مقدمه

در گلچین کردن این ویدیوها سعی کرده ایم کاربردی ترین آموزش های نی را گرد هم بیاوریم. این ۲۱ ویدیوی آموزشی شامل موضوعات متنوعی از نی نوازی هستند، از جمله:

• برسی فواصل و انگشت گذاری
• آموزش نفس گیری و صدادهی
• نوازندگی نی پیش درآمد اصفهان
• درآوردن صدای بم
• صداسازی _صدای اوج
• چهار مضراب شور
• روغن کاری نی
• انگشت‌ گذاری قطعه گلنار
• روری بر نحوه مراحل صداسازی
• و…

نمونه ویدیوی آموزشی و تصاویر دروس

نمونه ای از این ویدیوها را در زیر می بینید (البته ویدیوهایی که دانلود می کنید، از کیفیت بالاتری برخوردار هستند):

نکته مهم! هیچ فیلم رایگان یا وب سایتی در سرتاسر اینترنت، نی را بصورت مدون و اصولی، به شما آموزش نمی دهد و آموزش های آنها فقط جنبه تکمیلی دارند. سعی کنید از این بسته آموزشی فوق العاده و کامل استفاده کنید تا نی را بدون نیاز به کلاس، خیلی سریع و حرفه ای بیاموزید! (بسیاری از اساتیدی که در حال تدریس نی هستند، فقط از همین بسته برای یادگیری استفاده کرده اند!)

دانلود جزوه PDF آموزش نی

جزوه ای که برای دانلود قرار داده ایم، تقریبا، جدیدترین و بهترین پی دی اف آموزش نی موجود در اینترنت فارسی می باشد. از این پی دی اف بعنوان مکمل یادگیری (و نه منبع اصلی!) استفاده کنید:

دانلود پی دی اف آموزش نی

مراحل اولیه یادگیری نی

انتخاب نی مناسب

نی‌های هفت‌بند و دوازده‌بند دو نوع رایج نی هستند که در موسیقی ایرانی استفاده می‌شوند. هر کدام از این انواع نی، ویژگی‌ها و کاربردهای خاص خود را دارند و انتخاب بین آن‌ها بستگی به سطح تجربه نوازنده و هدف یادگیری او دارد.

نی هفت‌بند:

نی هفت‌بند از هفت بند یا گره تشکیل شده است و به دلیل ساختار ساده‌تر و قابل‌فهم‌تر، برای مبتدیان مناسب‌تر است. این نوع نی به دلیل تعداد کمتر بندها، کنترل بیشتری روی صدا و نت‌ها فراهم می‌کند و نوازنده مبتدی می‌تواند راحت‌تر به تکنیک‌های پایه‌ای مسلط شود. نی هفت‌بند به خاطر سادگی ساختار، معمولا اولین انتخاب بسیاری از مبتدیان است که به تازگی یادگیری این ساز را شروع کرده‌اند.

نی دوازده‌بند:

نی دوازده‌بند پیچیدگی بیشتری دارد و از دوازده بند تشکیل شده است. این نوع نی صدای غنی‌تر و قابلیت‌های بیشتری برای اجرای تکنیک‌های پیچیده‌تر و پیشرفته‌تر دارد. نوازندگان حرفه‌ای بیشتر به این نوع نی گرایش دارند، زیرا به آن‌ها اجازه می‌دهد تا با دقت بیشتری به اجرای جزئیات موسیقی بپردازند و دامنه گسترده‌تری از نت‌ها و اصوات را تولید کنند.

 بامبو و چوب درختان میوه

جنس نی نیز نقش مهمی در کیفیت صدا و تجربه نوازندگی دارد. نی‌های بامبو و نی‌های ساخته شده از چوب درختان میوه، دو نوع رایج از جنس نی هستند که هر کدام ویژگی‌های خاص خود را دارند.

نی‌های بامبو:

نی‌های بامبو به دلیل وزن سبک و انعطاف‌پذیری بالا، به راحتی قابل حمل و نواختن هستند. این نی‌ها صدای شفافی تولید می‌کنند و به دلیل ساختار طبیعی بامبو، حس خوشایندی در نوازنده ایجاد می‌کنند. نی‌های بامبو معمولا در میان نوازندگان مبتدی و حرفه‌ای محبوبیت دارند.

نی‌های چوب درختان میوه:

نی‌های ساخته شده از چوب درختان میوه، مانند چوب درختان زردآلو، آلبالو و گردو، صدای گرم‌تر و غنی‌تری تولید می‌کنند. این نوع نی‌ها ممکن است سنگین‌تر از نی‌های بامبو باشند، اما به دلیل کیفیت بالای صدا، در میان نوازندگان حرفه‌ای بسیار محبوب هستند. انتخاب بین این دو نوع جنس نی، بستگی به سلیقه شخصی و نیازهای نوازندگی دارد.

کوک نی

کوک نی نیز یکی از عوامل مهم در کیفیت صدای تولید شده است. نی باید به درستی کوک شود تا صدای مطلوب و هماهنگ تولید کند. تنظیم کوک نی نیاز به دقت و تجربه دارد و نوازنده باید با اصول کوک کردن آشنا باشد. کوک صحیح نی باعث می‌شود که نت‌ها به درستی و بدون خطا نواخته شوند و صدای هماهنگ و خوشایندی تولید شود.

آشنایی با انگشت‌گذاری

انگشت‌گذاری صحیح یکی از پایه‌ای‌ترین و مهم‌ترین مهارت‌هایی است که نوازنده نی باید به آن تسلط پیدا کند. هر سوراخ نی، با انگشت خاصی بسته یا باز می‌شود تا نت‌های مختلف تولید شود. در اینجا به برخی اصول و تمرینات انگشت‌گذاری اشاره می‌کنیم:

1. شناخت سوراخ‌ها و انگشتان:

نی‌ها به طور معمول دارای شش سوراخ در جلوی ساز و یک سوراخ در پشت ساز هستند. هر یک از این سوراخ‌ها با انگشتان خاصی بسته یا باز می‌شوند. انگشتان دست چپ مسئول سوراخ‌های بالایی و انگشتان دست راست مسئول سوراخ‌های پایینی هستند. انگشت شست دست چپ سوراخ پشت نی را می‌بندد.

2. تمرین‌های انگشت‌گذاری:

تمرین‌های منظم انگشت‌گذاری به شما کمک می‌کند تا به سرعت و دقت نت‌ها را اجرا کنید. تمرینات ساده‌ای مانند نواختن مقیاس‌های مختلف (مانند مقیاس‌های ماژور و مینور) به شما کمک می‌کند تا به جایگاه انگشتان خود عادت کنید و حرکات دست‌ها را بهبود بخشید.

3. تقویت انگشتان:

تقویت انگشتان از طریق تمرینات منظم و متنوع، به شما کمک می‌کند تا کنترل بهتری بر روی نی داشته باشید. تمریناتی مانند نواختن سریع نت‌ها و الگوهای ریتمیک می‌تواند به تقویت عضلات انگشتان و هماهنگی بین آن‌ها کمک کند.

