توی این مقاله، قراره با هم یه سفر کامل به زندگی و آثار کیهان کلهر داشته باشیم. اول با بیوگرافیش شروع می‌کنیم، بعد سراغ بهترین تکنوازی‌ها و آهنگ‌هاش می‌ریم که می‌تونین دانلود کنین و حالش رو ببرین. هدفمون اینه که با زبون ساده و روان، هم شما رو با این هنرمند بزرگ آشنا کنیم، هم چند تا نکته و ترفند باحال بدیم که بتونین از موسیقی‌ش توی زندگی روزمره‌تون استفاده کنین. پس آماده باشین که با صدای کمانچه کلهر، یه سفر موسیقایی جذاب رو شروع کنیم!

بیوگرافی کیهان کلهر: از کوچه‌های کرمانشاه تا صحنه‌های جهانی

کیهان کلهر توی ۳ آذر ۱۳۴۲ توی یه خانواده کرد و موسیقی‌دوست توی شهر کرمانشاه به دنیا اومد. پدرش، عباس حیدری کلهر، کارمند ارشد وزارت کشاورزی بود و مادرش اقدس، نقشی مهم توی پرورش عشق کیهان به موسیقی داشت. از همون پنج سالگی، کیهان با موسیقی آشنا شد و به صورت آزاد شروع به یادگیری کرد. توی دوازده سالگی دیگه حرفه‌ای شده بود و توی سیزده سالگی با ارکستر رادیو تلویزیون کرمانشاه همکاری کرد.

توی دوران نوجوانی، کیهان به تهران اومد و توی مرکز هنری «چاووش» با گروه شیدا کارش رو ادامه داد. اونجا شاگرد اساتید بزرگی مثل علی‌اصغر بهاری و محمدرضا لطفی بود و ازشون تکنیک‌ها و روح موسیقی سنتی رو یاد گرفت. بعدها برای تحصیل به ایتالیا و بعد به کانادا رفت و توی دانشگاه کارلتون اتاوا توی رشته آهنگسازی فارغ‌التحصیل شد. این تجربه‌های بین‌المللی بهش کمک کرد تا موسیقی ایرانی رو با یه نگاه تازه و جهانی ترکیب کنه.

کیهان کلهر کیست؟ نکات جالب و معروف ترین آهنگها

زندگی کیهان کلهر همیشه پر از آرامش نبود. توی جنگ ایران و عراق، خانواده‌ش رو از دست داد و این غم بزرگ توی موسیقی‌ش هم اثر گذاشت. اما با اراده و عشق به هنر، تونست از این سختی‌ها عبور کنه و به یکی از بزرگ‌ترین نوازندگان کمانچه دنیا تبدیل بشه.

همکاری‌های هنری: وقتی کمانچه با دنیا حرف می‌زنه

کیهان کلهر توی مسیر هنریش با اساتید و نوازنده‌های بزرگی کار کرده که هر کدوم به آثارش رنگ و بوی خاصی دادن. توی ایران، همکاریش با محمدرضا شجریان، حسین علیزاده، شهرام ناظری و گروه دستان، آلبوم‌هایی خلق کرد که هنوزم توی قلب شنونده‌ها جا دارن. مثلاً آلبوم «شب، سکوت، کویر» با شجریان، یه شاهکار بی‌نظیره که حس و حال کویر و موسیقی کردی رو به بهترین شکل نشون می‌ده.

توی سطح بین‌المللی هم، کلهر با گروه راه ابریشم (Silk Road Ensemble) و نوازنده معروف، یویوما، همکاری کرده. این گروه توی سال ۲۰۱۷ جایزه گرمی برد و کلهر به عنوان یکی از اعضای اصلی، نقش بزرگی توی این موفقیت داشت. اون با نوازنده‌هایی از ترکیه، هند و آفریقا هم کار کرده و تونسته موسیقی ایرانی رو با فرهنگ‌های دیگه تلفیق کنه و به گوش دنیا برسونه.

سبک نوازندگی: کمانچه‌ای که داستان می‌گه

چیزی که کیهان کلهر رو خاص می‌کنه، سبک نوازندگیشه. اون کمانچه رو از یه ساز معمولی که فقط همراهی می‌کرد، به یه ستاره مستقل تبدیل کرد. توی تکنوازی‌هاش، انگار کمانچه داره حرف می‌زنه؛ یه لحظه شاده، یه لحظه غمگین، و همیشه پر از احساس. کلهر از تکنیک‌های سنتی و مدرن با هم استفاده می‌کنه و با بداهه‌نوازی‌های فوق‌العاده‌ش، شنونده رو به یه سفر احساسی می‌بره.

بلد باشید: 15 تا از بزرگان موسیقی تمام تاریخ ایران

یه ویژگی دیگه کارش، الهام گرفتن از موسیقی محلی کردی و لریه. این باعث شده آثارش یه رنگ و بوی خاص داشته باشن که با بقیه فرق می‌کنه. صدای کمانچه‌ش مستقیم به دل می‌شینه و چه توی قطعات شاد و چه غمگین، همیشه یه حس عمیق رو منتقل می‌کنه.

بهترین آهنگ‌ها و تکنوازی‌های کمانچه کیهان کلهر

حالا که با زندگی و سبک کلهر آشنا شدیم، بیاین بهترین آثارش رو مرور کنیم. این تکنوازی‌ها و آلبوم‌ها نه تنها برای عاشقای موسیقی سنتی، بلکه برای هر کسی که دنبال یه تجربه عمیق و دلنشینه، عالی‌ان. می‌تونین این‌ها رو دانلود کنین و هر وقت دلتون خواست، گوش بدین.

دانلود کنید: 10 کلیپ بسیار زیبا از تکنوازی کمانچه کیهان کلهر

1. “Ascending Bird” (پرنده در حال اوج)

• توضیح: این قطعه از آلبوم «شهر خاموش» یکی از معروف‌ترین تکنوازی‌های کمانچه کلهره. صدای کمانچه انگار پرواز یه پرنده رو نشون می‌ده و حس رهایی و انرژی رو بهت می‌ده.
• چرا گوش بدم؟: اگه دنبال یه آهنگ شاد و پرانرژی هستی که حالتو خوب کنه، این عالیه. لینک دانلود

2. “Silent City” (شهر خاموش)

• توضیح: یه تکنوازی عمیق و احساسی از همون آلبوم «شهر خاموش». این قطعه با غم و اندوهش، داستان یه شهر ویران رو روایت می‌کنه.
• چرا گوش بدم؟: برای لحظات تنهایی یا مدیتیشن، این آهنگ آرامش عجیبی داره. لینک دانلود

3.شب، سکوت، کویر”

• توضیح: این آلبوم با همکاری شجریان ساخته شده و تکنوازی‌های کمانچه توی قطعه «کویر» بی‌نظیره. حس شب‌های ساکت کویر رو بهت می‌ده.
• چرا گوش بدم؟: ترکیب صدای شجریان و کمانچه کلهر، یه تجربه ناب برای هر ایرانیه. لینک دانلود

4.تنها نخواهم ماند”

• توضیح: این آلبوم تکنوازی‌های کمانچه و سه‌تار داره و خیلی شخصیه. قطعه «راز و نیاز با آسمان» یکی از قشنگ‌ترین‌هاشه.
• چرا گوش بدم؟: اگه دنبال یه حس عمیق و شخصی هستی، این آلبوم حرف دلته. لینک دانلود

5.بیات ترک”

• توضیح: یه تکنوازی سنتی توی دستگاه بیات ترک که تسلط کلهر رو به ردیف موسیقی ایرانی نشون می‌ده. ملودی‌هاش آروم و دلنشینه.
• چرا گوش بدم؟: برای آشنایی با موسیقی دستگاهی و لذت بردن از یه کار کلاسیک، اینو از دست نده.

10 نمونه کلیپ از سه تار نوازی فوق العاده زیبای کیهان کلهر

نتیجه‌گیری

کیهان کلهر با کمانچه‌ش، نه تنها موسیقی سنتی ایرانی رو زنده نگه داشته، بلکه اونو به گوش دنیا رسونده و توی تاریخ جاودانه شده. توی این مقاله، از زندگی و همکاری‌هاش گفتیم، بهترین تکنوازی‌هاش رو معرفی کردیم و چند تا ایده باحال برای لذت بردن از موسیقی‌ش دادیم. حالا نوبت توئه که دست به کار بشی.

اگه فقط می‌خوای شنونده باشی، همین الان “شهر خاموش” رو دانلود کن و بذار صدایش خونه‌ات رو پر کنه. اگه هم دلت می‌خواد کمانچه یاد بگیری، از یه ملودی ساده شروع کن و لذتش رو ببر. کیهان کلهر منتظره که تو رو با موسیقی‌ش به یه دنیای پر از احساس ببره؛ پس معطل نکن و برو سراغش!

نوشته کمانچه کیهان کلهر: دانلود 16 تا از بهترین ها (تکنوازی) اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

توی این مقاله قراره با هم بریم سراغ دنیای جذاب تکنوازی کمانچه شاد و بهترین آهنگ‌هایی که با این ساز خلق شدن. از تاریخچه این ساز و نقشش توی موسیقی ایرانی حرف می‌زنیم، تا نوازنده‌های معروفی که با کمانچه شادی رو به خونه‌هامون آوردن. قراره با زبون ساده و روان، همه چیز رو براتون توضیح بدم تا هم لذت ببرین، هم اگه خواستین خودتون دست به کار بشین و کمانچه دستتون بگیرین، یه راهنمای خوب داشته باشین. پس بیاین با هم این سفر موسیقایی رو شروع کنیم و ببینیم کمانچه شاد چه جادویی توی خودش داره.

تاریخچه کمانچه: از گذشته تا امروز

کمانچه، یکی از قدیمی‌ترین سازهای زهی ایرانه که ریشه‌هاش به دوران باستان برمی‌گرده. این ساز با کاسه‌ای کوچک و آرشه‌ای که روی سیم‌هاش کشیده می‌شه، صدایی تولید می‌کنه که انگار مستقیم از دل تاریخ میاد. توی گذشته، کمانچه‌نوازها توی مراسم‌های شاد مثل عروسی‌ها، جشن‌های محلی و حتی دربار پادشاهان، نقش اصلی رو داشتن. صدای شاد و ریتمیک این ساز، همیشه مردم رو به رقص و شادی دعوت می‌کرده.

حالا توی دنیای مدرن، کمانچه هنوزم جایگاه خودش رو حفظ کرده. تکنوازی کمانچه شاد دیگه فقط یه موسیقی سنتی نیست؛ یه هنر زنده و پویاست که با خلاقیت نوازنده‌ها، هر روز رنگ و بوی تازه‌ای می‌گیره. از اجرای قطعات محلی گرفته تا تلفیق با موسیقی مدرن، کمانچه شاد یه پل بین گذشته و حاله که هنوزم قلب شنونده‌ها رو تسخیر می‌کنه.

دانلود کنید: تکنوازی تار غمگین (دانلود رایگان 20 تا از بهترین های ایران)

انواع تکنوازی کمانچه شاد: از سنتی تا مدرن

تکنوازی کمانچه شاد، شکل‌ها و سبک‌های مختلفی داره که هر کدوم یه حس و حال خاص به شنونده می‌دن. بیاین با هم یه نگاهی به این سبک‌ها بندازیم:

• تکنوازی سنتی: این مدل، همون کمانچه‌نوازی کلاسیکه که از ردیف‌های موسیقی ایرانی مثل دستگاه ماهور یا چهارگاه استفاده می‌کنه. این دستگاه‌ها ریتم‌های شاد و پرانرژی دارن و حس زندگی و حرکت رو منتقل می‌کنن. مثلاً وقتی یه نوازنده توی دستگاه ماهور تکنوازی می‌کنه، انگار داره یه جشن بزرگ رو به تصویر می‌کشه.
• تکنوازی تلفیقی: اینجا دیگه کمانچه با سازهای دیگه مثل پیانو، گیتار یا حتی صداهای الکترونیک ترکیب می‌شه. این سبک، یه حس مدرن به موسیقی می‌ده و برای کسایی که دنبال یه تجربه جدیدن خیلی جذابه. مثلاً تصور کن صدای کمانچه با یه ریتم پاپ امروزی قاطی بشه؛ نتیجه‌ش یه موسیقی شاد و به‌روزه که همه رو سر ذوق میاره.
• تکنوازی محلی: توی هر منطقه از ایران، کمانچه یه رنگ و بوی خاص خودش رو داره. مثلاً توی موسیقی کردی، لری یا آذری، تکنوازی کمانچه شاد با ریتم‌های محلی اجرا می‌شه که پر از انرژی و حال‌وهوای جشن‌های بومیه.

