آموزش نت خوانی گیتار با PDF رایگان و جدول نت های گیتار

نت‌خوانی گیتار یعنی توانایی تشخیص نت‌های نوشته‌شده روی خطوط حامل و تبدیل آن‌ها به جایگاه درست روی دسته گیتار. اگر تا امروز فقط با تبلچر می‌نواختید یا حتی نمی‌دانستید نت «سل» کجای دسته گیتار قرار دارد، نگران نباشید؛ در این راهنما قدم‌به‌قدم یاد می‌گیرید:

• شش سیم گیتار در کوک استاندارد چه نت‌هایی دارند
• جدول کامل نت‌های فرت‌برد از فرت صفر تا دوازده چگونه است
• چطور یک نت روی کاغذ را به محل دقیق روی سیم و فرت تبدیل کنید
• تفاوت نت استاندارد و تبلچر در چیست
• و در پایان، یک برنامه تمرینی هفت‌روزه برای تثبیت آموخته‌ها

در ادامه هر مقاله، یک جدول مرجع سریع فرت‌برد و یک باکس دانلود PDF هم قرار داده‌ایم تا بتوانید همه چیز را یک‌جا کنار گیتارتان داشته باشید.

نت‌خوانی گیتار را با سه مفهوم پایه شروع کنید

پیش از رفتن سراغ دسته گیتار، باید سه مفهوم ساده را روی کاغذ بشناسید. این سه مفهوم پایه‌ای‌ترین زبان مشترک بین همه سازها هستند.

هفت نت اصلی موسیقی

موسیقی از تکرار هفت نت اصلی ساخته می‌شود:

دو – ر – می – فا – سل – لا – سی

پس از سی، دوباره دو تکرار می‌شود، اما یک اکتاو بالاتر یا پایین‌تر. هر نت می‌تواند با علامت دیز (#) نیم‌پرده بالا یا با علامت بمل (b) نیم‌پرده پایین بیاید. بین می-فا و سی-دو فاصله‌ای نیم‌پرده‌ای طبیعی وجود دارد و به همین دلیل این دو جفت نت، دیز یا بمل ندارند.

خطوط حامل و جایگاه نت‌ها

نت‌ها روی پنج خط افقی به نام خطوط حامل و در فاصله میان آن‌ها نوشته می‌شوند. هر نت بسته به اینکه روی کدام خط یا کدام فاصله قرار بگیرد، نام متفاوتی دارد. هرچه نت بالاتر روی حامل باشد، صدای زیرتری دارد و هرچه پایین‌تر باشد، صدای بم‌تری دارد.

کلید سل در نت‌نویسی گیتار

نت‌نویسی گیتار تقریباً همیشه با کلید سل نوشته می‌شود؛ علامتی در ابتدای خطوط حامل که مشخص می‌کند خط دوم از پایین معادل نت سل است. این کلید به‌خصوص برای سازهایی مثل گیتار، ویولن و آواز مناسب است، چون محدوده صوتی این سازها را به‌خوبی پوشش می‌دهد.

نت‌های شش سیم گیتار در کوک استاندارد

پیش از رفتن سراغ فرت‌ها، باید نت سیم‌های «آزاد» (بدون فشار انگشت روی هیچ فرتی) را بشناسید. در کوک استاندارد گیتار، سیم‌ها از بم‌ترین تا زیرترین به این ترتیب کوک می‌شوند.

جدول نت‌های سیم‌های آزاد

نکته مهم: سیم شماره ۶ همان سیم ضخیم بالا (نزدیک به چانه‌تان هنگام نواختن) و سیم شماره ۱ نازک‌ترین سیم پایین است. چون منابع مختلف گاهی ترتیب شمارش را متفاوت توضیح می‌دهند، بهتر است همیشه هر دو ستون «شماره سیم» و «ضخامت» را با هم در نظر بگیرید تا دچار اشتباه نشوید.

روش سریع حفظ کردن شش سیم

یکی از روش‌های رایج، ساختن یک جمله با حرف اول هر نت است، مثلاً برای ترتیب E-A-D-G-B-E می‌توانید یک جمله فارسی یا انگلیسی دلخواه بسازید که حرف اول کلمات آن با این حروف مطابقت داشته باشد. تکرار روزانه همین جمله، به‌مرور ترتیب سیم‌ها را در ذهن شما ثابت می‌کند.