یادگیری نت‌ها و دستگاه‌ها

یادگیری نت‌ها و دستگاه‌های موسیقی ایرانی، برای نوازندگی نی ضروری است. موسیقی ایرانی بر اساس دستگاه‌ها و آوازها ساخته می‌شود و هر دستگاه ویژگی‌های خاص خود را دارد. در اینجا به برخی از اصول یادگیری نت‌ها و دستگاه‌ها اشاره می‌کنیم:

1. نت‌های موسیقی:

نوازنده نی باید با نت‌های موسیقی آشنا باشد و بتواند آن‌ها را به درستی اجرا کند. نت‌ها به صورت نمادهای موسیقی روی خطوط حامل نوشته می‌شوند و هر نت نمایانگر یک فرکانس خاص است. یادگیری خواندن و نواختن نت‌ها یکی از اولین مراحل یادگیری موسیقی است.

2. دستگاه‌های موسیقی ایرانی:

دستگاه‌های موسیقی ایرانی شامل مجموعه‌ای از مقیاس‌ها و ملودی‌های خاص هستند که هر کدام ویژگی‌های منحصر به فردی دارند. یادگیری دستگاه‌ها به نوازنده نی کمک می‌کند تا به درک عمیق‌تری از ساختار موسیقی ایرانی برسد و بتواند با تسلط بیشتری به اجرای قطعات بپردازد. برخی از دستگاه‌های مهم موسیقی ایرانی شامل دستگاه‌های شور، ماهور، نوا، همایون و چهارگاه هستند.

3. تمرینات دستگاهی:

تمرینات دستگاهی شامل نواختن مقیاس‌ها و ملودی‌های خاص هر دستگاه است. این تمرینات به نوازنده کمک می‌کند تا با الگوها و خصوصیات هر دستگاه آشنا شود و بتواند به صورت خلاقانه‌تری به نواختن بپردازد.

تمرین‌های تنفسی

تنفس صحیح یکی از مهم‌ترین عوامل در نوازندگی نی است. تمرین‌های تنفسی به شما کمک می‌کند تا کنترل بهتری بر روی هوای خود داشته باشید و صدای زیباتری تولید کنید. در اینجا به برخی از اصول و تمرینات تنفسی اشاره می‌کنیم:

1. تنفس دیافراگمی:

تنفس دیافراگمی به شما کمک می‌کند تا هوای بیشتری را به شش‌ها برسانید و کنترل بهتری بر روی جریان هوا داشته باشید. این نوع تنفس باعث می‌شود که صدای نی پربارتر و قوی‌تر باشد. برای تمرین تنفس دیافراگمی، به آرامی نفس بکشید و دیافراگم خود را منبسط کنید، سپس هوا را به آرامی و با کنترل خارج کنید.

2. تمرینات تنفسی منظم:

تمرینات تنفسی منظم شامل تمریناتی مانند نفس‌کشیدن عمیق و آرام، نگه داشتن نفس و خروج آهسته هوا است. این تمرینات به تقویت ظرفیت شش‌ها و کنترل بهتر جریان هوا کمک می‌کند.

3. ترکیب تنفس و نواختن:

تمرین ترکیب تنفس و نواختن شامل نواختن نت‌های طولانی با نفس‌های عمیق و کنترل‌شده است. این تمرین به شما کمک می‌کند تا هماهنگی بین تنفس و نوازندگی را بهبود بخشید و بتوانید قطعات موسیقی را با ثبات و کیفیت بهتری اجرا کنید.

نتیجه‌گیری

یادگیری نی نیازمند صبر، تمرین منظم و توجه به جزئیات است. انتخاب نی مناسب، آشنایی با انگشت‌گذاری، یادگیری نت‌ها و دستگاه‌های موسیقی ایرانی و تمرین‌های تنفسی، از مراحل اولیه و اساسی یادگیری این ساز محسوب می‌شوند. با پیروی از این مراحل و توجه به نکات کلیدی، می‌توانید به تدریج مهارت‌های خود را در نوازندگی نی بهبود بخشید و از زیبایی‌های موسیقی ایرانی لذت ببرید.

هر گونه سوالی در زمینه این مطلب دارید در بخش نظرات مطرح کنید تا به آن پاسخ دهیم.

نوشته دانلود رایگان ۲۱ درس آموزش نی از صفر تا صد (فیلم+PDF) اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

در نفس گیری صحیح نفس از طریق بینی و به آهستگی وارد ریه میشود به طوریکه فقط شکم به سمت بالا حرکت می کند و سینه ها ثابت مانده و هیچ گونه
سفتی در قسمت قفسه سینه صورت نمی گیرد؛ در هنگامی که نفس ذخیره شده هیچ گونه فشاری به شکم یا هیچ قسمت دیگری از بدن وارد نمی شود و شما می توانید به راحتی این نفس را تا ۳۰الی۴۰ ثانیه نگه دارید؛ سعی کنید برای خارج کردن هوا نیز از لبها استفاده کنید،مانندگفتن حرف ((پ)) به صورت تشدید دار! یا گفتن ((پو)) بدون صوت!

می توانید برای درک بیشتر این تمرین به صورت درازکش روی زمین بخوابید و تمام عضلات خود را شل کنید؛ سپس یک دست را روی سینه بگذارید و یک دست را
روی شکم، سپس هوا را از طریق بینی وارد ریه ها کنید بطوریکه هوای وارد شده شکم شما را باد کند و دست شما را به سمت بالا هدایت کند؛دقت کنید که سینه شما به هیچ عنوان نباید سفت شود یا بالا بیاید!!! نفس را تا جایی که به شما فشار نیاورد نگه دارید سپس به آرامی و توسط لبها خارج کنید؛ اولا دقت کنید که نفس به هیچ عنوان نباید از خود شکم به طرف بیرون پرتاب شود، مانند گفتن ((ها)) نباشد؛ دوماً به یاد داشته باشید که نفس تا انتها باید تخلیه گردد!

فیلم آموزشی اول توسط استاد محمد علی کیانی نژاد

یک راه دیگر برای پیشرفت در این نفس گیری استفاده از یک کتاب در هنگام تمرین است!

به این صورت که یک کتاب سنگین را روی شکم خود می گذارید و با گرفتن نفس کتاب را به سمت بالا حول می دهیم،سپس هوا را کم کم و به صورت مقطع از
دهان خارج می کنیم؛ یعنی بعد از نفس گیری کامل با گفتن ((پو)) مقداری از هوارا خارج می کنیم سپس بقیه هوا را پیش خود نگه می داریم و چند ثانیه بعد با گفتن یک ((پو)) مقداری دیگر از هوارا خارج می کنیم؛ این کار را تکرار می کنیم تا تمام هوا خارج شود! در این تمرین هم هیچ فشاری نباید به شما وارد شود.

این نفس گیری علاوه در نوازندگی در جاهای بسیاری به شما کمک خواهد کرد!مخصوصا در هنگام خستگی و یا تمرکزبرای انجام فعالیتهای گوناگون!

سعی کنید در هنگام انجام تمرینات نفس گیری کاملا به دم و بازدم و شل بودن بدن دقت کنید و به یادداشته باشید که نفس گرفته شده به هیچ عنوان نبایدشما را آزار دهد و یا زوری برای خارج شدن داشته باشد!