هر کدوم از این سبک‌ها، بسته به سلیقه‌ات، می‌تونن تو رو به یه دنیای متفاوت ببرن و شادی رو به زندگیت اضافه کنن.

نوازندگان برجسته: ستاره‌های کمانچه شاد

کمانچه شاد بدون نوازنده‌های بزرگش، این‌قدر جذاب نمی‌شد. بیاین با چند تا از بهترین‌هاش آشنا بشیم:

• کیهان کلهر: این اسم برای خیلی‌ها آشناست. کیهان کلهر، با تکنیک فوق‌العاده و حس عمیقش، کمانچه رو به دنیا معرفی کرده. قطعات شادش مثل “Ascending Bird” پر از انرژی و حرکته و انگار تو رو با خودش به آسمون می‌بره. اگه دنبال یه تکنوازی شاد و متفاوت هستی، حتماً کارهاش رو گوش بده.
• اردشیر کامکار: عضوی از خانواده معروف کامکارها که با کمانچه‌ش معجزه می‌کنه. اردشیر با اجرای قطعات ریتمیک و شاد، نشون داده که کمانچه چطور می‌تونه هم سنتی باشه، هم پر از زندگی. تکنیکش اون‌قدر تمیزه که هر نتی که می‌زنه، دلت رو شاد می‌کنه.
• سعید فرج‌پوری: این نوازنده با کارهایی مثل آلبوم “راز نگاه”، کمانچه شاد رو به یه سطح دیگه برده. قطعاتش پر از حس خوب و ریتم‌هاییه که نمی‌تونی بشینی و گوش ندی؛ حتماً پات رو تکون می‌دی یا بلند می‌شی می‌رقصی!

این آدما، با هنرشون، کمانچه شاد رو به یه تجربه فراموش‌نشدنی تبدیل کردن و هر کدوم یه امضای خاص توی این موسیقی دارن.

مکمل این مطلب: 10 کلیپ بسیار زیبا از تکنوازی کمانچه کیهان کلهر

بهترین آهنگ‌های کمانچه شاد: گنجینه‌ای برای گوش دادن

ابتدا آهنگ های تصویری گلچین شده:

پست مشابه:  دانلود 10 فیلم زیبا از نواختن کمانچه لری

و حالا بقیه البوم ها و نوازنده ها:

حالا که با نوازنده‌ها آشنا شدیم، بیاین چند تا از بهترین آهنگ‌های کمانچه شاد رو بشناسیم که می‌تونن ساعت‌ها تو رو سرگرم و شاد نگه دارن:

• “Ascending Bird” از کیهان کلهر: این قطعه یه تکنوازی پرانرژی و شاده که با هر نتش، حس پرواز و آزادی رو بهت می‌ده. ریتمش اون‌قدر قویه که نمی‌تونی بی‌تفاوت بمونی و حتماً دلت می‌خواد همراهش یه حرکتی بکنی.
• “رقص آتش” از نیوشا بریمانی: این آهنگ، یه ترکیب جذاب از کمانچه و سازهای دیگه‌ست که فضایی شاد و هیجان‌انگیز می‌سازه. انگار داری توی یه جشن بزرگ دور آتیش می‌رقصی. این کار برای کسایی که دنبال موسیقی تلفیقی هستن، عالیه.
• “بیات ترک” از علی‌اصغر بهاری: یه تکنوازی سنتی و کلاسیک که با اجرای بی‌نقص بهاری، حس شادی و آرامش رو با هم بهت می‌ده. این قطعه، یه نمونه عالی از کمانچه شاد توی سبک اصیله که هیچ‌وقت قدیمی نمی‌شه.

این آهنگ‌ها فقط یه گوشه از دنیای بزرگ کمانچه شاد هستن. اگه هنوز گوششون ندادی، همین الان دست به کار شو و یه لیست پخش برای خودت درست کن.

نکات عملی و ترفندهای کاربردی: با کمانچه شاد حال کن!

حالا که حسابی با کمانچه شاد و آهنگ‌هاش آشنا شدی، وقتشه چند تا نکته باحال و کاربردی بهت بگم که هم بیشتر از این موسیقی لذت ببری، هم اگه دلت خواست خودت کمانچه دست بگیری، یه شروع خوب داشته باشی. این بخش رو خودمونی می‌نویسم که حس کنی داریم با هم گپ می‌زنیم.

1. گوش دادن با حواس جمع

اگه می‌خوای کمانچه شاد واقعاً به دلت بشینه، یه وقت بذار و با حواس جمع بهش گوش بده. مثلاً هدفون رو بذار توی گوشت، چشماتو ببند و فقط به صدای کمانچه و ریتمش دقت کن. من خودم یه بار این کارو با “رقص آتش” کردم؛ انگار وسط یه مهمونی شاد بودم! اینجوری جزئیات موسیقی رو بهتر می‌فهمی و حسش چند برابر می‌شه.

2. دستگاه‌ها رو بشناس

یه کم با دستگاه‌های موسیقی ایرانی آشنا شو، مخصوصاً اونایی که شادن مثل ماهور یا چهارگاه. لازم نیست متخصص بشی، فقط بدون که این دستگاه‌ها چه حس و حالی دارن. مثلاً دفعه بعد که یه تکنوازی شاد گوش دادی، ببینی توی چه دستگاهیه و چرا این‌قدر بهت حال می‌ده.

3. با آهنگ ساده شروع کن

اگه دلت می‌خواد کمانچه یاد بگیری، از آهنگ‌های ساده و شاد شروع کن. مثلاً یه ملودی کوتاه رو چند بار گوش بده، بعد سعی کن با کمانچه‌ات (یا حتی اگه نداری، با زمزمه) دنبالش کنی. من خودم وقتی یه ساز جدید رو امتحان می‌کنم، همیشه با چیزای آسون شروع می‌کنم که اعتمادبه‌نفسم بره بالا.

مطلب کاربردی: آموزش کوک کردن کمانچه به صورت کاملا اصولی + فیلم آموزش

4. از اینترنت کمک بگیر

الان دیگه همه چیز توی اینترنته! یه سرچ ساده بزن و ویدیوهای آموزشی کمانچه رو پیدا کن. یوتیوب پره از کلیپ‌هایی که نوازنده‌ها تکنیک‌های ساده رو یاد می‌دن. حتی اگه فقط می‌خوای بیشتر بفهمی کمانچه چیه، این ویدیوها خیلی به کارت میاد.

5. کنسرت برو، حالشو ببر

اگه تونستی، یه کنسرت موسیقی سنتی یا کارگاه کمانچه برو. دیدن نوازنده‌ها از نزدیک، یه حس دیگه داره. من یه بار توی یه کنسرت کیهان کلهر بودم؛ اون‌قدر زنده و واقعی بود که هنوزم یادم میاد چطور همه با ریتم کمانچه‌ش تکون می‌خوردن.

راه‌حل‌های خلاقانه و جدید: کمانچه رو توی زندگیت بیار

اینجا می‌خوام چند تا ایده باحال و تازه بهت بدم که هم از کمانچه شاد بیشتر لذت ببری، هم یه جور جدید توی روزمرگی‌هات ازش استفاده کنی.

1. پلی‌لیست اختصاصی خودت

یه پلی‌لیست درست کن که فقط آهنگ‌های کمانچه شاد مورد علاقه‌ات توش باشه. مثلاً “Ascending Bird”، “رقص آتش” و چند تا قطعه محلی رو قاطی کن. هر وقت گوش می‌دی، سعی کن یه آهنگ جدید بهش اضافه کنی و حسش رو با بقیه فرق بدی.

2. کمانچه توی روزمره

موسیقی کمانچه شاد رو ببر توی کارای روزمره‌ات. مثلاً وقتی داری ورزش می‌کنی، غذا درست می‌کنی یا حتی کتاب می‌خونی، یه آهنگ شاد پخش کن. من خودم وقتی آشپزی می‌کنم، یه تکنوازی شاد می‌ذارم و انگار همه خستگی‌م می‌ره.

3. با آهنگ‌ها بنواز

اگه کمانچه داری و داری یاد می‌گیری، سعی کن همراه آهنگ‌های مورد علاقه‌ات بنوازی. مثلاً “بیات ترک” رو پخش کن و آروم آروم باهاش همراهی کن. این کار هم ریتمت رو قوی می‌کنه، هم حس خوبی بهت می‌ده.

4. یه کم خلاقیت به خرج بده

از امتحان کردن چیزای جدید نترس. مثلاً یه قطعه شاد رو با یه ریتم متفاوت بنواز یا حتی با یه ساز دیگه قاطیش کن. شاید نتیجه‌ش یه چیز عجیب بشه، ولی همین تجربه کردنش کلی حال می‌ده و خلاقیتت رو بیدار می‌کنه.

نتیجه‌گیری: کمانچه شاد، همراه لحظه‌های قشنگت

تکنوازی کمانچه شاد، چیزی بیشتر از یه موسیقیه؛ یه راه برای شاد کردن دل و زنده کردن لحظه‌هاست. توی این مقاله، از تاریخچه و نوازنده‌ها گرفته تا آهنگ‌های معروف و نکات کاربردی، سعی کردیم همه چیز رو با هم مرور کنیم. حالا که با این دنیای جذاب آشنا شدی، وقتشه خودت دست به کار بشی.

اگه فقط می‌خوای شنونده باشی، یه آهنگ از اونایی که گفتیم رو همین الان پخش کن و بذار صدایش خونه‌ات رو پر کنه. اگه هم دلت می‌خواد کمانچه یاد بگیری، از همین امروز با یه ملودی ساده شروع کن و لذتش رو ببر. کمانچه شاد، منتظره که تو رو به یه سفر پر از حس خوب ببره؛ پس معطل نکن و برو سراغش!

نوشته تکنوازی کمانچه شاد: 16 بهترین آهنگ کمانچه شاد اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

شناخت کمانچه

کمانچه سازی زهی آرشه ای است. کمانچه دارای چهار سیم است که از زیر به بم ر، لا، ر، لا یا می لا می لا کوک می شوند. این ساز دارای یک کاسه است که روی آن را با پوست می پوشانند، از کاسه دسته ای خارج شده که سیم های ساز از پایین ترین قسمت کاسه تا انتهای دسته کشیده می شوند و در انتها دسته ساز دور پایه ی گوشی ها پیچیده می شوند و بوسیله ی گوشی ها کوک می شوند. طول کلی ساز کمانچه حدود ۸۰ سانتی متر است. برای نواختن کمانچه ساز را روی زمین یا زانو می گذارند و ساز نسبت به بدن حالت موازی دارد.

نحوه نواختن کمانچه

به طور کلی کمانچه در حالت نشسته نواخته می شود و ساز در هنگام اجرا حول محور خود می چرخد.به گونه ای که نوازنده ساز را به طور عمودی و با دست چپ خود می گیرد و انگشتان دست چپ نیز بر روی سیم ها در طول دسته ساز حرکت می کنند و همزمان آرشه (کمانه) با دست راست به صورت افقی در حرکات رفت و برگشتی بر روی سیم ها کشیده می شود.

آشنایی با اجزای کمانچه

1- کاسه طنینی

• کاسه طنینی، کاسه ای تقریبا کروی شکل و توخالی است که صفحه رویی آن باز است.
• بر روی این صفحه پوست کشیده شده و خرک نصب می شود. سطح بیرونی کاسه را نیز با قطعاتی از جنس صدف یا استخوان تزئین می کنند.
• قطر کاسه طنینی کمانچه در حدود 20 سانتی متر است.

