و دیاپازون، مترونوم بدون تاخیر، و ضبط موسیقی را در اختیار کاربران قرار می‌دهد. قابلیت شخصی‌سازی فرکانس A4، پشتیبانی از تمامی سازها، و تمرین گام‌ها از ویژگی‌های برجسته آن هستند. در محیط‌های شلوغ، می‌توانید از حالت مترونوم نوری استفاده کنید که با فلش دوربین ریتم ضربات را به‌صورت بصری نمایش می‌دهد. همچنین، کنترل دقیق BPM، تشخیص خودکار ضربات، و ردیابی زمان تمرین، این اپلیکیشن را به ابزاری کاربردی برای تمرین و اجرای حرفه‌ای تبدیل کرده است.

4. Tuner – gStrings (فقط اندروید)

• دانلود از بازار
• دانلود از مایکت
• دانلود از گوگل پلی
• دانلود برای آیفون
• دانلود با لینک مستقیم

gStrings یک اپلیکیشن تیونر کروماتیک است که گام صدا و شدت صوت را اندازه‌گیری می‌کند و امکان کوک کردن انواع سازها از جمله ویولن، ویولا، ویولنسل، گیتار، پیانو، سازهای بادی و حتی صدای خواننده را فراهم می‌کند. این برنامه با پشتیبانی از تنظیمات و کوک‌های متنوع برای سازهای مختلف، به کاربران اجازه می‌دهد تا به راحتی ساز خود را کوک کرده و از دقت بالای آن بهره‌مند شوند. مناسب برای نوازندگان مبتدی و حرفه‌ای، gStrings ابزاری دقیق و قابل‌اعتماد برای تنظیم صداست.

یادگیری سنتور سخت است؟ چقدر طول میکشد؟

5. Tuner Lite by Piascore (فقط آیفون)

• دانلود از بازار
• دانلود از مایکت
• دانلود از گوگل پلی
• دانلود برای آیفون
• دانلود با لینک مستقیم

Tuner Lite by Piascore یک تیونر کروماتیک و دیاپازون حرفه‌ای است که با استفاده از میکروفون داخلی آیفون یا آیپد، امکان کوک دقیق انواع سازها مانند گیتار، بیس، سازهای زهی، بادی، پیانو و تیمپانی را فراهم می‌کند. با ویژگی‌هایی مانند نمایشگر سوزنی، تنظیم دقیق 50 سنت، کالیبراسیون خودکار، و دقت ±1 سنت، این اپلیکیشن ابزاری قابل اعتماد برای نوازندگان است. نسخه کامل آن نیز امکانات پیشرفته‌تری مانند تنظیمات گام دلخواه، نت‌نگاری متنوع و نمایش قدرت طیف صوتی را ارائه می‌دهد.

بلد باشید: ویژگی های یک سنتور خوب (درجه ۱،۲،۳ )

نتیجه‌گیری

با توجه به پیچیدگی کوک سنتور و نیاز به دقت بالا، استفاده از برنامه‌های تیونر می‌تواند فرایند کوک کردن این ساز را به‌مراتب ساده‌تر و کارآمدتر کند. تیونرهای معرفی‌شده در این مطلب، ابزارهای متنوعی هستند که با ویژگی‌های دقیق و کاربردی خود، برای نوازندگان مبتدی و حرفه‌ای مناسب‌اند.

این برنامه‌ها نه تنها به شما امکان می‌دهند سنتور را با سرعت و دقت بیشتری کوک کنید، بلکه با امکاناتی مانند شناسایی نت، تنظیم دلخواه کوک، و پشتیبانی از گام‌های مختلف، تجربه‌ای لذت‌بخش از نوازندگی را فراهم می‌کنند. دانلود و استفاده از این تیونرها، قدمی مهم در بهبود توانایی‌های نوازندگی و صرفه‌جویی در زمان خواهد بود.

نوشته 7 بهترین برنامه تیونر برای کوک سنتور+ دانلود اندروید اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

کوک کردن سنتور برای مبتدیان

شاید بتوان گفت یکی از پیچیده ترین، بحث برانگیزترین و وقت گیرترین کارهایی که نوازندگان سنتور با آن مواجه هستند، کوک کردن سازشان است این عمل به گونه های متفاوتی همچون با تیونر، گوشی، برنامه های موبایل و … صورت می گیرد. اگر تمایل دارید که خودتان سنتورتان را کوک کنید در ادامه این مطلب با ما همراه باشید.