نوازندگی به شیوه لبی تعداد
این الگوها 13 عدد میباشد که از الگوی DOکوک یعنی بلندترین نی شروع و به صورت فواصل کروماتیک تا اکتاو بعد یعنی نی DOکوک کوچک که کوتاه ترین نی است،ساخته میشود.البته این بدان معنا نیست که نی هایی بلندتر یا کوتاهتر از فواصل فوق نتوان ساخت.

تنوع طولی نی به دلیل عدم امکان کوک کردن است؛ به همین جهت نی را در اندازه های مختلفی می سازند که این خلا برطرف شود. در واقع کوتاهی و بلندی نی مانند شل کردن و سفت کردن سیم سازهای زهی و مضرابی است، یعنی هر چقدر نی بلندتر باشد، صدای بم تری تولید و هر چه کوتاهتر شود صدای زیرتری تولید می کند.

فیلم آموزشی دوم توسط استاد محمد علی کیانی نژاد

تولید صدا از نی به دو گونه متفاوت است. حالت اول به اصطلاح فرم ” لبی” نام دارد که نوازنده در این روش نی را به صورت مایل روی لبهای خود قرار داده و با ایجاد یک باریکه هوایی بوسیله روزنه بین دو لب و برخورد این باریکه به تیغه سر نی، صدا تولید میکند. پهنای تیغه سرنی در این حالت هر چقدر دارای ضخامت کمتری باشد، صدای تولید شده از نی، شفافتر خواهد بود.

این شیوه نوازندگی بیشتر در ایلات و عشایر و بین چوپانان و به اصطلاح محلی ها رواج دارد. معمولا صدایی که بدین صورت توسط این قشر نوازندگان از نی تولید
میشود، صدایی است نسبتا بلندتر از حالت طبیعی و همراه با ناخالصی. در موسیقی ردیف دستگاهی و کلاسیک ما نیز در ارکسترهای ایرانی این روش صدادهی، چندان معمول نبوده و نمیباشد.

نوازندگی به شیوه دندانی حالت دوم به اصطلاح فرم “دندانی” نام دارد که همان تیغه سر نی در این روش به جای قرار گرفتن در روی لب، بین دو دندان پیشین نوازنده قرار میگیرد. باریکه هوایی را در این حالت به جای روزنه بین دولب،فاصله بین سقف دهان و زبان تولید میکند. این روش نسبت به روش اول از قدمت کمتری برخوردار است و احتمالا در اصفهان، نی نوازی به صورت دندانی ابداع و ترویج شده. زیرا تا آنجا که تاریخ نشان میدهد، اولین نوازنده های نی به سبک
دندانی در اصفهان بوده اند مثل سلیمان اصفهانی، ابراهیم آقاباشی، نایب اسدالله اصفهانی، و استاد حسن کسائی که این نوع نوازندگی را به اوج تکامل خود (تا به امروز) رسانده اند.

نوازندگی با هر یک از این دو شیوه نسبت به یکدیگر معایب و محاسن خاص خود را دارد. هر چند شیوه دندانی روش متداول در بین نوازندگان حرفه ای نی است. ولی این موضوع را نباید دلیل بر نفی محاسن شیوه لبی در نوازندگی دانست

نفس گیری یکی از مهمترین و اساسی ترین اصول نوازندگی نی و تمام سازهای بادی می باشد که متاسفانه در کشور ما به این امر توجه چندانی نمی شود و معدود مدرسینی این امر مهم را به هنرجویان خود آموزش می دهند؛ شیوه نفس گیری صحیح در سازهای بادی دقیقا مانند نفس گیری در یوگا،تمامی ورزشهای ،آواز،و…. می باشد.

این شیوه نفس گیری شیوه ای دشوار و مشکل نمی باشد و هنرجویان می توانند با کمی تمرین همراه با تمرکز به راحتی به این شیوه نفس گیری مسلط شوند؛روش این نفس گیری در زیر آمده است،امیداست با تلاش و تمرین و با فرا گیری این نفس گیری بتوانید از شر سفتی ها و فشارهای اضافی در هنگام ساز زدن رهایی یابید.

امیدوایم از این آموزش استفاده برده باشید و در صورتی که سوالی دارید در قسمت دیدگاه مطرح نمایید تا اساتید ساز نی به شما پاسخ دهند.

نوشته آموزش تصویری نحوه صحیح نفس گیری و صدادهی به نی (استاد کیانی نژاد) اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

مقدمه:

استاد سید حسن کسایی، هنرمند نی نواز اصفهانی، حق بزرگی بر گردن هنر نی نوازی ایران دارند. ایشان علاوه بر نی در سه تار نوازی هم مهارت زیادی داشتند. حسن کسایی در سوم مهرماه 1307 خورشیدی در اصفهان متولد شد. علاقه و پشتوانه وی در شیوه نواختن نی در سنین نوجوانی و جوانی باعث شد که به موفقیت های شگرفی دست یافت. او بیش از پنجاه سال از زندگی پربارش را با بهترین خوانندگان گذرانیده و با استادان این راه چون ادیب خوانساری و تاج اصفهانی به اجرای برنامه پرداخته و به خوبی می داند که چگونه دانش ادبی و شعر شناسی کلاسیک می تواند به خوانندگی و نوازندگی کمک نماید.
به اعتقاد استاد لطفی، استاد کسایی برای نی و نواختن آن سر فصل نوینی در ایران گشود که آن را نمی توان از مکتب آوازی اصفهان جدا دانست. بخش عمده کشش های ساز استاد به دلیل تسلط او به مکتب اصفهان است و در واقع با نی بیشتر می خواند تا بنوازد.

استاد حسن کسایی: صدای نی در دل تاریخ موسیقی ایران

حسن کسایی، نامی آشنا در تاریخ موسیقی ایران است. او که به حق یکی از بزرگ‌ترین نوازندگان نی در جهان شناخته می‌شود، با صدایی دلنشین و تکنیک بی‌نظیر خود، جایگاه ویژه‌ای در دل موسیقی ایران و ایرانیان دارد. در این نوشتار، به زندگی، فعالیت‌ها و تأثیرگذاری استاد حسن کسایی بر موسیقی ایران خواهیم پرداخت.

کودکی و آغاز موسیقی

حسن کسایی در سال ۱۳۰۷ در اصفهان متولد شد. از کودکی به موسیقی علاقه‌مند بود و با سازهای مختلفی از جمله تار و سه تار آشنا شد. اما صدای نی بود که بیش از هر ساز دیگری او را مجذوب خود کرد. او در سنین جوانی به صورت حرفه‌ای به نوازندگی نی پرداخت و تحت تأثیر نوازندگان بزرگی همچون درویش خان قرار گرفت.

تحصیلات و فعالیت‌های هنری

کسایی علاوه بر موسیقی، به تحصیل نیز اهمیت می‌داد و در رشته موسیقی دانشگاه تهران به تحصیل پرداخت. او در طول دوران تحصیل و پس از آن، با هنرمندان بزرگ ایرانی همچون محمدرضا شجریان، حسین علیزاده و شهرام ناظری همکاری‌های موفقی داشت. این همکاری‌ها به شهرت روزافزون کسایی و معرفی موسیقی سنتی ایران به جهان کمک شایانی کرد.