2- پوست

• قسمت دهانه ساز با پوست پوشانده می شود. این پوسته نازک عموما از چهارپایانی مثل آهو، بز و بره تهیه می شود.
• پوست ساز نسبت به تغییر دما و رطوبت حساس است.
• این پوست باید کهنه و فاقد هرگونه بو و چربی اضافه و کاملا یک دست باشد.

3- دسته

• دسته ساز کمانچه به شکل مخروط ناقص توپر و از جنس چوب است.
• طول این دسته در حدود 25 سانتی متر و قطر آن 3 سانتی متر است.
• دسته کمانچه فاقد دستان (پرده) است.

4- خرک

• خرک کمانچه قطعه کوچکی از جنس چوب یا استخوان است که به وسیله دو پایه کوچک بر روی پوست کاسه قرار می گیرد.
• طول خرک معمولا 4 سانتی متر و ارتفاع آن 2 سانتی متر است.
• خرک معمولا از چوب عناب یا شمشاد ساخته می شود.

5- سرپنجه

• سرپنجه که  از جنس چوب ساخته می شود دارای سطح رویی توخالی است.
• چهار گوشی دو به دو در طرفین سرپنجه قرار می گیرد و در بالای سرپنجه نیز قطعه ای به نام صراحی، تاج یا تنگ قرار دارد.

6- گوشی ها

• کمانچه دارای چهار عدد گوشی است که شبیه به میخ سر پهن بوده و در طرفین سرپنجه قرار می گیرند(وظیفه کنترل سیم ها).

7- پایه

• میله ای باریک و فلزی و متحرک به طول ده سانتی متر است که هنگام نوازندگی یک سر آن با پیچ به انتهای کاسه کمانچه بسته می شود و انتهای آن روی پا و یا روی زمین قرار می گیرد.

8- سیم ها

• کمانچه دارای 4 سیم با ضخامت های متفاوت است که کشیده شدن آرشه روی هریک از این سیم ها صدای کمانچه را تولید می کند.

9- آرشه

• آرشه کمانچه که به نام فارسی آن، کمانه نیز خوانده  می شود از یک چوب که از یک طرف انحنا دارد و با طول تقریبی 60 سانتی متر و موی دم اسب ساخته شده است.

ویژگی های یک کمانچه خوب قبل از خرید

یادگیری کمانچه

آموختن ساز کمانچه نسبت به سازهای دیگر کمی متفاوت است.درواقع در مراحل ابتدایی آموزش تکنیک‌های خاصی به دانشجویان و علاقمندان آموخته می‌شود و از نکاتی پرده‌برداری می‌شود که هک شدن آن‌ها در ذهن و یادگیری‌شان به زمان بیشتری احتیاج دارد.

میزان یادگیری و مهارت شما تنها به کوشش شما در این زمینه بستگی دارد. اینکه زمان تمرین نت ها و تکنیک ها و کیفیت تمرین شما همگی موجب پیشرفت شما خواهد شد.

یادگیری کمانچه در حد مقدماتی و نواختن تعدادی آهنگ حدودا 1 تا 2 سال طول خواهد کشید، اما اگر قصد مسلط شدن کامل بر این ساز را دارید بدانید که تکنیک های مختلف نوازندگی کمانچه، همنوازی با سایر سازها و گروه نوازی ممکن است بین 3 تا 4 سال هم طول بکشد. البته موثرترین مساله بر سرعت یادگیری میزان تمرین هنرجو است که می تواند باعث شود این زمان کمتر یا بیشتر شود.

می توانید برای شروع از این بسته آموزشی به صورت خودآموز استفاده کنید و بعد از مدتی (حدود 3 ماه) اگر نیاز به استاد/کلاس داشتید در یکی از این آموزشگاه ها ثبت نام کنید و در کنار استفاده از بسته آموزشی، کلاس نیز بروید.

5 نکته مهم برای خرید اینترنتی کمانچه خوب و با قیمت مناسب

انتخاب آموزشگاه برای یادگیری کمانچه

1- بهترین آموزشگاه موسیقی برای آموزش کمانچه جایی است که هنرجو به گونه ای تربیت شود که علاوه بر صحیح و ژوست نواختن قطعات بتواند آرتیکولاسیون آن را نیز به خوبی اجرا نماید.

2- استاد مربوطه باید توانایی انتقال دانش از روش ها و متدهای به روز را داشته باشد و نواختن خلاقانه را نیز به هنرجو آموزش دهد.

3- از آنجایی که کمانچه ساز سخت و پیچیده ای است آموزشگاه و مدرس باید با استفاده از روش های انگیزشی و تشویقی شور یادگیری در هنرجو ایجاد کنند.

4- بهترین آموزشگاه های موسیقی را در اینجا معرفی کرده ایم

نکات تکمیلی

1- شاید اولین گام در یادگیری کمانچه را بتوان نحوه نشستن پشت ساز دانست. اگر اصول نشستن را از ابتدا رعایت کنید اکول صحیح، نحوه انگشت گذاری نحوه رفتن آرشه، کنترل ساز و چرخش ساز هم درست خواهد بود.

2- برای آموزش کمانچه یک متد ثابت وجود ندارد و هر استاد متد خاص خود را دارد.

3- شروع یادگیری کمانچه از سن 7 سالگی میتواند باشد و برای بزرگسالان هیچ محدودیتی ندارد.

4- از پایه ای ترین و معروف ترین کتابهای آموزش کمانچه می توان به دستور مقدماتی ویولن روح الله خالقی اشاره کرد.

برای مشاهده و دانلود آموزشهای رایگان کمانچه ما کلیک کنید

نوشته روش یادگیری کمانچه و نکات کاربردی (برای مبتدی ها) اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

1- کلیات

همانگونه که در اکثر راهنماهای خرید سازهای مختلف موسیقی هم به شما می گویند، سه تار خوب هیچ ارتباطی به مارک آن و سازنده ندارد. تنها روش برای خرید یک سه تار خوب این است که فاکتورهای یک سه تار خوب را بلد باشید یا اینکه به فروشنده اعتماد داشته باشید. یک نکته مهم این است که به هیچ وجه خرید سه تار را به استاد خود نسپارید و یا به فروشگاهی که استادتان می گوید بروید و بگویید از طرف فلانی آمده ام نروید (واقعا این کار را نکنید!) مگر اینکه 100 درصد به استاد خود اطمینان داشته باشید. خرید سه تار را باید یا خودتان انجام دهید یا با دوست با مهارتی که کاملا به او اعتماد دارید این کار را انجام دهید.

از دست ندهید: آموزش کوک کردن کمانچه به صورت کاملا اصولی + فیلم آموزش

2- معرفی اجزای کمانچه

قبل از خرید یک کمانچه خوب باید اجزای آن را بشناسید، زیرا اگر به فروشنده اعتماد نداشته باشید باید اجزای اصلی که در ادامه مقاله توضیح داده می شوند را موقع خرید تست کنید.

قسمت اصلی کمانچه کاسه آن است که به صورت‌های مختلف ساخته می‌شود. کاسه کمانچه هنوز از نظر جنس چوب، اندازه‌ها و شکل یکسان و تثبیت شده نیست. از نظر شکل، کاسه‌ها را به صورت کروی یا مخروط ناقص درست می‌کنند. کاسه‌هایی که به شکل مخروط ناقص هستند اکثرا پشت باز ساخته می‌شوند. استفاده از این کمانچه‌ها در قسمت‌های مرکزی ایران به خصوص در لرستان متداول است. این کمانچه‌ها صدایی پر قدرت و شفاف دارند و چون کاسه سبک دارند، اجرای قطعاتی که نیاز به چرخیدن سریع کمانچه دارد روی این کمانچه‌ها آسان‌تر است.

کمانچه‌های پشت باز معمولا از چوب توت و به صورت یک تکه ساخته می‌شوند. کاسه‌های کروی به 2 صورت یک تکه و ترکه‌ای هستند. در کمانچه‌های ترکه‌ای کاسه از به هم چسبیدن ترکه‌هایی که در روی قالب خم شده‌اند ساخته می‌شود. کاسه‌های یک تکه از چوب های مختلف، معمولا از گردو خراطی ساخته می‌شوند. وزن کاسه از کاسه‌های ترکه‌ای بیشتر و چرخش کمانچه تا حدی مشکل است. قطر بیرونی کاسه کمانچه موسیقی سنتی معمولا ۲۰ سانتی متر است، در حالی که در مناطق مختلف ایران اندازه کاسه کمانچه متفاوت است. ترکمن‌ها کمانچه با کاسه‌های بسیار کوچک می‌سازند. در نقاط دیگر دنیا نیز که سازهایی شبیه به کمانچه دارند کاسه‌ها کوچک و غالبا از پوست نارگیل ساخته می‌شود. دسته کمانچه بر خلاف کاسه تقریبا یک شکل ساخته می‌شود. جنس دسته از چوب گردو و شکل آن مخروط ناقص و قطر آن در شیطانک ۳۷ میلی متر و در محل اتصال به کاسه ۳۱ میلی متر است. طول دسته کمانچه نیز ۳۱ سانتی متر است.

در گذشته کمانچه دارای 3 سیم بوده است، گاهی 2 سیم اول و دوم مضاعف انداخته می‌شد اما امروزه با 4 سیم ساخته می‌شود. شده است. بنابراین 4 سیم و در نتیجه 4 گوشی روی دسته کمانچه قرار می‌گیرد، و این سیم‌ها پس از رد شدن از روی شیطانک و عبور از روی دسته و کاسه به سیم‌گیر وصل می‌شوند. روی دهانه کمانچه پوست کشیده می‌شود و جنس آن معمولا پوست شکم گاو، پوست ماهی، پوست آهو و غیره است.

خرک روی پوست قرار می‌گیرد و سیم‌ها با فشار خرک را به پوست می‌چسبانند. کمانچه به وسیله یک پایه که در قسمت سیم‌گیر به کاسه وصل شده است، روی پای نوازنده قرار می‌گیرد. آرشه کمانچه، که اسم اولیه‌اش کمانه بوده است، تشکیل شده از یک چوب که از یک طرف انحنا دارد با بلندی ۶۰ سانتی متر و جنس آن معمولان موی دم اسب. موی آرشه کمانچه بر خلاف سازهای زهی غربی روی چوب محکم کشیده نمی‌شود، بلکه نوازنده است که به هنگان نوازندگی به تناسب روی سیم فشار را تغییر می‌دهد.

≡ کاسه طنینی: تقریبا کروی شکل و تو خالی است و در سطح بالایی آن دهانه‌ای باز وجود داردکه بر آن پوست کشیده می‌شود و خرک روی پوست قرار می‌گیرد. سطح بیرونی کاسه اغلب با قطعاتی از صدف یا استخوان تزیین می شود. در ساخت بعضی کمانچه های محلی پشت کاسه نیز باز است که صدا دهی قوی تری دارد.

≡ پوست: دهانه از قسمت نازک پوست عمل آمده چهارپایان از جمله آهو، بز و بره انتخاب می‌شود.

≡ خرک: معمولا از جنس چوب یا استخوان معمولا به طول ۴ و ارتفاع ۲ سانتی متر است و با پایه کوچک خود روی پوست کاسه قرار می‌گیرد. خرک را کمی کج قرار می‌دهند، به صورتی که طول سیم اول را کمتر و طول سیم چهارم را زیادتر کنند. روی خرک شیارهای کم عمقی وجود دارند که فاصله سیم‌ها را نسبت به هم ثابت نگه می‌دارند.

≡ دسته: دسته کمانچه مانند لوله تو پر از چوب است به طول تقریبی ۲۵ و قطر تقریبی ۳ سانتی متر به حالت مخروط وارونه ساخته می‌شود. دسته که فاقد دستان بندی است از یک طرف به کاسه و از طرف دیگر به سر پنجه ختم می‌شود.