۱۰ درس رایگان آموزش سنتور به زبانی ساده

استفاده از تیونر

کوک سنتور با تیونر عمل نسبتا ساده ایست و با اینکه باید 72 سیم را با این دستگاه کوک کنیم، اما مشخصاتی که تیونر در شناختن صدا دارد، بسیار کمک کننده است. اولین کاری که می خواهیم انجام دهیم، به شما نشان خواهیم داد که به چه وسایلی برای استفاده کردن از تیونر یا دستگاه کوک کننده و اندازه گیری فریکوئنسی نیاز داریم.

اولین چیزی که احتیاج داریم، کلید سنتور است که (T شکل می باشد ) در حقیقت نوعی آچار محسوب می شود و ما سرش را وارد گوشی های سنتور می کنیم و می پیچانیم. پیچاندن ما باعث سفت یا شل شدن سیم های سنتور می شود.

برای کوک کردن سنتور ما باید کلید را یا موافق یا مخالف عقربه های ساعت بچرخانیم. اگر چرخش در جهت حرکت عقربه های ساعت باشد، سیم سفت شده و صدا زیرتر، بالاتر و فرکانس بیشتر می شود. اگر هم چرخش در جهت خلاف عقربه های ساعت باشد، این قضیه برعکس می باشد.

وسیله دیگر، خود دستگاه تیونر است که استفاده از آن به راحتی در تشخیص فرکانس صدا و اندازه گیری نسبی آن موثر است. درحال حاضر انواع مختلفی از تیونرها در بازار است که باید دقت داشته باشید فقط نوع کروماتیک آن به کار ما می آید.

یادگیری سنتور سخت است؟ چقدر طول میکشد؟

مراحل کوک کردن سنتور برای مبتدی ها (بدون توجه به دستگاه)

1. ابتدا تیونر را روشن می کنیم. عددی که روی تیونر نشان داده می شود (کالیبر) به این معناست که مثلا نت لا با این عدد(x هرتز) کوک شود. و دیگر نت ها نیز با توجه به این لا کوک شوند. پس با تغییر کالیبریشن لا، نت های دیگر نیز تغییر می کنند.
2. سپس با دم مضراب به سیم ضربه می زنیم تا تیونر فرکانس صدایش را تشخیص دهد اما به این نکته توجه داشته باشید که وقتی صدا از طریق هوا منتقل می شود، تشخیص صدا ساز خیلی دقیق نیست درنتیجه از وسیله ای به نام پیک آپ استفاده می کنیم. پیک آپ سیمی است که به ساز وصل می شود تا دقیقا صدایی که توسط ساز تولید می شود را بگیرد نه صداهای اطراف و برای سازی مثل سنتور که گستره صدایی متفاوتی دارد بسیار مناسب است.
3. اگر عقربه بالاتر از وسط بود متوجه می شویم که باید با کلید ساز، سیم را شل کنیم. درمجموع شل و سفت کردن سیم ها را تاجایی که عقربه تیونر وسط قرار بگیرد ادامه می دهیم.

ویدیوی کوک کردن سنتور برای مبتدی ها:

کوک کردن سنتور در دستگاههای مختلف

برای کوک سنتور در دستگاههای مختلف، باید دستور آن را برای هر دستگاه بلد باشید و برای این کار کافی ست که PDF زیر را که با دقت توضیح داده شده است، دانلود کرده و همیشه همراه خود داشته باشید:

  دانلود PDF کوک سنتور در دستگاههای مختلف

در ادامه: راهنمای نگهداری سنتور (و همه نکات کاربردی)

نوشته روش کوک سنتور برای مبتدی ها+ در دستگاههای مختلف اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

معمولا معلمين طبق صلاح ديد به طور متوسط ماهي يك مرتبه سنتور هنرجو را كوك مي كنند. جداي از مسئله ي حمل و نقل اين ساز كه براي همه و بيشتر براي نو جوانان كمي مشكل است حمل و نقل ساز از منزل شاگرد به محل تدريس و باالعكس در فصل گرما و سرما (كه تأ ثير مستقيم و منفي بر كوك ساز دارد) و با توجه به تجربه ي كمي كه هنرجويان در رابطه با چگونگي حمل ساز در شرايط كاملا بهينه را دارند زحمت كوك معلم را تا حدي بي اثر مي كند.