سبک و نوآوری

استاد کسایی با تسلط کامل بر ردیف موسیقی ایرانی و نوآوری‌هایش، سبک منحصر به فردی را در نوازندگی نی ایجاد کرد. او با استفاده از تکنیک‌های نوین و تلفیق نی با سازهای دیگر، موسیقی سنتی ایران را به روز کرد و آن را به گوش نسل جوان رساند. کسایی در بداهه‌نوازی نیز بسیار قوی بود و می‌توانست با نی، لحظاتی فراموش‌نشدنی را خلق کند.

همکاری‌های بین‌المللی

کسایی در طول فعالیت هنری خود با بسیاری از هنرمندان بزرگ جهان همکاری کرده است. او با نوازندگانی از کشورهای مختلف همچون آمریکا، کانادا، ژاپن و هندوستان به اجرای کنسرت پرداخته و آلبوم‌های مشترکی منتشر کرده است. این همکاری‌ها به معرفی موسیقی ایرانی به جهان کمک شایانی کرده و باعث شده است که نام حسن کسایی به عنوان یکی از نوازندگان برجسته جهان شناخته شود.

جوایز و افتخارات

استاد کسایی در طول فعالیت هنری خود جوایز و افتخارات بسیاری را کسب کرده است. او به عنوان یکی از مفاخر موسیقی ایران شناخته می‌شود و نامش همواره با نی و موسیقی سنتی ایران گره خورده است.

تأثیرگذاری بر موسیقی ایران

استاد حسن کسایی تأثیر بسیار زیادی بر موسیقی ایران داشته است. او با نوازندگی بی‌نظیر خود، به موسیقی سنتی ایران هویت و جایگاه ویژه‌ای بخشید و آن را به نسل جوان معرفی کرد. همچنین، او با آموزش و پرورش نسل‌های جدید نوازندگان، به گسترش موسیقی ایرانی کمک شایانی کرده است.

میراث هنری استاد کسایی

استاد حسن کسایی میراث گران‌بهایی از خود به یادگار گذاشته است که شامل آلبوم‌های متعدد ضبط شده، کنسرت‌های بی‌نظیر و آموزش‌های ارزشمند است. او با نوازندگی بی‌نظیر و شخصیت والای خود، الگویی برای نسل‌های آینده نوازندگان شده است.

برخی از ویژگی‌های بارز استاد کسایی:

• تسلط بر ردیف موسیقی ایرانی: کسایی به ردیف موسیقی ایرانی تسلط کامل داشت و با نوازندگی خود، زیبایی‌های نهفته در این موسیقی را به شنوندگان منتقل می‌کرد.
• نوآوری: او با تلفیق موسیقی سنتی ایرانی با موسیقی جهانی، سبک منحصر به فردی را در نوازندگی نی ایجاد کرد.
• بداهه‌نوازی بی‌نظیر: کسایی در بداهه‌نوازی استاد بود و می‌توانست با نی، لحظاتی فراموش‌نشدنی را خلق کند.
• همکاری‌های بین‌المللی: او با بسیاری از هنرمندان بزرگ جهان همکاری کرده است و موسیقی ایرانی را به جهان معرفی کرده است.
• تأثیرگذاری بر نسل‌های آینده: کسایی با آموزش و پرورش نسل‌های جدید نوازندگان، به گسترش موسیقی ایرانی کمک شایانی کرده است.

آثار شاخص استاد کسایی:

استاد حسن کسایی آلبوم‌های متعددی را به صورت انفرادی و گروهی منتشر کرده است که هر یک از آن‌ها به عنوان یک اثر ماندگار در تاریخ موسیقی ایران شناخته می‌شود. از جمله این آلبوم‌ها می‌توان به آلبوم‌های راز، نوای نی و گل‌های رنگارنگ اشاره کرد.

کلام آخر:

استاد حسن کسایی، صدای نی در دل تاریخ موسیقی ایران است. او با نوازندگی بی‌نظیر خود، موسیقی سنتی ایران را به اوج‌های جدیدی رساند و با هنرمندان بزرگ جهان همکاری‌های موفقی داشته است. میراث هنری استاد کسایی همچنان الهام‌بخش نوازندگان و علاقه‌مندان به موسیقی ایرانی است.

پست مشابه: 10 درس مهم و کاربردی آموزش نی هفت بند (رایگان)

نمونه ویدیوی آموزشی و تصاویر دروس

نمونه ای از این ویدیوها را در زیر می بینید (البته ویدیوهایی که دانلود می کنید، از کیفیت بالاتری برخوردار هستند):

لینک دانلود :

⇓  دانلود فیلم های فوق العاده زیبا از نی نوازی استاد کسایی

در این قسمت هم  تصاویر مختلف از این دروس را می بینید:

حتماً ببینید: 10 کلیپ شاد و زیبای نی انبان (نی همبون)

به جرات می توان مدعی شد که هیچ نی نوازی نیست که تحت تاثیر استاد کسایی قرار نگرفته باشد. در واقع، می شود برای کسایی مکتبی را پایه ریزی کرد وآن را با آموزش صحیح، به صورت علمی و مدون ارائه کرد. دوستانی که در زمینه نی نوازی تجربه دارند می توانند تجربیات مفید و آموزنده خود را در بخش نظرات با ما و سایر هموطنان به اشتراک بگذارند. همچنین می توانید سؤالات خود را در بخش نظرات از کارشناسان ما بپرسید.

نوشته دانلود 10 کلیپ بسیار زیبا از نی نوازی استاد کسایی اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

1- کلیات

همانگونه که در اکثر راهنماهای خرید سازهای مختلف موسیقی هم به شما می گویند، نی خوب خیلی ارتباطی به مارک آن و سازنده ندارد. یک روش برای خرید نی خوب این است که فاکتورهای آن را مسلط بوده، یا اینکه به فروشنده اعتماد داشته باشید. یک نکته مهم این است که خرید نی را به استاد خود نسپارید و یا به فروشگاهی که استادتان می گوید بروید و بگویید از طرف فلانی آمده ام نروید (واقعا این کار را نکنید!) مگر اینکه 100 درصد به استاد خود اطمینان داشته باشید. در این مقاله راهنمای کاملی در این مورد تهیه کرده ایم.

حتما بخوانید: معرفی چند تکنیک مهم در نوازندگی نی

2- معرفی اجزای نی

قبل از خرید یک نی خوب باید اجزای آن را بشناسید، زیرا اگر به فروشنده اعتماد نداشته باشید باید اجزای اصلی که در ادامه مقاله توضیح داده می شوند را موقع خرید تست کنید. می بینید که نی عمدتا از 4 قسمت تشکیل می شود و اتصال آنها بهم از فاکتورهای باکیفیت بودن نی است.

3- قیمت

قیمت نی بستگی به موضوعات مختلفی دارد. بطور کلی همانگونه که در نمونه تصویر زیر میبینید، قیمت نی های مبتدی از 200 هزار تومان تا 600 هزار تومان می باشد و نی های متوسط تا حرفه ای با مارک های مختلف تا 3 میلیون تومان قیمت دارند:

عمده قیمت به جنس چوب و کیفیت ساخت بر می گردد که این موضوع صرفا توسط خود سازنده تعیین می شود.