جدول نت‌های گیتار از فرت ۰ تا ۱۲

این بخش مهم‌ترین ابزار مرجع این مقاله است. هر فرت، نت سیم آزاد را یک نیم‌پرده بالا می‌برد. یعنی اگر نت سیم آزاد را بدانید، با شمردن نیم‌پرده به نیم‌پرده می‌توانید نت هر فرت را پیدا کنید.

نکته فنی مهم: فرت دوازدهم همیشه همان نت سیم آزاد است، اما یک اکتاو بالاتر. این یک قانون ثابت روی تمام سیم‌هاست و می‌توانید از آن به‌عنوان نقطه راستی‌آزمایی استفاده کنید.

خیییلی به دردت میخوره:  آموزش نت خوانی پیانو برای کودکان

نت‌های سیم ششم (E بم)

نت‌های سیم پنجم (A)

نت‌های سیم چهارم (D)

نت‌های سیم سوم (G)

نت‌های سیم دوم (B)

نت‌های سیم اول (E زیر)

نکته: چون بین می-فا و سی-دو فاصله نیم‌پرده طبیعی است (بدون دیز)، در جدول‌های بالا بین این جفت‌ها فرت دیز نیامده است. همین موضوع دلیل نامتقارن بودن جدول در برخی سیم‌هاست.

جای نت‌ها روی خطوط حامل و دسته گیتار

حالا که جدول فرت‌برد را دارید، وقت آن است که هر نت روی حامل را با محل آن روی گیتار وصل کنید. برای هر نت، معمولاً چند موقعیت مختلف روی دسته گیتار وجود دارد؛ اما در ابتدا بهتر است ساده‌ترین و نزدیک‌ترین موقعیت را یاد بگیرید.

فوق کاربردی:  ۶ برنامه برتر نت‌خوانی گیتار، ویولن، پیانو و سه‌تار

• نت می: نزدیک‌ترین موقعیت: سیم ششم آزاد یا سیم اول آزاد.
• نت فا: نزدیک‌ترین موقعیت: فرت اول سیم ششم یا فرت اول سیم اول.
• نت سل: نزدیک‌ترین موقعیت: سیم سوم آزاد یا فرت سوم سیم ششم.
• نت لا: نزدیک‌ترین موقعیت: سیم پنجم آزاد.
• نت سی: نزدیک‌ترین موقعیت: سیم دوم آزاد یا فرت دوم سیم پنجم.
• نت دو: نزدیک‌ترین موقعیت: فرت اول سیم دوم یا فرت سوم سیم پنجم.

پیدا کردن نت‌های دیز و بمل

هر نت دیز، همان نت طبیعی به‌علاوه یک فرت جلوتر است. مثلاً «فا دیز» دقیقاً یک فرت بعد از «فا» روی همان سیم قرار دارد. برعکس، هر نت بمل، یک فرت عقب‌تر از نت طبیعی همان نام است؛ برای همین «لا بمل» با «سل دیز» روی یک فرت مشترک است. به این پدیده، نت‌های هم‌نام یا هم‌صدا گفته می‌شود.

روش تبدیل نت روی کاغذ به فرت گیتار

این بخش، امضای اصلی این راهنماست؛ چون مشکل واقعی بیشتر هنرجویان همین‌جاست: «نت را روی کاغذ می‌بینم، ولی نمی‌دانم دستم را کجای گیتار بگذارم.» برای حل این مشکل، این مسیر چهار مرحله‌ای را دنبال کنید.

مرحله اول؛ نام نت را پیدا کنید

با نگاه به جایگاه نت روی خطوط حامل (روی کدام خط یا کدام فاصله قرار گرفته)، نام آن را مشخص کنید.

مرحله دوم؛ سیم مناسب را انتخاب کنید

بر اساس دامنه صوتی نت (بم یا زیر بودن آن)، حدس بزنید احتمالاً روی کدام سیم قرار می‌گیرد. نت‌های بم‌تر معمولاً روی سیم‌های ضخیم‌تر (۶، ۵، ۴) و نت‌های زیرتر روی سیم‌های نازک‌تر (۳، ۲، ۱) قرار دارند.