مي دانيم بنا بر قابليت اين ساز (و البته اكثر سازها) مدت زماني كه اين ساز كاملا كوك مي ماند با نظر به مطالب فوق الذكر مدت كمي است و معمولا ذر طي مدت دو ، سه يا چهار روز ۲۰ الي ۵۰ در صدِ كوك سنتور خالي مي شود ( البته كيفيت سنتور نيز در زمان و درصدِ بالا تأثير مستقيم دارد ولي از آنجائيكه ۹۰ درصدِ هنرجويان از سنتور مشقي استفاده مي كنند با اين فرض ماندگاريِ كوكِ سنتور به حداقل زمان ممكن كاهش پيدا مي كند)

با احتساب اين امر نتيجتا در مدت آن يك ماه هنرجو تنها فقط چند روز با سنتور كوك شده تمرين مي كند و مابقي تمرينات او همه با ساز ناكوك انجام مي پذيرد. با توجه به مطالب فوق بي دليل نيست كه گوشِ هنرجويانِ سنتور به مراتب ديرتر از هنرجويانِ سازهاي ديگر پرورش مي يابد و تا مدتهايِ مديد قادر نخواهند بود صدايِ اصلي و دقيقِ نتها را تشخيص دهند.

كم نيستند هنرجويانِ سنتوري كه بعد از گذشتِ ۵ ، ۶ ، يا ۷ سال هنوز قابليت كوكِ صحيح و دقيقِ سازِ خود را ندارند مگر عده اي قليل كه با پشتكار و علاقه سعي مي كنند در همان سالهايِ اوليه مشكلِ خود را با كوكِ ساز تا اندازه اي حل كنند.

تنها دليلي كه هنرجويان سنتور از دستگاه شور شروع به آموختن مي كنند و اغلب تا چند سال در همان كوك باقي مي مانند مشكلات كوك اين ساز براي تغيير از دستگاهي به دستگاهي ديگر براي نواختن آهنگهاي متنوع ديگر مي باشد. البته انتخاب دستگاه شور كه وسيع ترين دستگاه ايراني است با توجه به اين محدوديت درست به نظر مي رسد.

اين يكنواختي گاهي باعث خستگي استاد و گاه شاگرد مي شود و در بعضي موارد باعث سوء تفاهم از جانب شاگردان مي شود كه فكر مي كنند بسياري از آهنگها را نمي توان با سنتور اجرا كرد يا براي نواختن آهنگهاي جديد بايد از خوانِ كوكِ سنتور عبور كنند و حتا در صورت موفقيت ديگر قادر نخواهند بود قطعات و آموخته هاي قبلي خود را مرور كنند يا بايد بپذيرند كه دائما بايد دست به كليد (وسيله كوك سنتور) و آماده ي كوك ساز باشند تا آن قطعه اي كه مي خواهند بنوازند.

در غير اين صورت اين تصور پيش مي آيد كه براي هر بار كوك در دستگاه جديد بايد ساز خود را به كلاس برده تا استاد آنرا كوك كند. شايد از همين جا فكر داشتن سنتورِ ديگري به عنوان سنتور دوم و تحمل بار هزينه ي اضافي براي خريد آن به ذهنِ هنرجويان خطور كند. به طور يقين عاقلانه تر آن است كه سنتور دوم به مراتب بايد بهتر از اولي باشد و متعاقب آن كنار گذاشتن هزينه اي چند برابر دفعه ي اول جهت تهيه ي ساز دوم را مي طلبد.

گمان اينكه هر هنرجويِ سنتور بايد حداقل دو ساز داشته باشد تا بتواند آهنگهاي متنوعتري را درس بگيرد و بنوازد ممكن است دليل بر كناره گيري زود هنگام شاگردان از ادامه ي تعليم اين ساز گردد. مجموعه ي اين عوامل مي تواند موجب ايجاد يك تأثير نامطلوب و منفي روي روحيه ي هنرجويان را داشته باشد.