≡ سر پنجه: در ابتدای طول دسته قرار دارد و از جنس چوب است. سطح رویی آن تو خالی است و ۴ گوشی ۲ به ۲ در طرفین آن قرار دارند. در قسمت بالایی سرپنجه، زایده‌ای به نام صراحی، تاج یا تنگ قرار دارد که به طول ساز می‌افزاید.

≡ گوشی‌ها: کمانچه ۴ عدد گوشی به تعداد سیم‌های ساز و به صورت میخ سر پهن از جنس چوب دارد که ۲ به ۲ در طرفین سر پنچه قرار گرفته‌اند.

≡ شیطانک: استخوان یا چوب باریک و کم ارتفاعی است به عرض دسته که بین سر پنجه و دسته قرار دارد و سیم‌ها از روی شیارهای کم عمق آن عبور می‌کنند و به گوشی‌ها می‌روند.

≡ سیم‌گیر: قطعه‌کوچکی از چوب یا فلز است که در انتهای بدنه کاسه نصب و گره یک سر سیم‌ها به آن بسته می‌شود.

≡ تعداد و جنس سیم‌ها: کمانچه دارای ۴ سیم با ضخامت‌های متفاوت است. استفاده آکورد کامل سیم‌های ویلون برای کمانچه معمول است.

≡ وسعت: وسعت معمول صدای کمانچه نزدیک به ۳ اکتاو است و به علت وجود کوک‌های مختلف و عدم وجود دستان بندی، تمامی فواصل موسیقی ملی (پرده، نیم پرده و ربع پرده) در این ساز قابل اجرا هستند.

از دست ندهید: ساز کمانچه و ساختار آن

3- قیمت

قیمت کمانچه بستگی به موضوعات مختلفی دارد. بطور کلی همانگونه که در نمونه تصویر زیر میبینید، قیمت کمانچه های مبتدی از 320 هزارتومان تا 1 میلیون و 200 هزار تومان می باشد و سه تارهای حرفه ای با مارک های مختلف تا 6 میلیون تومان قیمت دارند:

عمده قیمت به نوع چوب، پرده و کیفیت صدا بر می گردد که این موضوع صرفا توسط خود سازنده تعیین می شود. یعنی ممکن است که از چوب یک درخت توت، 3 عدد کمانچه ساخته شود آنهم توسط یک سازنده و با یک کیفیت، ولی دو تای آنها صدای بهتری داشته باشد که در این صورت قیمت بالاتری نسبت به یک ساز دیگر خواهند داشت و قیمت آن را هم سازنده با توجه به تجربه خود تعیین می کند.

4- مشخصات ظاهری

بیشتر مشخصات ظاهری یک ساز خوب به کیفیت ساخت و نبود ضایعاتی مثل چسب و یا اتصالات بین سیم و گوشی ها بر می گردد نه زیبایی ظاهری و سطحی! این موضوع سبب ثابت ماندن کوک کمانچه و عدم تغییر در نواختن سه تار می شود. نکته مهم دیگر این است که میان کاسه و دسته از نظر وزنی تناسب برقرار باشد. به صورتی که در موقع نوازندگی تعادل ساز به طور کامل برقرار باشد. یعنی طراحی ساز به گونه ای باشد که در زمان نواختن نیازی به صرف نیروی اضافی برای نگه داشتن آن نباشد. ساز کمانچه انواع مختلفی دارد که بصورت یک تکه و یا ترکه ای ساخته می شوند.

در ساز یک تکه ، کاسه ساز بصورت یک تکه می باشد و درون کاسه تراشیده می شود ولی در ساز ترکه ای کاسه ساز از به هم پیوستن و شکل گیری تکه های چوب به هم ساخته میشود. روی کاسه کمانچه پوست کشیده می شود که معمولا در ایران پوست روده گوسفند و یا بره می باشد. دسته کمانچه به کاسه متصل می شود و برای اینکه روی دسته انگشت گذاری می شود و نباید جنس روی دسته معمولی و نرم باشد معمولا از آبنوس که نوعی چوب سخت است و یا استخوان ساخته می شود.

≡   اندازه مناسب کمانچه

اندازه کاسه در سه سایز بزرگ ، متوسط و کوچک ساخته می شوند. سایز متناسب خود را با توجه به معیارهای زیر انتخاب کنید:

• طول دسته (از زیر دسته شیطانک تا خرک): برای آقایان 31 سانتی متر، برای خانم ها 30 تا 30.5 سانتی متر
• قطر دسته: برای آقایان 34 تا 35 میلی متر، برای خانم ها 32 تا 33 میلی متر

نحوه اتصال دسته به کاسه دارای زاویه ای خاص است که هر چه پیشروی دسته به عقب تر باشد ساز به اصطلاح سفتخوان تر می شود.

≡   جنس چوب

جنس چوب کمانچه از درخت توت میباشد برای ساختن دسته ی ساز از چوب گردو هم استفاده میکنند که در این صورت دسته ی ساز سنگین میشود. چوب باید کهنه باشد تا طنین خوبی بدهد بعضی از سازندگان چوب تازه را در آب جوشانده تا شیره ی آن گرفته شود و سپس چوب را در زیر خاک یا پهن می گذارند تا خشک شده و حالت پوسیدگی پیدا کند. پس دقت کنید که معمولا نمی توانید کهنه بودن چوب را تشخیص دهید مگر اینکه فروشنده با صداقت به شما بگوید!

دقت کنید دسته سه تار مورد نظر سنگین و ضخیم نباشد. دلیل توجه به این مورد، جنس چوب و تازگی آن است. در صورتی که چوب مورد استفاده برای ساخت دسته ساز سالخوردگی و خشکی کافی را نداشته باشد ممکن است پس از مدتی بر اثر فشار سیم ها خم شده یا در اصطلاح نوازندگان تاب بردارد.

≡  پوست کمانچه

پوست کمانچه از پوست تودلی دباغی شده گوسفند و بز است. بعضی تیره است که به سیاه پوست معروفه و بعضی سفید و شفافه. پوست تیره زیبا و شکیل تره و معمولا از تودلی بز ساخته میشه. تو خرید پوست باید دقت کرد که پوست مرغوب رو انتخاب کنید چون پوست کمانچه از مهمترین عوامل صدا دهی سازه. پوست هر قدر که کهنه تر باشه مرغوب تره. اما چطور بفهمیم که پوست کهنه و مرغوبه؟
1- پوست های کهنه نسبت به تازه تر ها کدر ترند.
2- پوست تازه بعد از کمی خیس شدن بوی بدی ساطع میکنه ولی پوست کهنه بو نداره یا خیلی کمه.
3- اگه رو پوست تازه ناخن بکشی یه رد سفید جا میذاره ولی پوست کهنه اینطور نیست. ببین ضخامت پوستی که میخری تو تمام سطح یکی باشه.

5- صدای کمانچه خوب

کمانچه سازیست که ویژگی های روحی و اخلاقی نوازنده بسیار در صدادهی آن موثر است. نوازنده این ساز باید هم خوانی و هم آوایی نزدیکی با شخصیت صدادهی ساز داشته باشد؛ دقت کنید که صدای خوب کمانچه را خود شما باید تشخیص بدهید. برخی ممکن است از صدای تودماغی و گرفته تر خوششان بیاید و برخی با صدای واضح تر. این کاملا بستگی به خودتان دارد. بخش زیادی از صدای کمانچه را هم پوست آن مشخص می کند. اینکه پوست نازک باشد یا ضخیم. پوست نازک صدا را واضح و شفاف می کند ولی پوست ضخیم مقاوم تر و در مقابل تغییرات پایدارتر است و صدای بم تری دارد.

چگونگی صدای کمانچه به عواملی بستگی دارد که بعضی از آنها از این قرارند: جنس چوب، ضخامت در نقاط مختلف کاسه، شکل کاسه، اندازه‌های کاسه، چگونگی سطح کاسه از نظر تراش، نوع و ضخامت پوست، جنس و شکل و اندازه و محل قرار گرفتن خرک، چگونگی شیطانک، جنس سیم، زاویه اتصال دسته به کاسه.

≡  کمانچه های که پوست نازک دارند معمولا برای کنسرت و اجرای زنده استفاده می شوند و کمانچه هایی که پوست ضخیم دارند اصولا برای ضبط استودیویی مناسب هستند. صدای کمانچه کاملا سلیقه ای است و صدای خوب و بد در کمانچه وجود ندارد.

6- مارک های کمانچه

دقت کنید که باز هم عرض می کنیم کمانچه خوب تقریبا هیچ ارتباطی با مارک یا سازنده ندارد زیرا در یک مارک ممکن است از بین 10 کمانچه، 7 تای آنها معمولی، دو تا عالی و یکی واقعا بد باشد. به هیچ وجه به دنبال مارک نروید و به مشخصاتی که در این مقاله گفته ایم دقت کنید. برخی از گمنام ترین سازنده های کمانچه هستند که بهترین های آنها را می سازند. مثلا در لرستان دو یا سه تولید کننده هستند که سه تارهای آنها جزو بهترین و گران ترین سه تارهای کشور هستند ولی باز هم در میان آنها کمانچه های بی کیفیت پیدا می شود.

7- نظرات کاربران حرفه ای در فضای مجازی

≡   محمد کریمی نیا  چند سالی در زمینه کمانچه فعالیت دارد در مورد خرید این ساز معتقد است:

“کمانچه خوب از قیمت 420 تومن هست به بالا. البته کمانچه کاسه باز قیمتش پایین تره. شهر به شهر هم قیمتها متفاوته . مثلا اگه بتونی از خرم آباد بگیری قیمت هاش پایین تره و سازش هم کیفیت بهتری داره، چون اونجا خودشون سازنده هستند. ساز کمانچه ساز لری هست _اگر بتونی از اونجا گیر بیاری خوب بهتره ولی دلیل نمیشه ساز خوب تو شهرهای دیگه گیر نیاد_ولی یه چیزی بگم اگر هدفت موسیقی هست و برای سرگرمی میخوای سازی بزنی که هیچ ولی اگر جدی میخوای ادامه بدی بهتره یه ساز خوب تهیه کنی تا از همین اول گوش تو به صدای فالش عادت نکنه چون بعدا اگر بخوای ساز عوض کنی به مشکل صدا برمیخوری چون گوشت به صداهای فالش ونامطبوع عادت کرده/کمانچه بدلیل اینکه پرده نداره تو انتخابش خیلی باید دقت کنی چون مثل تار و سه تار نیست که هرنتی پرده داشته باشه و تو باخیال اسوده دستت رو روی پرده بگذاری واز صدای نت مطمئن باشی کمانچه وویلن به دلیل نداشتن پرده ساز سختی هستند و گوش بسیار تیزی میخواد تا بتونی صدای اصلی نت رو با فرکانس دقیق اجرا کنی. ضمنا از من میشنوی تو انتخاب سازت از یه استاد حرفه ای کمک بگیر اگر معیار انتخابت تو ساز پول باشه ساز خوبی ممکنه نتونی انتخاب کنی _توی سازها گاهی سازی پیدامیشه که بااینکه قیمتش پائین هست ولی صدای خیلی خوبی داره و کیفیتش هم خوبه که انتخابش کار هر کسی نیست جز یه استاد خوب یا یک فروشنده مطمئن “

8- نکات متفرقه

به سایر نکات متفرقه از دید استاد میلاد حیدری توجه کنید:

• نگاه کنید کونیک ساز دقیق باشه ودسته به چپ و راست متمایل نباشه.
• سوراخ ها چه پایه تاندور چه گوشی ها بازولق نباشن.
• جنس دسته متراکم باشه که بعد از یه مدت انگشت گذاری نرمه نکنه.
• حتی الامکان سازی بگیرین که محل انگشت گذاریش استخون یا آبنوس باشه.
• بهتره شیطونک هم از استخون یا آبنوس باشه.
• پشت دسته رو از بالا(عمودی) نگاه کنید نباید به چپ وراست مایل باشه چون رو تعادل ساز تو حرکات سریع تاثیر میذاره.
• کاسه هرچی کم گوشت و نازک (تنک) باشه زودتر به صدادهی میرسه.
• جنس گوشی ها رو معمولا از چوب پوک تراز دسته میسازن مواظب باشین زیادی پوک و خراب نباشن.
• قطر دسته بیشتر از 3.2 نباشه مگر پنجه بزرگی داشته باشین.
• دهنه واخون بیشتراز 10.2 تو پشت بازو 11.2 تو پشت بسته نباشه. البته این معیار سلیقه ایه.
• دسته تو پشت باز بیشتر از 31cm و تو پشت بسته بیشتر از 29 نباشه.
• سه تار یکی از ارزانترین سازهایی است که با قیمت های متفاوت و مناسب امکان خرید آن وجود دارد. با نزدیک به ۱۵۰ تا ۳۰۰ هزار تومان می توانید یک سه تار مشقی خوب داشته باشید. و سه تار های معمولی قیمت هایی بیشتر دارند. سه تار های حرفه ای قیمتی نزدیک به 2 میلیون تومان یا بیشتر دارند.