مرحله سوم؛ فرت را پیدا کنید

با کمک جدول فرت‌برد بالا، فرتی که همان نت روی آن سیم قرار دارد را پیدا کنید.

مرحله چهارم؛ نت را اجرا کنید

انگشت را روی فرت درست بگذارید و سیم را بنوازید. برای تثبیت بهتر، صدای نت را با گوش‌تان هم چک کنید.

تبلچر گیتار در کنار نت‌خوانی استاندارد

بسیاری از گیتاریست‌های مبتدی، پیش از نت استاندارد با تبلچر آشنا می‌شوند. تبلچر ابزاری بسیار کاربردی است، اما جایگزین کامل نت‌خوانی نیست.

تبلچر چیست؟

تبلچر شش خط افقی دارد که هرکدام معرف یک سیم گیتار هستند. برخلاف حامل موسیقی، در تبلچر به‌جای شکل نت، یک عدد روی هر خط نوشته می‌شود.

اعداد روی تبلچر چه معنایی دارند؟

هر عدد، شماره فرتی است که باید روی همان سیم فشار داده شود. عدد صفر یعنی سیم باید به‌صورت آزاد (بدون فشردن هیچ فرتی) نواخته شود.

تفاوت تبلچر و نت استاندارد

نت‌نویسی استاندارد جایگاه دقیق صدا روی حامل و ارزش زمانی آن را با علائم موسیقی نشان می‌دهد، در حالی که تبلچر گیتار مستقیماً می‌گوید روی کدام سیم و کدام فرت باید نواخت.

نتیجه عملی: بهتر است هر دو را همزمان یاد بگیرید. تبلچر برای اجرای سریع قطعات کاربردی است، اما نت‌خوانی استاندارد درک عمیق‌تری از موسیقی می‌دهد و در بلندمدت، توانایی نواختن هر قطعه‌ای را افزایش می‌دهد.

از دست ندین:  دانلود ۳ برنامه آموزش نت‌خوانی سه‌تار

کشش نت‌ها و ریتم‌خوانی گیتار

علاوه بر نام و جایگاه نت، باید بدانید هر نت چه مدت باید نواخته شود. این «ارزش زمانی» یا «کشش» نت نام دارد.

جدول کشش نت‌ها در میزان ۴/۴

توجه کنید این ارزش‌ها ثابت مطلق نیستند و به میزان‌نمای قطعه بستگی دارند. جدول بالا برای رایج‌ترین میزان‌نما یعنی ۴/۴ نوشته شده است.

میزان و میزان‌نما

قطعات موسیقی به بخش‌های مساوی به نام میزان تقسیم می‌شوند. عدد بالای میزان‌نما (مثلاً ۴ در ۴/۴) تعداد ضرب‌های هر میزان را نشان می‌دهد و عدد پایین، نوع نتی را مشخص می‌کند که معادل یک ضرب است.

چند قدم جلوتر از بقیه باش:  بهترین آموزش اصولی نت‌خوانی تصویری

تمرین‌های ساده برای سریع شدن نت‌خوانی

نت‌خوانی مثل هر مهارت دیگری با تمرین مکرر و کوتاه تثبیت می‌شود، نه با مطالعه یک‌باره طولانی. این چهار تمرین را به ترتیب امتحان کنید.

1. تمرین نام‌گذاری نت: یک نت روی حامل ببینید و بدون کمک گرفتن از جدول، نام آن را بگویید.
2. تمرین پیدا کردن نت روی دسته : نام یک نت را انتخاب کنید (مثلاً «سل») و آن را در چند نقطه مختلف روی دسته گیتار پیدا کنید.
3. تمرین زمان‌دار: یک تایمر ۶۰ ثانیه‌ای بگذارید و ببینید در این مدت چند نت را می‌توانید درست شناسایی و اجرا کنید. هر روز رکورد خودتان را بشکنید.
4. تمرین بدون نگاه کردن به جدول: پس از چند روز تمرین، جدول را کنار بگذارید و فقط با حافظه، نت‌ها را روی دسته پیدا کنید. این مرحله نشان می‌دهد نت‌خوانی واقعاً درونی شده یا نه.