چند راه براي حل اين مسئله تا حد قابل قبولي وجود دارد.

چند راه ممكن براي تعليم كوك ساز به هنرجويان سنتور:

۱- آموزش كوك سنتور به طريقه ي سنتي(با تكيه بر گوش): كار و تمرين بر روي اصوات تا گوش هنرجو قادر به تشخيص صداي درست شود. اين روش البته مستلزم صرف وقت زيادي است و كار و انرژي فراوان را هم از طرف معلم و هم از طرف شاگرد نياز دارد.

با توجه به اين كه مي دانيم معمولا ساعات كلاس موسيقي به طور ميانگين نيم ساعت است. چگونه تدريس هم فن سنتور و هم كوك آن در اين زمان ميسر است ؟ يا اينكه معلم با صرف وقتي اضافه تر از آن نيم ساعت طريقه ي كوك كردن را به هنرجو تدريس كند كه در نتيجه تحميل هزينه ي اضافي خواه يا نا خواه بر دوش هنرجو خواهد بود.

البته واضح است كه هيچ هنرجويي در هيچ رشته ي سازي در اوايل كار يعني هنوز تا وقتي كه با صدا ها از طريق درست ضربه زدن به سيم و نواختن آهنگ آشنا نشده معلم قادر به تدريس كوك نخواهد بود به ويژه در مورد ساز سنتور. حتا با اين فرض اگر اين مراحل نيز انجام بگيرد به طور قطع آموزش چگونگي كوك و تشخيص صداي درست حداقل چند سال به طول مي انجامد.

۲- توصيه ي معلم به شنيدن آثار موسيقيِ مربوط كه باعث تقويت گوش هنرجو مي شود. اين امر كه البته بهترين روش به نظر مي رسد نيز مدت زمانِ زيادي طول خواهد كشيد تا گوش هنرجو پرورش يابد و تا آن زمان به علت مشكلاتي كه در بالا ذكر شد مدتها بايد با ساز ناكوك تمرين كند (كه اين خود موجب تأخير در پرورش گوش او ميشود) تا زماني كه مهارت كوك را از طريقِ شنيداري حاصل كند.

۳- استفاده از تيونر براي كوك سنتور: عقيده بر اين است كه مقامها و فواصلِ موسيقيِ ايراني را بر مبناي تشخيص گوش مي توان دقيق شناخت و كوك كرد و دستگاه هاي كوك موجود (تيونر) قادر نيستند كه فواصل دقيق كوكهاي گامهاي ايراني را بدهند.

به چند دليل استفاده از تيونر را براي كوك سنتور پيشنهاد ميكنم:

۱- درست است كه گرفتن فواصل دقيق گامهاي ايراني با تيونر امكان پذير نيست ولي به اين علت، درست به نظر نمي رسد كه شاگرد را با سنتورِ ناكوك تا چند سال رها كرده به اين بهانه كه تيونر فاصله هاي دقيق را براي كوك به او نمي دهد و بايد سالها بگذرد تا گوش هنرجو به طور نسبي يا كامل پرورش يافته تا قابليت انجام كوك را پيدا كند.

۲- همين امر كه هنرجو چندين سال با ساز ناكوك تمرين مي كند اين خود عاملي است كه پرورش گوش او را نه تنها عقب مي اندازد بلكه از آنجائيكه چندين سال اصوات نادرست شنيده گوش او دچار ناهنجاري مي شود به طوريكه اصلاح اين خطا خود زمان قابل توجهي را مي طلبد.

۳- مسئله ي ديگر زمان است. شايد قديمتر وقت و فكر مردم آزادتر بوده به طوريكه مي توانستند روزي چند ساعت به تمرين كوك و موارد مربوط بپردازند. امروز با توجه به محدوديت زمان، از چند هزار هنرجو يك نفر فرصت دارد تا روزي چند ساعت فقط به كوك اختصاص دهد؟ بنابراين جهت از دست ندادن زمان، تيونر مي تواند صرف زمان براي كوك را به حداقل برساند ضمن اينكه بهره وري آن نيز قابل قبول مي باشد.