از دست ندهید: مقایسه ۵ اصل مهم کمانچه نوازی

هرگونه سوال یا نظر و پیشنهادی درباره راهنمای خرید کمانچه دارید در بخش نظرات با ما در میان بگذارید.

نوشته 5 نکته مهم برای خرید اینترنتی کمانچه خوب و با قیمت مناسب اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

وقتی به آثار برجای مانده از استادان قدیم کمانچه گوش می دهیم حتی اگر هیچ اطلاع فنی از موسیقی نداشته باشیم متوجه اختلاف با آنچه امروزه رواج دارد می شویم که از طریق مقایسه می توان موارد اختلاف را بررسی کرد .
تا چندی پیش که امکان دسترسی به آثار صوتی از نوازندگان قدیم کمانچه برای عموم میّسر نبود سند مستدّل و محکمی برای اطلاع از شیوه کمانچه نوازی استادان قدیم در دست نبود و فقط تا حدودی آنهم بصورت تغییر یافته و تحریف شده در اجرای نوازندگانی که اجرای استادان قدیم را دیده بودند و سازشان را شنیده بودند باقی مانده بود.
ولی امروزه خوشبختانه به اهتمام کلکسیونه های صفحات قدیمی و ناشران این قبیل آثار امکان دسترسی برای همگان میسر می باشد که جای تقدیر و تشکر دارد .
بطور کلی سه مورد را می توان بررسی و مقایسه نمود:

• کمانچه استادان قدیم که براساس موسیقی دستگاهی شکل می گرفته.
• ردیف ویلن صبا که بر اساس گامهای نوین وزیری و خالقی و تئوری غربی و تکنیک های ساز ویلن شکل گرفته.
• کمانچه نوازی جدید که بعد از تاثیر ویلن شروع می شود.

موارد اختلاف مکتب قدیم و جدید:

بطور کلی موارد ذیل را می توان در گذشته و حال بررسی و مقایسه نمود
– صوت ساز ( سونوریته – صدا دهی – جنس صدا )
– کوک ( کوک کلی و چگونگی استفاده از پرده ها – پرده بندی )
– تکنیک هایی که برای اجرای جملات موسیقی استفاده می شود ( شیوه اجرا )
– مختصات فیزیکی ( اندازه ساز – شکل پایه ، سیم گیر – پوست – خرک )
– طرز نشستن و حالت اجرا

که به ترتیب مورد بررسی قرار می گیرد:

1) صوت ساز

در مکتب قدیم صوت ساز درخشان و کمی خش دار است و دارای شخصیت محکم و استواری است ، موثر و با معناست و از نظر زیبا شناختی از جذابیت خوبی برخوردار است. در مکتب جدید صدای کمانچه به ویلن نزدیک شده، صدا صاف تر شده و به نوعی بیمار گونه است. در مکتب قدیم زیر و بمی صدای ساز نوازندگان مختلف با هم فرق داشته یعنی اینطور نبوده که همة سازها یک جور صدا بدهند. مثلاً کمانچه باقرخان در یک دوره ای بم تر می خواند و در جای دیگر مثل کمانچه صفدر خان و یا میرزا محمدخان صدا می دهد. اما آنچه مهم است اینست که آنها به جوهر صوت رسیده اند مسیرشان درست و در جهت کمال بوده .
در مکتب جدید مهمترین عواملی که موجب تغییر در صدا دهی کمانچه شده عبارتند از :
– استفاده از سیم های ویلن و کوک ویلن
– کم موتر شدن کمان ( که حالا دیگر آرشه نامیده می شود )
– صاف تر و کشیده تر شدن موهای کمان
– تفاوت در اندازه و شکل خرک
– تفاوت در نوع پوست ( به عنوان مثال اگر پوست ضخیم تر باشد باعث حذف برخی از هارمونیک ها می شود و از شفافیت صدا کاسته می شود )
– نصب تاندورهای ویلن بر روی کمانچه

امروزه همه سازندگان کمانچه این کار را می کنند در صورتی که خود نوازندگان حرفه ای ویلن تاندور نمی گذارند زیرا وجود تاندور باعث تولید صداهای اضافی در ساز می شود.

• تغییر در ساختمان ساز و اندازه دسته – پایه و کاسه ساز
• تغییر در ساختار موسیقی و تغییر در شیوه نوازندگی ساز
• استفاده از پوزیسیون های پایین تر
• استفاده از رنگ آمیزی مصنوعی توسط دستگاه های الکترونیکی

صدا دهی ویلن در ضبط های اولیه مانند ویلن حسین خان هنگ آفرین بسیار نزدیک به کمانچه است به طوری که چندان قابل تشخیص نیست و اکثراً اشتباه میکنند .
دلیلش این است که تغییراتی در ساز می دادند که صدا دهی آن عوض می شد کوک کمانچه را روی ویلن پیاده می کردند و به همان شیوه کمانچه ویلن می نواختند ولی رفته رفته برعکس شد. زیبائی صوت در ایران هم برای نوازنده و هم برای شنونده و هم برای سازنده ساز فوق العاده اهمیت دارد چرا که جوهر اصلی موسیقی است و باید جاذبه زیادی داشته باشد.

این هم یک مطلب کاربردی : آموزش کوک کردن کمانچه به صورت کاملا اصولی + فیلم آموزش

2) کوک

پرده نوازی که در این پرده هست بر سرت این پرده به بازی نبست       دست جز این پرده به جایی مزن بر سر این پرده نوایی مزن

کوک ساز زیر بنای اصلی اجرای موسیقی است، پایه کار است و ساختار موسیقی بر اساس این پایه شکل می گیرد و اینکه چگونه به کوک نگاه کنیم بسیار حائز همیت است. ابتدا ویلن به نام کمانچه فرنگی وارد شد و همان کوک های کمانچه را روی آن پیاده می کردند و همان ردیف ها و قطعات را با آن می نواختند ( مثل ویلن حسین خان) ولی بعد از اینکه جا باز کرد رفته رفته ماجرا بر عکس شد بطوری که کمانچه امروز مثل ویلن شده چهار سیم دارد ( همان محدوده صوتی ویلن را دارد ) . می لا ر سل کوک می شود . انگشت گذاری های ویلن روی آن پیاده شده و غیره . آموزش مقدماتی با کتاب ویلن هنرستان شروع می شود بعد هم ردیف ویلن صبا را آموزش می دهند اگر بعضی از استادان هم ردیف های دیگر مثل ردیف میرزا عبدالله و یا ردیف استاد دوامی را تدریس می کنند باز نگاه به کوک و انگشت گذاری و شیوه اجرا همان نگاه از زاویه تئوری موسیقی اروپا می باشد . آموزش ردیف صبا هم از چپ کوک شروع می شود بطوری که یک هنرجوی تازه کار هیچ ارتباطی با ساختار دستگاه نمی تواند برقرار کند. در اینجا لازم است برای اینکه مساله خوب روشن شود کمی درباره ساختار موسیقی ایرانی و ساختار موسیقی اروپا صحبت کنیم.

برای کوک سه نکته را می توان بررسی کرد
1- اساس کوک 2- مبنای کوک 3- معیارکوک
اساس کوک یعنی اینکه این ساز مورد نظر بر چه اساسی کوک شده است . کوکی که روی یک ساز پیاده می شود در واقع پایه های اصلی یک سیستم موسیقایی است که بستر اجرای یک ساختار خاص از موسیقی را محیّا می کند و اگر تغییری در آن ایجاد شود اجرای آن موسیقی خاص دچار اشکال می شود مگر اینکه تغییر آگاهانه و در جهت کمال باشد در موسیقی اروپا آهنگ در محدوده گام اجرا می شود و هر گام از دودانگ منفصل تشکیل می شود که این انفصال دانگها یکی از عوامل تعیین کننده کوک سازهای غربی بخصوص ویلن که اینجا مورد نظر ماست می باشد .

برای اینکه بتوان سیستم موسیقایی اروپا یعنی گام معتدل دوازده نغمه ای باخ را روی ساز ویلن پیاده کرد بطوری که در همة پوزیسیون ها جواب بدهد سیم ها نسبت به هم باید فاصله پنجم کوک شوند . ولی در موسیقی ایرانی ( سیستم دستگاهی ) ترکیب دانگها بیشتر متصل و یا ادغام شده هستند و محدوده دستگاه گسترده تر از محدوده گام می باشد و برای اینکه این سیستم روی سازی پیاده شود حداقل سه دانگ لازم است که در سازی مثل کمانچه هر دانگ باید روی یک سیم طراحی شود .
نسبت کوک سیمها برای دستگاهای مختلف متفاوت است و اساساً یک کوک استاندارد فیکس شده در موسیقی ایران کاربرد ندارد .
نسبت کوک سیم ها در بعضی دستگاه ها مثل چهارگاه و ماهور و راست پنجگاه باید یک فاصله چهارم و یک فاصله پنجم باشد و در بعضی دستگاه ها مثل شور و سه گاه به عکس یک پنجم در ابتدا و بعد یک فاصله چهارم باشد ودر بعضی مانند نوا و همایون دو تا فاصله چهارم پشت سر هم .
در آثار کمانچه نوازان قدیم مشاهده می کنیم که عموماً نغمه شاهد دستگاه روی سیم وسط ( دست باز ) قرار می گیرد . تعداد سیم ها یا 3 تا است و یا 6 عدد و یا 5 عدد ولی اساس کوک روی 3 تا سیم است حتی در کمانچه حسین خان اسماعیل زاده که دارای 4 سیم می باشد اساس کوک و روند اجرای دستگاه تغییر نکرده است ولی تغییراتی در شیوة اجرا مشاهده می شود ( مانند استفاده از پوزیسیون های پائین و واخوان ) در سازهای سه سیم روی سیم وسط دانگ اصلی دستگاه کوک می شود روی سیم بم دانگ مقدمه و با سیم زیر دانگ اوج دستگاه کوک می شود با این ترتیب تمام دستگاه از بم تا زیر ( اوج ) به راحتی نواخته می شود این نوع کوک برای کمانچه راست کوک نامیده می شود یعنی ترتیب اجرای دستگاه از بم به زیر درست قرار می گیرد . ولی اگر در آمد دستگاه روی سیم زیر شروع شود و اوج دستگاه روی سیم بم و یا وسط قرار بگیرد چپ کوک می شود .

مثال عملی: دستگاه چهارگاه – در اینجا نغمة شاهد دستگاه روی دست باز سیم وسط قرار می گیرد – دانگ مقدمه دستگاه روی سیم بم قرار می گیرد و دانگ مخالف روی سیم زیر قرار می گیرد .

کوک کمانچه برای دستگاه چهارگاه و ماهور که یک فاصله چهارم و یک فاصله پنجم را به ما می دهد.