برنامه ۷ روزه یادگیری نت‌خوانی گیتار

تکرار روزانه، حتی در بازه‌های کوتاه، تأثیر بسیار بیشتری نسبت به یک جلسه طولانی هفتگی دارد.

 دانلود PDF جدول نت‌های گیتار

اشتباهات رایج در یادگیری نت‌خوانی گیتار

• تلاش برای حفظ کردن همه فرت‌برد در یک روز: این روش معمولاً باعث فراموشی سریع می‌شود؛ یادگیری تدریجی و روزانه مؤثرتر است.
• تکیه صرف به تبلچر و کنار گذاشتن نت استاندارد: تبلچر سریع است، اما محدودیت‌های خودش را دارد و درک موسیقایی عمیق نمی‌دهد.
• نادیده گرفتن ریتم و تمرکز فقط روی نام نت: دانستن نام نت بدون دانستن کشش آن، اجرای درست قطعه را ممکن نمی‌کند.
• تمرین نامنظم: پنج تا ده دقیقه تمرین روزانه بسیار مؤثرتر از یک جلسه طولانی هفتگی است.
• نادیده گرفتن نت‌های هم‌نام: ندانستن اینکه یک نت می‌تواند در چند نقطه از دسته گیتار وجود داشته باشد، باعث سردرگمی هنگام نواختن در موقعیت‌های مختلف دسته می‌شود.

پرسش‌های متداول نت‌خوانی گیتار

1. نت‌های آزاد گیتار چیست؟ در کوک استاندارد، از بم‌ترین تا زیرترین سیم، نت‌های آزاد گیتار به ترتیب می، لا، ر، سل، سی و می هستند.
2. تفاوت نت و تبلچر چیست؟ نت‌نویسی استاندارد جایگاه و ارزش زمانی صدا را با علائم موسیقی نشان می‌دهد، در حالی که تبلچر با شش خط و شماره فرت، محل اجرای نت روی ساز را مستقیم‌تر نشان می‌دهد.
3. چگونه نت‌ها را روی دسته گیتار پیدا کنیم؟ ابتدا نت سیم آزاد را بدانید، سپس هر فرت را یک نیم‌پرده در نظر بگیرید و از نت سیم آزاد به سمت جلو بشمارید تا به نت مورد نظر برسید.
4. فرت دوازدهم چه رابطه‌ای با سیم آزاد دارد؟ فرت دوازدهم روی هر سیم، همیشه همان نت سیم آزاد است، فقط یک اکتاو بالاتر.
5. نت‌خوانی بهتر است یا تبلچر؟ این دو رقیب هم نیستند. تبلچر برای اجرای سریع قطعات مفید است، اما نت‌خوانی استاندارد درک عمیق‌تری از موسیقی می‌دهد و در بلندمدت توصیه می‌شود هر دو را یاد بگیرید.
6. چقدر طول می‌کشد نت‌خوانی گیتار را یاد بگیرم؟ با تمرین روزانه کوتاه (حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه)، بیشتر افراد در حدود یک تا دو هفته می‌توانند نت‌های اصلی فرت‌برد را در موقعیت‌های پرکاربرد به‌خوبی تشخیص دهند؛ تسلط کامل و روان‌خوانی سریع‌تر، معمولاً به تمرین مستمرتر و طولانی‌تری نیاز دارد.

جمع‌بندی

نت‌خوانی گیتار یک مهارت تدریجی است که با شناخت خطوط حامل، یادگیری نت‌های سیم‌های آزاد، تسلط بر جدول فرت‌برد و تمرین منظم روزانه به‌دست می‌آید. به‌جای حفظ کردن یک‌باره همه چیز، از مسیر چهارمرحله‌ای «نام نت → سیم → فرت → اجرا» استفاده کنید و برنامه هفت‌روزه بالا را دنبال کنید. جدول‌های این راهنما و نسخه PDF آن را کنار گیتارتان نگه دارید تا در هر تمرین به‌سرعت به آن‌ها مراجعه کنید.