۴- وقتي هنرجو سالها با سازي كه حداقل ۹۰ درصد آن كوك بوده تمرين كرده گوش او حدالامكان از ناهنجاري هاي صوتي به دور بوده و بعدها مي تواند با شنيدن آثار موسيقي مراجعِ كوك، فاصله هاي درست موسيقي ايراني را فرا گيرد و رفته رفته مي تواند با تكيه به گوش خود، سازش را كوك نمايد.

نكته ي قابل ذكر اين است كه براي آموزش كار با تيونر دانستن تئوري موسيقي و فواصل و گامهاي ايراني ضروري نيست بلكه فقط لازم است موضوعات و موارد مربوط به اين كار را به هنرجويان درس داد تا بتوانند قطعات درس گرفته شده ي خود را با سنتوري كه حداقل ۹۰ درصد آن كوك است اجرا كنند و لذت ببرند و آموزش تئوري موسيقي مربوط به فواصل و گامها را در آينده به آن بپردازند.

چرا كه هدف از كار با تيونر براي كوك سنتور آسان تر كردن كار است وگرنه اگر قرار باشد قبل از پرداختن به اين موضوع ابتدا معلم تمام مباحث راجع به تئوري موسيقي را به هنرجو بياموزد مشكل چند برابر خواهد شد و گذشتن از خوانِ كوك سنتور بيش از پيش دشوارتر و طولاني ترخواهد شد. در مقاله ي بعدي طريقه ي عملي استفاده از تيونر را براي كوك سنتور را شرح خواهم داد.

نتها به زبان لاتين عبارتند از : دو C – ر D – مي E – فا F – سل G – لا A – سي B براي كوك سنتور با تيونر به چند علامت نياز داريد:

بكار : محل اصلي نُت

بِمُل: نيم پرده (۲/۱) پائين تر از جاي اصلي

كُرُن: ربع (۴/۱) پرده پائين تر از جاي اصلي

ديِز: نيم پرده بالاتر از جاي اصلي نت

با عرض پوزش شكل اين علامات را نتوانستم بنويسم و كنار آنها بگذارم خواهشمندم براي ديدن و آشنا شدن با شكل اين علامات به كتاب “دستور سنتور، استاد فرامرز پايور ” مراجعه كنيد. ذكر كاربرد اين علامات جهت آگاهي از كاركرد آنها بوده اما شما براي كوك احتياجي به دانستن آنها نداريد بلكه كاملاً مطابقِ روش زير عمل نمائيد.

و اما تنظيم تيونر

۱-ميزانِ هرتز (Hz) تيونر ها قابل تنظيم هستند معمولاً در محدوده ي ۴۳۵ تا ۴۴۵٫ پيشنهاد مي كنم تيونر را بر روي ۴۳۵ هرتز تنظيم كنيد به اين دليل كه شما در ابتداي كار و تجربه كردن كوك سنتور هستيد و نبود مهارت لازم مي تواند منجر به پاره شدن سيمهاي سنتور بشود ولي با تنظيم بر روي ۴۳۵ اين احتمال كاسته مي شود و درصدي از خطاي شما را پوشش مي دهد.(استاندارد ۴۴۰ مي باشد)

۲-بعضي از تيونر ها حق انتخاب علامت بمل يا ديز را به شما مي دهند، شما روي علامت بمل تنظيم كنيد. اگر تيونر شما چنين انتخابي نداشت لازم به تنظيم آن نيستيد.

۳-برخي از تيونرها نت پايه ي آنها قابل تغيير است، شما بر روي نت دو (C) تنظيم كنيد.(اين علامت در مركز تيونر واقع است)

تيونر

توضيح اينكه اگر تيونر شما از نوعي است كه داراي علامت كرن مي باشد بهتر است از آن براي كوك ربع پرده ها استفاده نكنيد چرا كه اين علامت به شما ربع پرده ي گامهاي عربي را مي دهد نه فاصله ي ربع پرده ي ايراني. براي كوكِ ربع پرده ها با توجه به راهنمايي و فرمولي كه در ادامه مطلب آمده احتياجي نداريد كه حتماً از تيونري استفاده كنيد كه داراي ربع پرده يعني علامت كرن باشد بلكه با تيونر هاي معمولي كه فقط داراي اين دو علامت (ديز و بمل) هستند نيز قادر به كوك خواهيد بود.