4- مشخصات ظاهری

بیشتر مشخصات ظاهری یک نی خوب به کیفیت ساخت و نبود ضایعاتی مثل چسب و یا اتصالات بین پوست و گل میخ بر می گردد نه زیبایی ظاهری و سطحی یا تزئینات! این موضوع سبب ثابت ماندن و کوک شدن صدای نی در طولانی مدت می گردد. دقت کنید که گره ها و بندهای نی به خوبی به ته نی و سری آن وصل شده باشند و کاملا محکم باشند. فاصله بند ششم از آخر یعنی دم نی کمتر از 30 میل نباشد . برای نی با طول 600 فاصله 36 میل خوب است. فاصله بند اول یعنی بالای نی (بدون احتساب سر نی) از اول نی بیشتر از 70 میل نباشد. برای نی با طول 600 مثال بالا 66 خوب است. قطر سوراخ داخل نی گشاد نباشد که متاسفانه رایج است برای مثال بالا 9 میل خوب است.سوراخ نت ها گشاد نباشد برای مثال بالا 8 میل خوب است

نی یا نی هفت بند از سازهای بادی ایرانی است. نی هفت‌بند از گیاه نی ساخته می‌شود. برای ساخت این گونه نی آن را طوری برش می دهند که از سر تا ته آن شامل هفت بند شود و اخیرا بصورت مصنوعی (نی اصلاح شدهٔ مصنوعی) نیز ساخته شده است. نی هفت‌بند یا به اصطلاح نی متشکل از ۵ سوراخ در جلو و یک سوراخ در پشت آن است که توسط انگشتان دوم و چهارم از یک دست و انگشتان اول تا چهارم از دست دیگر پوشیده می‌شوند. به طور کلی نی را با جا گرفتن بین دو دندان نیش و گرد کردن زبان در پایین و پشت آن می‌نوازند اما اساتیدی همچون جمشید عندلیبی زبان را در بالا می‌گذارند.

در کل شیوه نی‌نوازی به دو گونه نایب اسدالله و کسایی است. از اساتید می‌توان حسین یاوری، حسن کسایی، حسین عمومی، جمشید عندلیبی، محمد موسوی، حسن ناهید و محمد علی کیانی نژاد را نام برد. نت‌ها در ساز نی: وسعت صدای آن به ۳ اکتاو می‌رسد. نی ۵ صدا (رجیستر) دارد که هر یک از آنها با نحوه دمیدن هوا در نی قابل انتخاب است.

5- مارک های نی و پیشنهاد ما برای خرید

سه تا از بهترین مارک های انواع نی در حال حاضر در ایران به ترتیب عبارتند از نی سلطانیان، صنایعی و شفیعی. معمولا به مبتدیان و افراد متوسط پیشنهاد می شود مدل های ارزان تر این سه مارک را تهیه کنند و بعد که حرفه ای تر شدند به سراغ مدل های گران تر همین سه مهر بروند.

هر چند مجددا عرض می کنیم در میان همین مارک های معروف، نی های بی کیفیت اخیرا افزایش یافته است و مارک های گمنامی هم هستند که نی های فوق العاده باکیفیت تولید می کنند. توصیه می شود با توجه به فاکتورهای گفته شده در این مقاله نسبت به خرید اقدام کنید و مارک را در درجه سوم و چهارم اهمیت قرار دهید.

6- نظرات کاربران حرفه ای در فضای مجازی

≡   منصور رستمی چند سالی در زمینه نی نوازی فعالیت دارد در مورد خرید این ساز معتقد است:

“ني دياپازون (سل) کوک بهترين گزينه براي شروع کردنه. يا ني هايي که اختلاف طولي زيادي با اون ندارند مثل ني(لا) کوک.
چون صداي بم در ني هاي کوتاه راحتتر در مياد . اما براي صداي اوج من در کتاب مسعود جاهد خوندم بهتره با ني (فا) يا (فاديز) و براي صداي غيث از ني (مي) کوک استفاده بشه . ولي با همون ني دياپازون هم ميشه همه اين صداها رو به خوبي ايجاد کرد و اين تقسيمات براي راحتي کاره.”

≡   محسن رحیمیان معتقد است:

“مشخصات ظاهری یک نی خوب:
تناسب بند ها (در نی مرغوب بند ها با فاصله مناسب از بالا به پایین کوتاه تر می شوند)
جنس نی : معمولا نی مناطق کویری به خصوص کاشان جنس مرغوب تری دارند و می توان صدای دلنشین تری اخذ کرد .
صاف بودن و اینکه ساز دارای انحنا و کجی نباشد. البته برای خرید نی بهتره که با یک آدم خبره این کار رو انجام بدید چون فقط تجربه س که می تونه یک نی خوب رو از بد تشخیص بده وگرنه از روی ظاهر نی نمیشه تشخیص داد. در مورد انتهای نی الزامی به سری فلزی نیست، البته اون سری فلزی انتهای نی بجهت حفاظت نی از ترک برداشتن و شکستگی هست. در مورد سر ساز هم یا از سری برنجی استفاده میشه یا از طلق پلاستیکی.  کسی که بین دندان هاش فاصله نداره نمیتونه از سر برنجی استفاده بکنه…در کل سر پلاستیکی بهتر و ایمن تر از سر برنجی هست .”

حتما بخوانید: آموزش اصولی نی زدن به روش دندانی (همراه با فیلم)

اگر سوالی در زمینه خرید نی یا نظری دارید که در مقاله جا افتاده است در بخش نظرات با ما در میان بگذارید.

نوشته راهنمای خرید اینترنتی ساز نی (و 6 نکته کاربردی) اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

روش دنداني مشكل اكثر نوازندگان اينه كه زبانشون و مقدار هواي ورودي به ني رو نمي تونن كنترل كنن بنابراين من بهتون اين توصيه رو مي كنم كه براي بالا بردن كيفيت صداتون تو روش دنداني يه طرف شيلنگ آب به اندازه دو متر درون يه تشت پر از آب بندازين و طرف ديگه اون رو با روي لبتون قرار بدين و درون شلينگ فوت كنين تا حباب هوا درون تشت آب شروع به قل زدن بكنه ايتكار باعث ميشه نفستون و صداي سازتون تغيير بكنه و بتونين هوا رو بهتر درون ساز كنترل كنين.

در این روش صدایی که از نی تولید می شود به وسیله باریکه هوایی است که از شیار میانی زبان ایجاد شده و با برخورد به قسمت پشت دندانهای پیشین بالایی به داخل نی هدایت شده و تولید صدا میکند. به عبارت دیگر تیغه سر نی بین دو دندان جلویی قرار میگیرد. البته کسانی که فاصله دندانهای آنها به اندازه ای نیست که سر نی بین دو دندان پیشین آنها قرار بگیرد، معمولا با ایجاد شیار بر روی سرنی قسمت بین دو دندان جلویی خود را داخل این شیار قرار میدهند(ابداع کننده این روش استاد محمد موسوی میباشد).