همانطور که در اشل دستگاه چهارگاه مشاهده می شود – ساختار دستگاه با ساختار گام بکلی متفاوت می باشد ، ساختار دستگاه پیچیده تر از گام می باشد و نحوه ترکیب دانگها بیشتر متصل و ادغام شده و بندرت منفصل می باشد و حالا سازی که می خواهد بر اساس ساختار دستگاه کوک شود باید این کوک طوری طراحی شود که:
1- پایه های اصلی دستگاه روی ساز حفظ شود .
حداقل دو شاهد مهم ستگاه روی سیم باز باشد تا شاهد به هنگام اجرا از کیفیت مطلوبتری نسبت به دیگر نغمات برخوردار گردد .
محل نغمه های متغیر در نظر گرفته شود تا در موقع اجرا مشکل ایجاد نشود .
در دستگاه ها و یا آوازهایی که شاهد روی دست باز سیم وسط قرار نمی گیرد و اخوان شاهد کوک شود ( سیم بم ) مثل سه گاه و بیات ترک تا موجب تقویت شاهد گردد .
این مطالبی که ذکر شد مربوط به اساس کوک می باشد یعنی اینکه این ساز مورد نظر بر چه اساسی کوک شده . بر اساس گامهای اروپا ، بر اساس دستگاه و یا بر اساس گامهای نوین
موضوع دیگر مبنای کوک می باشد . مبنای کوک در موسیقی اروپا نت لا 440 hz می باشد که بقیه نغمات به نسبت این نغمه کوک می شوند .
مبنای کوک در موسیقی ایران نغمه شاهد دستگاه می باشد . فرکانس خاصی که برای شاهد یک دستگاه انتخاب می شود بستگی به ذوق زیبا شناختی نوازنده و شرایط زمان و مکان دارد و مانند جوهری است که عیار و یا صیقل آن نزد اهل عمل متفاوت است .
معیار کوک – معیار کوک استادان بزرگ این فن می باشند که به نوعی کوک ساز آنها در وجود شاگرد نقش می بندد و این جوهر در وجود هر شخصی نمودی متفاوت دارد ( عیار کوک ) نکته دیگری که در شیوه های جدید گیج کننده است تفاوت نت نویسی کمانچه با سازهای دیگر ایرانی است که یک پرده بالاتر نوشته می شود یعنی در واقع سازهای دیگر مثل تار- سه تار و سنتور یک پرده پائین تر از ویلن نوشته می شوند .
ولی اگر دو نوازنده با سازهای مختلف شاهد دستگاه را مبنای کوک قرار دهند دیگر هیچ تفاوتی وجود ندارد و مشکلی پیش نمی آید مرحله بعد کوک پرده های ساز است همانگونه که در تار و سه تار نوازنده پرده ها را هم کوک می کند ، نوازنده کمانچه نیز باید این دقت در مورد کوک بودن پرده ها را مادامی که اجرا می کند داشته باشد و این خیلی سخت است یعنی در واقع گوش نوازنده کمانچه باید کوک باشد در غیر اینصورت حتی اگر ساز هم خوب کوک باشد باز نغمه ها خارج شنیده می شود . در اجراهای جدید این ضعف را با ویبراسیون اضافی می پوشانند .
ردیف ویلن صبا بر اساس گامهای نوین وزیری و خالقی طراحی شده که بر اساس این گامها بطور کلی سیستم موسیقی ایران دچار ناهنجاری می شود مثلا ؛ گام ماهور و راست پنجگاه در این مکتب یکی از گامهای ماژور است و یا دستگاه همایون و اصفهان یک گام مینور است که کمی تغییر می دهند و برای گوشه های مختلف دستگاه بعضی پرده ها را به صورت عَرَضی تغییر می دهند ولی هارمونیهای دوتایی که در ردیف صبا هست تماماً همان فواصل سوم و پنجم گامهای ماژور و مینور است که اصولاً چنین چیزی در کمانچة قدما نیست . در کمانچه قدیم واخوان وجود دارد که صدا را رنگ آمیزی می کند .
البته لازم به ذکر است که خود استاد صبا چون وارث مجموعه ای غنی از ردیف های سازی و آوازی بود در نتیجه اجراهایی که روی ویولن داشته انعکاسی از یک فرهنگ موسیقایی غنی می باشد ولی در دیگر شاگردان مکتب صبا این موضوع دیگر صدق نمی کند چراکه روش آموزش تغییر کرده .

مطلب کاربردی: تمرین های مهمی که قبل از شروع نوازندگی باید انجام دهید

3) شیوه اجرا

بخش سوم از موارد اختلاف خود تفاوت شیوة اجرا می باشد که جای صحبت زیادی دارد و بیشتر باید عملی توضیح داده شود که درک کامل آن فقط برای شاگرد در محضر استاد با سالها تلاش و سعی بیشتر می گردد . ولی به طور کلی می توان به موارد برجستة آن اشاره کرد .
شیوة اجرا به مواردی چون تکنیکهایی که برای اجرای جملات موسیقی استفاده می شود ، اندیشة نوازنده ، میزان درک نوازنده از زیبایی موسیقی ( حس زیبا شناختی ) و چگونگی بیان این زیبایی ها ، آموزش و ساختار موسیقی مربوط می شود و اگر ساختار موسیقی تغییر کند شیوة اجرا نیز تغییر می کند .
موسیقی ایرانی ترکیبی از هجاهای کوتاه و بلند می باشد ، که هجاهای کوتاه به وسیلة ضربات تک و هجاهای بلند بوسیلة ضربات ریز ( و یا در سازهای کششی ، کشیده ) و اشاره ها در انتها و بعضی مواقع ابتدای یک تک و یا یک ریز اجرا می شوند .
در شیوه های جدید تک ها همه مثل هم نواخته می شوند و تحرک آنها در سطح زیاد شده ولی در شیوه های قدیم هیچکدام از تک ها شبیه هم نیستند و از نظر آندازه ، شدت نواخت ، تندی و کندی و عمق و … متفاوت هستند ، کشیده ها ( ریزها ) هم همینطور ، در شیوه های جدید کشیده یک کشش یکنواخت برروی سیم می باشد ولی در شیوه های قدیم این هم مانند تک ها از تنوع بسیار زیادی برخوردار می باشد .
اشاره ، در شیوه های جدید خیلی کم بکار می رود و نحوة اجرا نیز تغییر کرده . اما در شیوه های قدیم زیاد بکار می رود .
غلت ، در شیوه های جدید همان trill موسیقی غربی است یعنی برای نت سیاه 8 ضربه ولی در شیوه های قدیم این ضربات در جاهای مختلف متفاوت است هم در سرعت و هم در تعداد و هم در شدت نواخت .
ویبراسیون ( لرز ) ، در شیوه های جدید حرکت فیزیکی انگشت بر روی سیم است که گاهی تا ربع پرده انگشت اطراف نغمه حرکت می کند . ولی در شیوه های قدیم ویبراسیون فیزیکی وجود ندارد و ناله های نغمات درونی است و هر نغمه در هر مقام ناله ای متفاوت باید داشته باشد که این بسیار مشکل است .
تحریر و تکیه ، نوع تحریرها تغییر کرده ( ساختار به هم ریخته ) و تکیه ها نیز خیلی نرم و کدر و درهم اجرا می شود .
آکسان ، آکسانبندی در شیوه های قدیم بسیار پیچیده است .
گلیساندو ، در شیوه های جدید خیلی استفاده می شود ولی در شیوه های قدیم اصلاً کاربردی ندارد .
واخوان ، در شیوه های امروزی خیلی کم استفاده می شود و معمولاً تک صدایی می نوازند اگر هم استفاده شود بصورت یک صدای ممتد در کنار نغمات مدام به گوش می رسد . ولی در شیوه های قدیم واخوان گاهی هست و گاهی نیست .
چهارمضراب ، در شیوه های جدید چهارمضراب ها بکلی تغییر کرده و هیچ نشانی از پایه های چهارمضراب تند و چالاک کمانچه نوازی قدما دیده نمی شود ولی در شیوه های قدیم همانگونه که در تار و یا سنتور پایه های متنوعی برای چهارمضراب وجود دارد در کمانچه هم همینطور است .

4) مختصات فیزیکی

چهارمین مورد اختلاف در مختصات فیزیکی ساز می باشد .
همانطور که قبلاً اشاره شد تغییراتی در ساز کمانچه در جهت تغییر صوت آن اعمال شده و تغییرات دیگری نیز وجود دارد که عبارتند از 1- بلندتر شدن دسته که نوازندگان مجلسی معتقدند اگر دسته ساز بلندتر باشد صدا ملاحت بیشتری دارد 2- کوتاه شدن پایه ساز که مربوط به طرز نشستن در شیوه های جدید می باشد . 3- ثابت شدن دسته روی کاسه بوسیلة یک قطعه چوب که دسته را به کاسه می چسباند .4- تغییر اندازه دهانه ساز 5- نازک تر شدن دسته

5) طرز نواختن

پنجمین مورد اختلاف در طرز نشستن ، حالات اجرا و بطور کلی ساختار شخصیتی نوازنده است .
به نقل از سازی ها در شیوه های قدیم نوازنده دو زانو به حالت تشهد نماز می نشیند و ساز را در سمت چپ بدن نزدیک به زانو قرار می دهد . در هنگام نوازندگی ساز کاملاً قائم و استوار است و حالت نوازنده نیز جدی و شبیه به حالت نیایش است .
به هنگام استفاده از سیمهای مختلف ساز روی پایه می چرخد .
در شیوه های جدید معمولاً اجرا روی صندلی است و نوازنده ساز را یا روی پای چپ می گذارد و یا بین دو پا .
ساز نیز در بیشتر موارد کج گرفته می شود و به هنگام استفاده از سیمهای مختلف ساز را نمی چرخاند بلکه زاویه دست راست را تغییر می دهند . حالت نوازنده نیز جدی نیست و آمیخته با نمایش است .

نکته مهم! نواختن کمانچه را بصورت اصولی، حرفه ای و سریع، با کمک این بسته آموزشی فوق العاده بیاموزید! (بدون نیاز به کلاس)

ویدیو کمانچه نوازی دشتی با مکتب قدیم

نوشته مقایسه ۵ اصل مهم کمانچه نوازی اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

کوک کمانچه (نسبت فاصله سیم‌ها به یکدیگر) در دستگاه‌های مختلف موسیقی ایرانی تفاوت می‌کند. معمول‌ترین کوک برای دستگاهای ایرانی این است که سیم‌های اول و دوم نسبت به هم فاصله چهارم (یا پنجم) داشته، سیم سوم یک اکتاو بم تر از سیم اول و سیم چهارم یک اکتاو بم تر از سیم دوم می‌باشد. لازم است ذکر شود که در گذشته کمانچه دو سل دو سل کوک می‌شد اما پس از ورود ویلن به ایران، در کوک کمانچه تغییراتی ایجاد شد و امروزه این ساز همانند ویلن کوک و انگشت گذاری می‌شود. در حال حاضر کوک اصلی و رایج کمانچه می لا ر سل که همان کوک ویلن است، می‌باشد. از جمله می‌توان به کوک‌های رِ لا رِ سل (برای دستگاه نوا) می لا رِ لا (برای دستگاه ماهور) و می لا می لا (برای دستگاه همایون، آواز اصفهان، دستگاه چهارگاه، دستگاه ماهور و دستگاه راست‌پنجگاه) و رلارلا (برای کوک لری)اشاره کرد.
ابتدا ویلن به نام کمانچه فرنگی وارد شد و همان کوک های کمانچه را روی آن پیاده می کردند و همان ردیف ها و قطعات را با آن می نواختند ( مثل ویلن حسین خان ) ولی بعد از اینکه جا باز کرد رفته رفته ماجرا بر عکس شد بطوری که کمانچه امروز مثل ویلن شده چهار سیم دارد ( همان محدوده صوتی ویلن را دارد ) . می لا ر سل کوک می شود.