كوك دستگاه شور:

سيمهاي زرد: از خرك اول تا نهم:

مي كرن – فا بكار – سل بكار – لا كرن – سي بمل – دو بكار – ر كرن – مي بمل – فا بكار.

سيمهاي سفيد: از خرك اول تا نهم:

مي كرن – فا بكار – سل بكار – لا كرن – سي بمل – دو بكار – ر بكار – مي بمل – فا بكار.

سيمهاي سفيد پشت خرك: از خرك اول تا نهم:

مي كرن – فا بكار – سل بكار – لا بمل – سي بمل – دو بكار – ر بكار – مي بمل – فا بكار.

اين توضيحات مقدماتي هستند كه شما جهت كوك به آنها نيازمنديد و به نظر من لازم نيست اين موارد را حفظ كنيد بلكه مي توانيد در صورت نياز به آنها مراجعه كنيد. طريقه ي انجام كوك به صورت عملي در مقاله بعدي شرح داده خواهد شد.

شروع كوك سنتور

۱-سنتور را به حالت مايل بچرخانيد بطوريكه گوشيهاي سنتور درست مقابل دست راست شما قرار گيرند تا به آنها كاملاً مسلط باشيد.

۲-تيونر را روي ميز قرار دهيد بطوريكه صفحه ي آن مقابل ديد شما باشد.

۳-كليد كوك سنتور را در دست راست بگيريد.

۴- دم مضراب را مطابق شكل، در دست چپ نگه داريد.

مثال ۱: فرض كنيد مي خواهيم نت سل سيمهاي سفيد را كوك كنيم.

۱- سيم اول نت سل (خرك سوم) را دنبال كنيد تا گوشي مورد نظر را پيدا كنيد (هميشه پايين ترين گوشي مربوط به سيم اول مي باشد و بقيه به ترتيب)

۲- با استفاده از كليد كوك، سيم مربوطه را كمي شُل كنيد (به طرف خودتان بچرخانيد، كمتر از ¼ دور). اين كار به اين خاطر است كه اگر سيم مورد نظر به عللي بالا رفته باشد شما آنرا دوباره پايين بياوريد و مطمئن شويد كه براي كوك بايد سيم را آهسته آهسته و به نرمي سفت كنيد تا به نت اصلي برسيد. اين كار احتمال پاره شدن سيم را نيز كم ميكند.

۳- حال با استفاده از دم مضراب (كه در دست چپ قرار دارد) سيم اول (از بالا) نت سل را به صدا در آوريد و به صفحه ي تيونر نگاه كنيد. حرف لاتين نت سل G مي باشد اگر تيونر سل را نشان داد به مرحله ي چهارم برويد در غير اين صورت گوشي را كمي سفت كرده (كمتر از ۸/۱ دور) و دوباره سيم را به صدا درآوريد و به تيونر نگاه كنيد. اين عمل را آنقدر ادامه دهيد تا به حرف G برسيد.

۴- در اين مرحله عقربه تيونر را به سمت مركز هدايت كنيد تا عقربه روي عدد صفر قرار گيرد و چراغ سبز روشن گردد. اگر عقربه پايين يا چپ بود (روي اعداد منفي) گوشي را كمي سفت كنيد و اگر عقربه بالا يا راست بود (روي اعداد مثبت) گوشي را كمي شل كنيد تا حرف G با چراغ سبز حاصل گردد.

توصيه اينكه خيلي تلاش نكنيد عقربه دقيقاً روي عدد صفر قرار بگيرد چون به دو دليل اين كار مشكلي است (مگر بصورت تصادفي اين اتفاق بيافتد). دليل اول: اين نوع دستگاه هاي تيونر خيلي دقيق نيستند (البته براي حل مشكل كوك شما ايده آل مي باشند). دليل دوم: صدايي كه شما از سنتور ايجاد مي كنيد با اندكي صداي محيط (صداي مزاحم، Noise) به ميكروفن تيونر مي رسد. بنابراين اگر عقربه در حدود عدد ۵- تا ۵+ قرار گيرد مطلوب است. در واقع پيشنهاد مي كنم شما به چراغ توجه كنيد، اگر سبز شد كار تمام است و مي توانيد به سراغ سيم بعدي برويد.