نکته قابل توجه در روابط با سر نی، جنس آن است. جنس سر نی، در جنس و شکل صدای تولید شده تاثیر دارد. نوازندگان از موارد مختلفی برای ساختن سر نی استفاده می کنند که این اختلاف بیشتر به دلیل سلیقه شخصی هر یک از آنها است. در قدیم اغلب از خود نی به عنوان سری استفاده میشد که به علت ضخامت آن صدای صاف و مطلوبی از نی خارج نمیشد. البته بعدها نوازندگانی که از جنس خود نی استفاده میکردند با تراشیدن و کم کردن ضخامت آن توانستند از نی صدایی مطلوب و شفاف تولید کنند(استاد حسن کسائی از جنس خود نی برای سری استفاده میکند). عده ای نیز از جنس فلز مثل برنج یا استیل استفاده میکنند که به نظر میرسد استفاده از این جنس، بیشتر در صدای دوم و سوم(یعنی اوج و غیث) باعث زنگ دار شدن صدای نی میشود.

یادگیری سریع و آسان نوازندگی نی: پکیج های آموزش نی مقدماتی تا پیشرفته

برخی از نوازندگان نی خصوصا” در سالهای اخیر از جنس طلق های پلاستیکی استفاده میکنند. این جنس بیشتر در صدای دوم و سوم میتواند به نوازنده کمک کند که صدایی شفاف تولید کند.(استاد حسن ناهید امروز از این روش برای نوازندگی استفاده میکنند)

در مجموع باید گفت تاثیر جنس سر نی، در تولید صدای مطلوب به مراتب کمتر از شیوه قرار دادن و حالت زبان و فرم دندانهای نوازنده (مخصوصا” دو دندان جلویی) می باشد؛ زیرا دیده شده که دو نوازنده نی با استفاده از یک جنس مشابه در سری، دو صدای کاملا متفاوت از نی تولید کنند. نوازندگی به شیوه دندانی به دلیل تولید دو نوع صدای متمایز یعنی صدای اول (بم) و دوم (اوج) باعث شده که نی در بین تمام سازهای بادی از این نظر منحصر بفرد باشد. به عبارت دیگر دو صدای متفاوت از هم (که شاید برای کسی که آشنا به این دو صدا نباشد در باری امر تصور شود که دو ساز مختلف است) خصوصیت بارز این نوع نوازندگی است و شاید این خصیصه باعث شده که امروزه بیشتر از این روش برای نوازندگی نی استفاده شود و شیوه لبی چندان مورد توجه قرار نگیرد. تکنیک های ویبراسیون و گلیساندو، در این روش تماما به وسیله لب نوازنده انجام میشود، یعنی نوازنده با باز کردن و بستن قسمت آزاد لب خود (یعنی قسمتی از لب که نی بر روی آن قرار نگرفته) می تواند این دو تکنیک را اجرا کند.

روشی دیگر: آموزش در آوردن صدای نی به شیوه لبی

اجرای تکنیک استکاتو به دلیل اینکه زبان در روش دندانی آزاد نیست به راحتی شیوه لبی نمی باشد. توضیح آنکه اجرای تکنیک استکاتو در سازهای بادی معمولا به وسیله نوک زبان صورت میپذیرد، یعنی زبان با حرکت بالا و پایین و عقب و جلو می تواند هوا را به طور مقطع از لب خارج کند و به خاطر حرکت تند زبان، اجرای این تکنیک در سرعت بالا امکان پذیر خواهد بود. ولی در شیوه دندانی زبان خود عامل هدایت هوا در نی میباشد و قادر نیست هوا را بطور مقطع به داخل نی هدایت کند؛ لذا نوازنده برای اجرای نتهای مقطع مجبور است هوا را از قسمت انتهایی زبان یعنی عضلات حلق، قطع و وصل کند. باید گفت اجرای این عمل در سرعتهای بالا و بصورت ممتد و در زمان طولانی امکانپذیر نیست.

نکته مهم! با استفاده از این بسته آموزشی فوق العاده، نی نوازی را خیلی سریع، حرفه ای و اصولی (بدون نیاز به کلاس) بیاموزید!

فیلم نوازندگی نی به شیوه دندانی استاد کسایی

نوشته آموزش اصولی نی زدن به روش دندانی (همراه با فیلم) اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

نواختن نی به شیوه لبی، یکی از روش‌های اصلی و سنتی برای ایجاد صدای زیبا و غنی از این ساز موسیقی ایرانی است. نی، با تاریخچه‌ای که به قرون گذشته بازمی‌گردد، جایگاه ویژه‌ای در موسیقی سنتی ایران دارد و صدای دلنشین آن توانسته است در قلب‌ها جا بگیرد. این مقاله به طور مفصل به بررسی آموزش اصولی در آوردن صدای نی به شیوه لبی می‌پردازد و تکنیک‌ها، تمرینات، و نکات کلیدی را برای یادگیری و بهبود این مهارت موسیقایی ارائه می‌دهد.

شناخت نی و اجزای آن

تاریخچه و اهمیت نی در موسیقی ایرانی

نی یکی از قدیمی‌ترین سازهای موسیقی در ایران است و به‌خصوص در موسیقی سنتی و عرفانی ایران جایگاه ویژه‌ای دارد. نی به عنوان یک ساز بادی، با تکنیک‌های خاصی نواخته می‌شود که هر کدام از این تکنیک‌ها به صدای منحصر به فردی منجر می‌شوند.

اجزای نی

نی شامل قسمت‌های مختلفی است که هر کدام از آن‌ها نقش مهمی در تولید صدا دارند. این اجزا شامل:

• لوله اصلی: بدنه نی که از جنس چوب یا نی طبیعی ساخته می‌شود.
• سر نی: قسمتی که در دهان قرار می‌گیرد و به تولید صدا کمک می‌کند.
• سوراخ‌ها: نی دارای چند سوراخ است که با قرار دادن انگشتان روی آن‌ها، نوازنده می‌تواند نت‌های مختلف را تولید کند.

یادگیری سریع و آسان نوازندگی نی: پکیج های آموزش نی مقدماتی تا پیشرفته

اصول اولیه نواختن نی به شیوه لبی

نحوه نگه‌داشتن نی

یکی از اولین و مهم‌ترین اصول در نواختن نی، نحوه صحیح نگه‌داشتن آن است. نوازنده باید نی را به گونه‌ای نگه دارد که سر نی به درستی در دهان قرار گیرد و سوراخ‌ها به راحتی با انگشتان پوشانده شوند.

قرارگیری سر نی در دهان

برای تولید صدای مناسب، سر نی باید به درستی در دهان قرار گیرد. این به معنای قرار دادن لب‌ها به شکلی است که جریان هوا به درستی از نی عبور کند و صدای مطلوبی تولید شود.

تکنیک‌های تنفس

تنفس صحیح و کنترل شده یکی از مهم‌ترین عوامل در نواختن نی به شیوه لبی است. نوازنده باید بتواند نفس خود را به گونه‌ای تنظیم کند که جریان هوا به طور مداوم و یکنواخت از نی عبور کند.