انگشت گذاری های ویلن روی آن پیاده شده و غیره . آموزش مقدماتی با کتاب ویلن هنرستان شروع می شود بعد هم ردیف ویلن صبا را آموزش می دهند اگر بعضی از استادان هم ردیف های دیگر مثل ردیف میرزا عبدالله و یا ردیف استاد دوامی را تدریس می کنند باز نگاه به کوک و انگشت گذاری و شیوه اجرا همان نگاه از زاویه تئوری موسیقی اروپا می باشد. آموزش ردیف صبا هم از چپ کوک شروع می شود بطوری که یک هنرجوی تازه کار هیچ ارتباطی با ساختار دستگاه نمی تواند برقرار کند.
در اینجا لازم است برای اینکه مساله خوب روشن شود کمی درباره ساختار موسیقی ایرانی و ساختار موسیقی اروپا صحبت کنیم.

برای کوک سه نکته را می توان بررسی کرد

1- اساس کوک

2- مبنای کوک

3- معیارکوک
اساس کوک یعنی اینکه این ساز مورد نظر بر چه اساسی کوک شده است . کوکی که روی یک ساز پیاده می شود در واقع پایه های اصلی یک سیستم موسیقایی است که بستر اجرای یک ساختار خاص از موسیقی را محیّا می کند و اگر تغییری در آن ایجاد شود اجرای آن موسیقی خاص دچار اشکال می شود مگر اینکه تغییر آگاهانه و در جهت کمال باشد در موسیقی اروپا آهنگ در محدوده گام اجرا می شود و هر گام از دودانگ منفصل تشکیل می شود که این انفصال دانگها یکی از عوامل تعیین کننده کوک سازهای غربی بخصوص ویلن که اینجا مورد نظر ماست می باشد. برای اینکه بتوان سیستم موسیقایی اروپا یعنی گام معتدل دوازده نغمه ای باخ را روی ساز ویلن پیاده کرد بطوری که در همة پوزیسیون ها جواب بدهد سیم ها نسبت به هم باید فاصله پنجم کوک شوند .

ولی در موسیقی ایرانی ( سیستم دستگاهی ) ترکیب دانگها بیشتر متصل و یا ادغام شده هستند و محدوده دستگاه گسترده تر از محدوده گام می باشد و برای اینکه این سیستم روی سازی پیاده شود حداقل سه دانگ لازم است که در سازی مثل کمانچه هر دانگ باید روی یک سیم طراحی شود. نسبت کوک سیمها برای دستگاهای مختلف متفاوت است و اساساً یک کوک استاندارد فیکس شده در موسیقی ایران کاربرد ندارد. نسبت کوک سیم ها در بعضی دستگاه ها مثل چهارگاه و ماهور و راست پنجگاه باید یک فاصله چهارم و یک فاصله پنجم باشد و در بعضی دستگاه ها مثل شور و سه گاه به عکس یک پنجم در ابتدا و بعد یک فاصله چهارم باشد ودر بعضی مانند نوا و همایون دو تا فاصله چهارم پشت سر هم.

در آثار کمانچه نوازان قدیم مشاهده می کنیم که عموماً نغمه شاهد دستگاه روی سیم وسط ( دست باز ) قرار می گیرد . تعداد سیم ها یا 3 تا است و یا 6 عدد و یا 5 عدد ولی اساس کوک روی 3 تا سیم است حتی در کمانچه حسین خان اسماعیل زاده که دارای 4 سیم می باشد اساس کوک و روند اجرای دستگاه تغییر نکرده است ولی تغییراتی در شیوة اجرا مشاهده می شود ( مانند استفاده از پوزیسیون های پائین و واخوان ) در سازهای سه سیم روی سیم وسط دانگ اصلی دستگاه کوک می شود روی سیم بم دانگ مقدمه و با سیم زیر دانگ اوج دستگاه کوک می شود با این ترتیب تمام دستگاه از بم تا زیر ( اوج ) به راحتی نواخته می شود این نوع کوک برای کمانچه راست کوک نامیده می شود یعنی ترتیب اجرای دستگاه از بم به زیر درست قرار می گیرد . ولی اگر در آمد دستگاه روی سیم زیر شروع شود و اوج دستگاه روی سیم بم و یا وسط قرار بگیرد چپ کوک می شود. مثال عملی : دستگاه چهارگاه – در اینجا نغمة شاهد دستگاه روی دست باز سیم وسط قرار می گیرد – دانگ مقدمه دستگاه روی سیم بم قرار می گیرد و دانگ مخالف روی سیم زیر قرار می گیرد.

کوک کمانچه برای دستگاه چهارگاه و ماهور که یک فاصله چهارم و یک فاصله پنجم را به ما می دهد. همانطور که در اشل دستگاه چهارگاه مشاهده می شود – ساختار دستگاه با ساختار گام بکلی متفاوت می باشد ، ساختار دستگاه پیچیده تر از گام می باشد و نحوه ترکیب دانگها بیشتر متصل و ادغام شده و بندرت منفصل می باشد و حالا سازی که می خواهد بر اساس ساختار دستگاه کوک شود باید این کوک طوری طراحی شود که:
1- پایه های اصلی دستگاه روی ساز حفظ شود.
حداقل دو شاهد مهم ستگاه روی سیم باز باشد تا شاهد به هنگام اجرا از کیفیت مطلوبتری نسبت به دیگر نغمات برخوردار گردد.
محل نغمه های متغیر در نظر گرفته شود تا در موقع اجرا مشکل ایجاد نشود.
در دستگاه ها و یا آوازهایی که شاهد روی دست باز سیم وسط قرار نمی گیرد و اخوان شاهد کوک شود ( سیم بم ) مثل سه گاه و بیات ترک تا موجب تقویت شاهد گردد.

همچنین بخوانیدهمه مطالب درباره : آموزش کمانچه

این مطالبی که ذکر شد مربوط به اساس کوک می باشد یعنی اینکه این ساز مورد نظر بر چه اساسی کوک شده . بر اساس گامهای اروپا ، بر اساس دستگاه و یا بر اساس گامهای نوین. موضوع دیگر مبنای کوک می باشد . مبنای کوک در موسیقی اروپا نت لا 440 hz می باشد که بقیه نغمات به نسبت این نغمه کوک می شوند .
مبنای کوک در موسیقی ایران نغمه شاهد دستگاه می باشد . فرکانس خاصی که برای شاهد یک دستگاه انتخاب می شود بستگی به ذوق زیبا شناختی نوازنده و شرایط زمان و مکان دارد و مانند جوهری است که عیار و یا صیقل آن نزد اهل عمل متفاوت است .
معیار کوک – معیار کوک استادان بزرگ این فن می باشند که به نوعی کوک ساز آنها در وجود شاگرد نقش می بندد و این جوهر در وجود هر شخصی نمودی متفاوت دارد ( عیار کوک ) نکته دیگری که در شیوه های جدید گیج کننده است تفاوت نت نویسی کمانچه با سازهای دیگر ایرانی است که یک پرده بالاتر نوشته می شود یعنی در واقع سازهای دیگر مثل تار- سه تار و سنتور یک پرده پائین تر از ویلن نوشته می شوند .

ولی اگر دو نوازنده با سازهای مختلف شاهد دستگاه را مبنای کوک قرار دهند دیگر هیچ تفاوتی وجود ندارد و مشکلی پیش نمی آید مرحله بعد کوک پرده های ساز است همانگونه که در تار و سه تار نوازنده پرده ها را هم کوک می کند ، نوازنده کمانچه نیز باید این دقت در مورد کوک بودن پرده ها را مادامی که اجرا می کند داشته باشد و این خیلی سخت است یعنی در واقع گوش نوازنده کمانچه باید کوک باشد در غیر اینصورت حتی اگر ساز هم خوب کوک باشد باز نغمه ها خارج شنیده می شود . در اجراهای جدید این ضعف را با ویبراسیون اضافی می پوشانند .
ردیف ویلن صبا بر اساس گامهای نوین وزیری و خالقی طراحی شده که بر اساس این گامها بطور کلی سیستم موسیقی ایران دچار ناهنجاری می شود مثلا ؛ گام ماهور و راست پنجگاه در این مکتب یکی از گامهای ماژور است و یا دستگاه همایون و اصفهان یک گام مینور است که کمی تغییر می دهند و برای گوشه های مختلف دستگاه بعضی پرده ها را به صورت عَرَضی تغییر می دهند ولی هارمونیهای دوتایی که در ردیف صبا هست تماماً همان فواصل سوم و پنجم گامهای ماژور و مینور است که اصولاً چنین چیزی در کمانچة قدما نیست . در کمانچه قدیم واخوان وجود دارد که صدا را رنگ آمیزی می کند .
البته لازم به ذکر است که خود استاد صبا چون وارث مجموعه ای غنی از ردیف های سازی و آوازی بود در نتیجه اجراهایی که روی ویولن داشته انعکاسی از یک فرهنگ موسیقایی غنی می باشد ولی در دیگر شاگردان مکتب صبا این موضوع دیگر صدق نمی کند چراکه روش آموزش تغییر کرده .

 همچنین می بایست: ساز کمانچه و ساختار آن

به نقل از یکی از کاربران سایت که در مورد کوک کردن ساز کمانچه خود میگویند:

کوک کردن ساز برای همه که اوايل شروع ميکنند کمی سخت به نظر می آيد … می توانی از تيونر هم استفاده کنی امّا من اوايل ديگه تيونر رو کنار گذاشتم و شروع کردم تمرين کوک با گوش.
حاضرم با سازی که کوک نباشه بزنم تا اينکه از تيونر استفاده کنم… پس اگه ميخوای به وسيله گوش ساز رو کوک کنی فکر کن اصلا تيونر نداری چون قوی تر می شوی .

هنوزم هم بعد از يک سال دقيق، دقيق ساز رو کوک نميکنم امّا خيلی نزديک کوک می شه.
ميرويم سراغ تمرين حالا … من هر وقت از کلاس می آم کوک سازمو بهم ميزنم و دوباره کوک ميکنم… پس بايد دل و به دريا زد و اين کار و کرد… بعد شروع ميکنم هر سيم رو تا جايی که آشنا باشم کوک ميکنم… و برای دقيق تر شدن کارم .. قطعاتی رو که با گوشم آشنا هست مينوازم

مثلا برای هماهنگ کردن سيم دوم با سيم اول قطعه ای از زرد مليجه رو ميزنم تا جايی که با گوشم آشنا باشه… و همينطور برای سيم های ديگه .
اين تمرين رو اگه روزی يک بار انجام بدی خيلی کمک ميکنه و اصلا برای کوک کردن ساز نگران نباش. و از سختی ها به عنوان انگيزه استفاده کن.. همانطور که سر گذشت خيلی از هنرمندان رو بخوانيم اکثرا با سختی به اون جايگاه رسيدن.
ببخشيد از اين که طولانی شد ، ساز من کمانچه نيست البته خيلی علاقه دارم و اميد وارم روزی بتوانم اين ساز رو بنوازم.

فیلم آموزش کوک کمانچه توسط استاد حبیب عامری

فیلم آموزشی بالا را حتما مشاهده نمایید و در صورتی که سوالی در مورد کوک کمانچه دارید از آکادمی موسیقی سازی ها سوال نمایید و ما نیز سعی میکنیم در کوتاه ترین زمان پاسخ شما عزیزان را بدهیم.

منبع : موسسه فرهنگی هنری آوای مهربانی

نوشته آموزش کوک کردن کمانچه به صورت کاملا اصولی + فیلم آموزش اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

فیلمی آموزشی درباره اجزای کمانچه

تاریخچه و تکامل کمانچه

ریشه‌ها و پیدایش

کمانچه یکی از قدیمی‌ترین سازهای زهی-آرشه‌ای در خاورمیانه است که ریشه‌های آن به دوره‌های باستانی بازمی‌گردد. این ساز احتمالاً از سازهای باستانی مانند رباب و غیچک تکامل یافته است. اولین شواهد مکتوب از وجود کمانچه به دورهٔ صفویه در ایران بازمی‌گردد، زمانی که این ساز به عنوان یکی از سازهای محبوب در دربارهای سلطنتی و مجالس موسیقی شناخته شد.