كوك سنتور با تیونر

حال سيم اول از سيمهاي نت سل كوك شده. مابقي سيمهاي نت سل را نيز به همين ترتيب عمل نمائيد.

مثال ۲: فرض كنيد ميخواهيم نت سي سيمهاي سفيد را كوك كنيم. حرف لاتين نت سي B است. اگر به كوك دستگاه شور دقت كنيد خواهيد ديد كه نت سي بايد بمل باشد. يعني شما بايد به دنبال حرف B با علامت بمل بگرديد. بدانيد كه نت سي بمل كمي پايين تر از نت سي بكار (B بدون علامت) مي باشد. پس شما بعد از اينكه مثل سابق اول گوشي را كمي شل كرديد وقتي به آهستگي گوشي را سفت مي كنيد و هر بار سيم را به صدا در مي آوريد ابتدا به نت سي با علامت بمل مي رسيد تا به نت سي بكار. بعد از آن به دنبال چراغ سبز باشيد.

مثال ۳: فرض كنيد ميخواهيم نت لا سيمهاي سفيد را كوك كنيم. اين نت كرن است، براي بدست آوردن آن شما اول به دنبال نت لا (A) با علا مت بمل باشيد هنگامي كه نت لا بمل را كوك كرديد (جراغ سبز) براي گرفتن لا كرن لازم است عقربه را حدوداً بين اعداد ۳۰+ تا ۴۰+ قرار دهيد. پس در نتيجه دانستيم لا كرن كمي بالاتر (بيشتر) از لا بمل است. در حقيقت نتهاي داراي علامت كرن همگي جايي كوك مي شوند كه اولاً علامت بمل براي آن نت بر روي صفحه ي تيونر نمايان است و ثانياً عقربه روي اعداد ۳۰+ تا ۴۰+ قرار دارد و نتيجتاً چراغ قرمز را مشاهده خواهيد نمود.

علت اينكه چرا كرن بين اين اعداد واقع است يكي تجربه شخصي خودم در كار با تيونر است دوم اينكه اصولاً نتهاي كرن دار در موسيقي ما جاي صد در صد دقيقي ندارند و شما نهايتاً در آينده بايد با اتكا به گوش خود كوك كنيد اما فعلاً بين آن اعداد را اگر كوك كنيد كرن تقريبي (گاهي نيز دقيق) را بدست خواهيد آورد.

چند نكته پيرامون كوك سنتور

۱- پيشنهاد ميكنم ابتدا سيمهاي سفيد را كوك كنيد سپس به سراغ سيمهاي زرد برويد. به اين خاطر كه سيمهاي سفيد از مقاومت بالاتري برخوردار هستند و احتمال پاره شدن آنها نسبت به سيمهاي زرد كمتر است تا زماني كه دست شما آشنايي مختصري با انجام عمليات كوك پيدا كند.

۲- تا وقتي گوش شما مهارت لازم را براي كوك (بدون تيونر) پيدا نكرده از كوك سيمهاي پشت خرك حتا به كمك تيونر پرهيز كنيد چرا كه كوك سيمهاي پشت خرك به مهارت لازم و تجربه ي كافي نياز دارد. اجالتاً هنگامي كه شما سيمهاي سفيد را كوك مي كنيد سيمهاي پشت خرك نيز تا حدي كوك مي شوند.

۳- خود را با انجام كوك در مدت طولاني خسته نكنيد. اين كار صبر و حوصله زيادي (مخصوصاً در اوايل كار) مي طلبد. توصيه مي كنم هر ۱۵ يا ۲۰ دقيقه كه كوك كرديد به خودتان و دستگاه استراحت دهيد.

۴- اگر اولين كوك شما حتا چند روز به طول بي انجامد اشكالي ندارد بلكه مهم دقت و حوصله اي است كه به خرج مي دهيد. بعد از اينكه سنتور را يكبار به طور كامل كوك كرديد (به جز سيمهاي پشت خرك كه شرح آن گذشت) مطلوب است دوباره تك تك سيمها را چك كنيد و ببينيد آيا سر جاي كوك اصلي خود قرار دارند يا خير، اگر نه، دوباره آنها را اصلاح كنيد.