اما راه حل براي در آوردن صداي ني بصورت لبي (به قلم استادی دیگر)

اول اينكه ني بايد زاويه تقريبا 45 درجه نسبت به وسط لب خودتون بگيرين يعني لبه گرد ني روي نصف لب شما قرار بگيره درست جايي كه لب به دو قسمت تقسيم ميشه
دوم اينكه ني رو بايد به لب خودتون فشار بدين تا بتونين تو همون زاويه نگه دارين
سوم اينكه براي شروع از ني سل كوك با داشتن سر ساز(فلزي يا پلاستيكي) استفاده كنين چون براي روش (لبي) بهتره
چهارم اينكه ني رو تا اندازه اي كه بصورت اوج در روش دنداني مي نوازيد بايد بالا بگيرين (يعني از بدنتون دور بشه)
پنجم اينكه براي شروع يادگيري (اولين دميدين) سوراخ نت سل رو ببندين يعني تو مايه شور عرب ساز بزنين (اين خيلي مهمه چون هم بهتون انگيزه ميده هم راحت تر صداش در مياد)

 

مطلب کاربردی مرتبط: آموزش اصولي دميدن يا صدادهي در ساز ني

نوازندگی نی لبی را در فیلم زیر مشاهده میکنید

نوشته آموزش اصولی در آوردن صدای نی به شیوه لبی اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

برای یک آهنگسازی که به دنبال اصوات و رنگ های گوناگون است، نی می تواند نقش چند ساز را با رنگ های متفاوت بازی کند. در بسیاری از ساز های بادی موسیقی کلاسیک برای تغییر جنس و رنگ صوتی از سوردین استفاده می کنند، در حالی که در نی می توان چندین صدای متفاوت را با حالات گوناگون تولید کرد.

البته گاهی محدودیت های اجرایی برخی فواصل هم برای آهنگسازان ایرانی که از نی استفاده می کنند، به معضلی دست و پا گیر تبدیل می شود و برای همین گاهی ناچارند به دلیل این محدودیت ها بالاجبار محدودۀ صوتی مورد نظر خود را عوض کنند.

شاید یکی از مهمترین معضلات اجرایی ساز نی فقدان نت سی در محدوده های بم و اوج باشد برای همین نوازندگان نی بالاجبار می بایست برای اجرای گوشه هایی که نیازمند اجرای نت سی هستند، از محدودۀ غیث استفاده کنند.

مشکل دیگر شاید عدم توالی اجرایی محدوده ها به صورت پشت سر هم می باشد.البته برای رفع این نواقص تمهیدات بسیاری توسط نوازندگان و سازندگان ساز نی اندیشیده شده که در قسمت های آینده به ذکر برخی از آنها می پردازیم.

شاید بتوان تقسیم بندی اصوات نی را از دو زاویۀ متفاوت مقایسه کرد.

در نگاه اول می توان تقسیم بندی اصوات نی را در دو نوع صدای بم خلاصه کرد که اصوات دیگر در ادامۀ آنها می آیند، بم (بم معمولی) و بم نرم.

از نگاهی دیگر شاید بتوان تقسیم بندی اصوات نی را به چند بخش دیگر تقسیم کرد.

محدودۀ بم، محدودۀ اوج، محدودۀ غیث و محدودۀ پس غیث.

در جدول زیر می توانید به محدوده های صوتی نی سل (دو) توجه کنید:

برای نامگذاری نی های متفاوت بهتر است از نت دست بستۀ نی یا بم ترین نت اجرایی آن استفاده کرد که به دلایلی تقریبا سلیقه ای و نامشخص از فاصلۀ پنجم آن برای نام گذاری نی استفاده می شود.

در هر صورت برای معرفی انواع نی سعی می شود از هر دو مدل نامگذاری این ساز ها استفاده شود.

استاد خصوصی در خانه شما: پکیج های آموزش نی مقدماتی تا پیشرفته

در معرفی محدوده ها و وضعیت انگشت گذاری نی در این مجموعه مقالات سعی می شود نی سل (دو) ملاک سنجش قرار گیرد که دست بستۀ آن در محدودۀ بم، نت دو می باشد.

برای بررسی وضعیت انگشت گذاری روی نی به بررسی تک تک این حالات می پردازیم و نکته ای که می توان روی آن تمرکز کرد این است که با هر وضعیت انگشت گذاری قادر خواهیم بود ۴ صدای متفاوت در ۴ محدودۀ مختلف نی ایجاد کنیم. البته در برخی از محدوده های صوتی ممکن است محدودیت اجرایی برای تولید برخی اصوات وجود داشته باشد و یا اجرای شفاف و خوش صدای برخی فواصل به خصوص در محدودۀ پس غیث نیازمند تمرین های بسیار است. حال به بررسی حالات های متفاوت انگشت گذاری در ساز نی به صورت تصویری می پردازیم.

وضعیت اول حالت دست بسته که تمامی انگشتان روی سوراخ های نی قرار می گیرند و در این وضعیت طول لولۀ صوتی ساز در بلند ترین وضعیت خود بوده و صوت حاصله بم ترین صدای ساز می باشد.

البته نوازندگان نی با تغییر زاویه لب و نی و تغییر فشار می توانند تقریبا تا نیم پرده بم تر از صدای اصلی دست بسته را نیز تولید کنند. برای مثال در نی سل (دو) علاوه بر نغمه دو، نغمه سی بکار و گاهی سی کرن هم قابل اجرا است.

انگشت گذاری در حالت دست بسته و نت حاصله در محدوده های مختلف

در حالت بعدی انگشت دوم دست راست از روی سوراخ اول برداشته می شود و بقیۀ انگشت ها کماکان روی سوراخ ها باقی می مانند. در این حالت صدای اصلی در محدودۀ بم، نغمه ر می باشد در عکس زیر به وضعیت انگشتان و نغمه های حاصله در محدوده های مختلف ساز نی توجه کنید.

انگشت گذاری ر بم

در حالت بعدی انگشت سوم دست راست (دست پایینی) از روی سوراخ دوم برداشته می شود و در این وضعیت نوازنده قادر به تولید در صدا در هر محدوده خواهد بود با نفس و فشار هوای طبیعی در محدودۀ بم نغمه می کرن و با فشار هوای بیشتر صدای می بکار ایجاد خواهد شد. اجرای صحیح نغمه می بکار برای برخی هنرجویان این ساز در مراحل ابتدایی مشکل است و مدت ها نیاز به تمرین است تا بتوان از صدای طبیعی می کرن با این وضعیت انگشت گذاری به یک صدای می بکار شفاف و کوک رسید.همین فواصل ربع پرده در سایر محدوده ها هم ایجاد می شود، به تصویر انگشت گذاری و صداهای حاصله در محدوده های متفاوت توجه کنید.

انگشت گذاری می کرن و می بکار

در انگشت گذاری بعدی می توانیم نغمه می بمل را در محدودۀ بم ایجاد کنیم، بدین صورت که انگشت سوم به صورت نصفه روی سوراخ دوم از پایین قرار می گیرد که به آن اصطلاحا نیم انگشت هم می گویند.اجرای این حرکت در سرعت های بالاتر مشکل است و نیازمند تمرین های بسیار است تا یک نوازنده بتواند با تسلط کامل این نت را اجرا کند. دقت کنید که در این حالت انگشت گذاری نوازنده نیمۀ بالایی سوراخ را گرفته و نیمۀ دیگر سوراخ باز می باشد. به تصویر انگشت گذاری و صداهای حاصله در محدوده های متفاوت توجه کنید.

انگشت گذاری می بمل

در اگشت گذاری بعدی هر دو انگشت دست راست از روی سوراخ ها برداشته می شود و انگشت اول از دست چپ هم از روی سوراخ سوم برداشته می شود. در این حالت صدای تولید شده در محدودۀ بم نت فا خواهد بود. به تصویر انگشت گذاری و صداهای حاصله در محدوده های متفاوت توجه کنید. در این حالت انگشت گذاری به طور عمومی زیر ترین صدای پس غیث قابل اجرا است و اجرای نت های زیر تر در این محدوده تقریبا بسیار مشکل است و در بسیاری از موارد ارزش صوتی ندارد.