تکامل و بهبود

در طی قرن‌ها، کمانچه به تدریج تکامل یافته و به شکل و ساختار امروزی خود رسیده است. سازندگان ساز و نوازندگان با تغییراتی در طراحی و ساخت کمانچه، توانسته‌اند صدای آن را بهبود بخشند و دامنه صوتی آن را گسترش دهند. در دوران قاجار، کمانچه به یکی از سازهای اصلی موسیقی سنتی ایرانی تبدیل شد و نوازندگان برجسته‌ای مانند آقا حسینقلی و علی‌اکبر شهنازی با اجراهای خود، این ساز را به اوج رساندند.

دوران معاصر

در دوران معاصر، کمانچه با استفاده از تکنیک‌ها و مواد جدید، به یکی از سازهای پیشرو در موسیقی ایرانی و بین‌المللی تبدیل شده است. نوازندگان مدرنی مانند کیهان کلهر با استفاده از تکنیک‌های نوین و همکاری با موسیقی‌دانان بین‌المللی، توانسته‌اند کمانچه را به صحنه‌های جهانی معرفی کنند. کمانچه در حال حاضر نه تنها در موسیقی سنتی ایرانی، بلکه در موسیقی فیلم، جاز و حتی موسیقی پاپ نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ساختار کمانچه

کمانچه یکی از سازهای اصلی موسیقی ایرانی است و احتمالاً بعد از تار مهم‌ترین ساز موسیقی ایرانی به شمار می‌آید. این ساز علاوه بر شکم، دسته و سر، در انتهای پایینی ساز، پایه‌ای دارد که روی زمین یا زانوی نوازنده قرار می‌گیرد. کمانچه نه تنها در موسیقی دستگاهی بلکه در موسیقی مقامی ایران نیز کاربرد فراوان دارد. کمانچه از جمله سازهای زهی – آرشه‌ای است و جنس قسمت‌های مختلف آن چوب، پوست، استخوان و فلز است.

کاسه (Body)

کاسه کمانچه که از چوب ساخته می‌شود، نقش اصلی را در تولید و تقویت صدا ایفا می‌کند. کاسه به شکل گرد و توخالی است و معمولاً از چوب‌های مختلفی مانند توت، گردو و افرا ساخته می‌شود. داخل کاسه پوششی از پوست حیوانات (معمولاً پوست بز) قرار دارد که به آن طنین و وضوح صدای خاصی می‌بخشد. استفاده از چوب کهنه و عمل‌آمده درختان توت و افرا برای ساخت کاسه معمول است. کاسه‌ها به دو شکل کروی و مخروط ناقص ساخته می‌شوند، که کاسه‌های مخروط ناقص اکثراً پشت باز هستند و در لرستان و نواحی مرکزی ایران متداول‌اند.

سایر مطالب درباره: آموزش کمانچه

دسته (Neck) و صفحه انگشت‌گذاری (Fingerboard)

دسته کمانچه از چوب سخت و محکم ساخته می‌شود و بر روی آن صفحه انگشت‌گذاری قرار دارد. صفحه انگشت‌گذاری معمولاً از چوب آبنوس ساخته شده و به نوازنده امکان می‌دهد تا با فشار دادن سیم‌ها، نت‌های مختلف را تولید کند. دسته که فاقد دستان‌بندی است، به طول تقریبی 25 سانتی‌متر و قطر تقریبی 3 سانتی‌متر به حالت مخروط وارونه ساخته می‌شود.

سیم‌ها (Strings)

کمانچه دارای چهار سیم است که معمولاً از فلز یا نایلون ساخته می‌شوند. در گذشته این ساز دارای سه سیم بوده و بعداً سیم چهارم به آن افزوده شده است. سیم‌های کمانچه به ترتیب از زیر به بم کوک می‌شوند و هر یک نقش خاصی در تولید صداهای مختلف دارند. این سیم‌ها از گوشی‌ها عبور کرده و به سیم‌گیر وصل می‌شوند. استفاده از سیم‌های ویلون برای کمانچه متداول است.

آرشه (Bow)

آرشه کمانچه که از چوب و موی اسب ساخته شده، ابزاری است که برای کشیدن و نواختن سیم‌ها به کار می‌رود. آرشه کمانچه، که اسم اولیه‌اش کمانه بوده است، تشکیل شده از یک چوب که از یک طرف انحنا دارد با بلندی ۶۰ سانتی‌متر و جنس آن معمولان موی دم اسب است. موی آرشه کمانچه برخلاف سازهای زهی غربی روی چوب محکم کشیده نمی‌شود، بلکه نوازنده است که به هنگام نوازندگی به تناسب روی سیم فشار را تغییر می‌دهد.

ساختار و اجزای دیگر

کمانچه دارای پایه‌ای به شکل میله‌ای فلزی نیز است که زائده پهن انتهای آن روی پا یا زمین قرار می‌گیرد. خرک که از چوب یا استخوان ساخته می‌شود و روی پوست کاسه قرار می‌گیرد، نقش مهمی در تولید صدا دارد. خرک را کمی کج قرار می‌دهند تا طول سیم اول را کمتر و طول سیم چهارم را زیادتر کند. دسته فاقد پرده می‌باشد و سر ساز متشکل از جعبهٔ گوشی‌ها و یک قبه است. در گذشته این ساز بدون سیم‌گیر بوده و سیم‌ها مستقیماً به ساز وصل می‌شدند.

کمانچه در قوم‌ها و شهرهای مختلف ایران

کمانچه در بسیاری از مناطق ایران به عنوان یک ساز اصلی موسیقی محلی و سنتی شناخته می‌شود. در هر منطقه، این ساز دارای ویژگی‌ها و سبک‌های خاص خود است که بازتاب‌دهندهٔ فرهنگ و موسیقی محلی آن منطقه است.

آذربایجان

در موسیقی آذربایجان، کمانچه نقش مهمی در اجراهای موسیقی مقامی و عاشیقی ایفا می‌کند. نوازندگان آذربایجانی مانند جمیل قلی‌اف با تکنیک‌های منحصر به فرد خود، توانسته‌اند کمانچه را به یکی از سازهای اصلی موسیقی آذری تبدیل کنند.

خراسان

در خراسان، کمانچه به عنوان یکی از سازهای مهم موسیقی مقامی شناخته می‌شود. این ساز در همراهی با آوازهای مقامی و دوتار، نقش مهمی در تولید صدای گرم و غنی موسیقی خراسانی دارد.

لرستان

در موسیقی لرستان، کمانچه به همراه سرنا و دهل، نقش مهمی در اجراهای موسیقی فولکلور و رقص‌های محلی ایفا می‌کند. نوازندگان لری مانند حسین سلیمانی با استفاده از کمانچه، توانسته‌اند موسیقی لری را به یکی از شناخته‌شده‌ترین سبک‌های موسیقی محلی ایران تبدیل کنند.

شمال ایران

در مناطق شمالی ایران، به ویژه در گیلان و مازندران، کمانچه به عنوان یکی از سازهای اصلی موسیقی محلی شناخته می‌شود. این ساز در اجراهای موسیقی محلی و جشن‌های محلی نقش مهمی ایفا می‌کند.

کوک کمانچه

کوک کمانچه بسته به نوع موسیقی و سبک نوازندگی می‌تواند متفاوت باشد. در موسیقی سنتی ایرانی، کوک استاندارد کمانچه به ترتیب از زیر به بم عبارت است از: می، لا، ر، سل. این کوک امکان نواختن در مقامات و دستگاه‌های مختلف موسیقی ایرانی را فراهم می‌کند. با این حال، در مناطق مختلف ایران و در موسیقی‌های محلی، کوک‌های متفاوتی برای کمانچه استفاده می‌شود که با توجه به نیازهای موسیقی محلی و سبک نوازندگی تنظیم می‌شوند.

انواع کوک

انواع کوک در کمانچه عبارتند از:

• رِ لا رِ سل: برای دستگاه نوا
• می لا رِ لا: برای دستگاه ماهور
• می لا می لا: برای دستگاه همایون، آواز اصفهان، دستگاه چهارگاه، دستگاه ماهور و دستگاه راست‌پنجگاه
• رِ لا رِ لا: برای کوک لری

شیوه‌های نواختن کمانچه

نواختن کمانچه نیازمند مهارت و تکنیک‌های خاصی است که نوازندگان با تمرین و آموزش می‌توانند به آن‌ها دست یابند. برخی از تکنیک‌های اصلی نواختن کمانچه عبارتند از:

آرشه‌کشی

آرشه‌کشی یکی از مهم‌ترین تکنیک‌های نواختن کمانچه است. در این تکنیک، نوازنده با حرکت آرشه بر روی سیم‌ها، صداهای مختلفی را تولید می‌کند. تغییر زاویه و فشار آرشه بر روی سیم‌ها می‌تواند تأثیر زیادی بر کیفیت و تنوع صدا داشته باشد.

پوزیسیون‌ها

نواختن کمانچه در پوزیسیون‌های مختلف، امکان نواختن نت‌های بالاتر و پایین‌تر را فراهم می‌کند. نوازندگان حرفه‌ای معمولاً توانایی تغییر پوزیسیون‌ها را با سرعت و دقت بالا دارند که این امر به تنوع و پیچیدگی اجرایی موسیقی کمک می‌کند.

تریل و ترمولو

تریل و ترمولو تکنیک‌های دیگری هستند که به نوازنده امکان می‌دهند تا صداهای پر تحرک و زیبا تولید کند. تریل به معنای تکرار سریع دو نت متوالی و ترمولو به معنای تکرار سریع یک نت است که با حرکت سریع آرشه تولید می‌شود.

نکات مهم هنگام خرید کمانچه

خرید کمانچه نیازمند توجه به جزئیات و شناخت دقیق از این ساز است. برخی از نکات مهم که باید هنگام خرید کمانچه در نظر گرفته شوند عبارتند از:

کیفیت ساخت

کیفیت ساخت کمانچه تأثیر زیادی بر صدای خوب و دوام ساز دارد. از چوب‌های با کیفیت و مناسب برای ساخت کمانچه استفاده کنید و اطمینان حاصل کنید که ساز توسط یک سازنده معتبر ساخته شده است.

صدای ساز

صدای کمانچه باید گرم، شفاف و طنین‌آور باشد. قبل از خرید، ساز را امتحان کنید و به صدای آن دقت کنید. نوازندگان حرفه‌ای معمولاً می‌توانند تفاوت‌های ظریف در صدای سازها را تشخیص دهند و به شما در انتخاب ساز مناسب کمک کنند.

راحتی نواختن

ساز باید به گونه‌ای باشد که هنگام نواختن، احساس راحتی و کنترل داشته باشید. دسته و صفحه انگشت‌گذاری باید مناسب دست شما باشد و آرشه به خوبی بر روی سیم‌ها حرکت کند.

قیمت

قیمت کمانچه بسته به کیفیت ساخت و مواد استفاده شده می‌تواند متفاوت باشد. بهتر است با توجه به بودجهٔ خود، سازی با کیفیت مناسب انتخاب کنید. همچنین می‌توانید از نوازندگان حرفه‌ای و اساتید موسیقی کمک بگیرید تا بهترین ساز را با توجه به نیازها و سطح نواختن خود انتخاب کنید.

نتیجه‌گیری

کمانچه به عنوان یکی از سازهای مهم و تأثیرگذار در موسیقی سنتی ایران، جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ و هنر این سرزمین دارد. این ساز با صدای گرم و گیرا، توانسته است در طول تاریخ نقش مهمی در توسعه و ترویج موسیقی ایرانی ایفا کند. از نوازندگان برجستهٔ گذشته تا هنرمندان معاصر، همه با تلاش و هنر خود، این ساز را به یکی از نمادهای موسیقی ایران تبدیل کرده‌اند. با توجه به تاریخچهٔ غنی، تکنیک‌های متنوع و استفاده در مناطق مختلف، کمانچه همچنان به عنوان یکی از سازهای محبوب و پرطرفدار در موسیقی ایرانی شناخته می‌شود.

امروز در سازی ها تمامی قسمت ها و اجزای کمانچه را شناختید.برای هر درس از آموزشها حتما تمرین کنید و فقط روخوانی نباشد!

نوشته ساز کمانچه و ساختار آن اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.