۵- توجه كنيد اگر تا دو يا سه بار سيمي را چك كرديد و ديديد از كوك خارج شده است طبيعي است چون شما همه ي سيمها را حداقل يكبار شل كرديد بنابراين تا اين سيمها دوباره جا بيافتند ممكن است يك يا دو هفته طول بكشد.

۶- هنگام كوك ترجيحاً دست چپ خود را روي سنتور نگذاريد زيرا گرماي مستقيم دست شما باعث مي شود كوك سيمها كمي خالي شوند. ۷- توجه داشته باشيد در زاويه ي سمت چپ سنتور شما كسي نشسته باشد چون اغلب سيمها هنگام پاره شدن به طرف چپ پرتاب مي شوند و چون فشار زيادي دارند ممكن است باعث صدمه شوند.

۸- هنگام كوك كردن سر خود را به هر دليلي نزديك سنتور نبريد چون سيم ممكن است زماني كه پاره مي شود به چشم شما اصابت كند.

۹- براي شروع كوك يكي از نكات شل كردن گوشيها بود. از آنجائيكه براي بعضي اشكالاتي در اين مرحله بوجود آمده است دوباره يادآور مي شوم گوشي را به مقدار خيلي خيلي كم شل كنيد شايد در حدود كمتر از ۱۰/۱ دور. وقتي گوشي را زياد شل كنيد احتمال پاره شدن آن هنگام سفت كردن بيشتر مي شود.

۱۰- در نهايت بعد از انجام كوك و چك كردن دوباره ي آن مضراب را به حالت درست (به طوريكه مي خواهيد آهنگ اجرا كنيد) در دست بگيريد و نتها را تك تك بصدا در آوريد و ببينيد كه آيا درست كوك كرده ايد يا خير. (هر چهار سيم يك نت بايد هم صدا باشند)

اشكالاتي كه ممكن است براي تيونر پيش بيايد:

•  گاهي اوقات وقتي سيمي را به صدا در مي آوريد تيونر چند نت را به شما نشان مي دهد ولي معمولاً يكي از آن نتها بيشتر روي صفحه نمايش ميماند (آخرين نت). چند بار (با فاصله) سيم را به صدا درآوريد و ببينيد كدام حرف (نت) بيشتر نشان داده مي شود. طبيعي است كه آن نت را بايد مورد نظر قرار دهيد.
• گاهي اين دستگاه ها بيش از حد معمول و معقول بهم مي ريزند (مانند موبايلها). مي توانيد با روشن و خاموش كردن آنها دوباره شروع به كار كنيد.
•  همراه بعضي از تيونرها يك ميكروفن گيره اي نيز مي باشد. به طور كلي براي كوك كردن احتياجي به آن نداريد اما اگر در محيط شلوغ و پر سر صدا مجبور به كوك هستيد بايد از آن ميكروفن استفاده كنيد تا تيونر صداي محيط را نگيرد و نت صحيح را به شما نشان دهد. اين ميكروفن را مي توانيد به سوراخي كه كلاف بلند سنتور دارد نصب نمائيد. (به شكلي كه گيره داخل سوراخ و خود ميكروفن روي صفحه ي سنتور قرار گيرند)
•  از آنجائيكه اين دستگاه با باطري كار مي كند به اين نكته دقت كنيد كه: نصف سنتور را با باطري ضعيف و نصف ديگر آنرا با باطري نو كوك نكنيد، چرا كه فركانسهايي كه دستگاه با باطري نو به شما مي دهد كمي با فركانسهاي باطري ضعيف متفاوت است، يا كل سنتور را با همان باطري ضعيف كوك كنيد يا اگر باطري خيلي ضعيف است قبل از شروع عمل كوك از باطري نو استفاده نمائيد.

با اين گفته اين مقاله را به پايان مي بريم كه فراموش نكنيد، توصيه هاي معلم در ريز مطالب و جزئيات خاص مي تواند بسيار راهگشا باشد.

منبع : گفتگوي هارمونيك

نوشته كوك سنتور با تیونر اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.