انگشت گذاری فا

در وضعیت بعدی قادر به اجرای نت فا دیز خواهیم بود، توجه کنید در این حالت هم از تکنیک نیم انگشت برای تولید صدای فا دیز در محدودۀ بم استفاده می شود. نوازندگان چیره دست می توانند با همین انگشت گذاری صدای فا سری را نیز تولید کنند. به تصویر انگشت گذاری و صداهای حاصله در محدوده های متفاوت توجه کنید. در این حالت انگشت گذاری اجرای محدودۀ پس غیث بسیار مشکل و تقریبا ناممکن است مگر نوازندگان خاص با ساز های خاص.

انگشت گذاری فا دیز

در حالت بعدی به جز انگشت شست دست چپ که گرفته است مابقی انگشتان از روی سوراخ ها برداشته می شوند. در این وضعیت قادر به تولید نغمه سل در محدودۀ بم خواهیم بود. به تصویر انگشت گذاری و صداهای حاصله در محدوده های متفاوت توجه کنید. در این حالت انگشت گذاری معدودی از نوازندگان قادر به تولید صدای سل در محدودۀ پس غیث هستند و تقریبا صوت حاصله در بسیاری از ساز ها ارزش موسیقایی ندارد مگر ساز های خاص که فواصل آن بسیار دقیق هستند.

انگشت گذاری سل

حالت بعدی انگشت گذاری وضعیت دست باز است که تمامی انگشتان از روی سوراخ ها براداشته می شوند و این حالت زیر ترین صدای حاصله در هر محدودۀ صوتی است. در محدودۀ بم صوت حاصله نغمه لا خواهد بود. با تغییر زاویۀ لب و ساز و تغییر فشار هوا می توان نغمه سی بمل را هم به صورت گذر و پیوسته به لا تولید کرد. این حالت به خصوص در آواز دشتی (با شاهد «لا») بسیار زیاد توسط نوازندگان اجرا می گردد و شاید یکی از ویژگی ها و زیبایی های نی در اجرای این آواز باشد. به تصویر انگشت گذاری و صداهای حاصله در محدوده های متفاوت توجه کنید.

انگشت گذاری دست باز

همانطور که ذکر شد از هر وضعیت انگشت گذاری اصلی در نی می توانیم ۴ صدا در محدوده های مختلف نی تولید کنیم، همچنین با وضعیت (نیم انگشت) می توانیم فواصل فرعی و برخی نیم پرده ها و ربع پرده ها را اجرا نماییم.با توجه به اهمیت این مبحث برای علاقمندان ساز های ایرانی به خصوص کسانی کار های گروهی موسیقی ایرانی با ترکیب ساز های ایرانی را پی گیری می کنند، انگشت گذاری و صدادهی آن را از زاویه ای دیگر و با نموداری تصویری متفاوت بررسی می کنیم.

همانطور که در تصاویر گویاست، سوراخ پشت نی به صورت مربع و سایر سورخ ها به صورت دایره مشخص شده اند. در هر یک از جدول ها می توانیم به بم ترین نت و زیر ترین نت هر محدوده توجه کنیم.

برای آگاهی بیشتر از محدودۀ صداهای مختلف نی به جدول زیر توجه کنید.

حال به نمودار شماره ۱ توجه کنید که در آن به حالات مختلف انگشت گذاری و صدای حاصله در محدودۀ بم و بم نرم اشاره شده است.

در نمودار شمارۀ ۲ صداهای حاصله از حالات مختلف انگشت گذاری در محدودۀ اوج را می بینیم.

در نمودار شمارۀ ۳ صداهای حاصله از حالات مختلف انگشت گذاری در محدودۀ غیث را می بینیم.

در نمودار شمارۀ ۴ صداهای حاصله از حالات مختلف انگشت گذاری در محدودۀ پس غیث را می بینیم.

این نمودار ها از کتاب شیوۀ نی نوازی استاد محمد علی کیانی نژاد برداشت شده است.

در نمودار شمارۀ ۵ وضعیت انگشت گذاری نت های فرعی در محدودۀ بم و اوج را مشاهده می کنید.

در نمودار شمارۀ ۶ وضعیت انگشت گذاری نت های فرعی در محدودۀ غیث را مشاهده می کنید.

در نمودار شمارۀ ۷ وضعیت انگشت گذاری نت های فرعی در محدودۀ پس غیث را مشاهده می کنید.

حال به بررسی اجرایی برخی از فواصل فرعی در محدوده های مختلف می پردازیم.

مطالب مرتبط: مطالب آموزشی نی

ابتدا به نمودار شماره ۸ و حالت نیم انگشت عمودی و افقی توجه کنید. مسلما در انگشت گذاری انگشت های دست راست، نیمۀ راست سوراخ ها گرفته می شود. بنابر این در نمودار ها با توجه به این که سوراخ های اصلی نی پشت به نوازنده هستند، سمت گرفته شدۀ سوراخ های دست راست در سمت چپ آمده است.

برای اجرای نت های دو دیز و ر بمل در صداهای بم و اوج نصف سوراخ اول از پایین به صورت عمودی گرفته می شود و بهتر است برای اجرای بهتر و دقیق تر این فواصل، از حالت نیم انگشت افقی استفاده نشود. چون وضعیت فیزیکی انگشت شمارۀ ۲ برای حالت نیم انگشت به حالت عمودی راحت تر است و از سرعت عمل و دقت بیشتری برخوردار خواهد بود.

مطلب مرتبط: آموزش اصولي دميدن يا صدادهي در ساز ني

برای اجرای نت می بمل در صداهای بم و اوج، سوراخ دوم از پایین به صورت نیم انگشت می باشد. همین وضعیت انگشت گذاری برای اجرای سی بمل در صدای غیث می باشد.

برای اجرای نت لا بمل یا سل دیز در محدودۀ بم و اوج انگشت شست دست چپ رها شده و سه سوراخ دیگر دست راست گرفته می شوند.

برای اجرای بهتر لا کرن در محدودۀ بم و اوج بهتر است سوراخ ۴ و ۵ (دست چپ) را گرفته و انگشت شست رها شود. (برای دقت و تمرکز بیشتر به نمودار ۵ مراجعه کنید.)

برای اجرای لا کرن در غیث نصف انگشت شمارۀ ۲ به صورت افقی برداشته می شود و برای اجرای نت سی بمل در محدودۀ غیث نصف انگشت شماره ۴ دست راست به صورت افقی برداشته می شود.

البته اجرای دقیق این فواصل نیازمند تمرینات منظم است و اجرای دقیق و صحیح برخی از گوشه های ردیف موسیقی ایرانی در این گونه فواصل بسیار مشکل است و نیازمند سالها تمرین و ممارست است.

فیلم آموزشی نحوه انگشت گذاری ساز نی را اینجا ببینید:

منبع: harmonytalk.com

نوشته آموزش نحوه قرار دادن انگشتان بر ساز نی(همراه با فیلم و عکس) اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

نفسگیری صحیح برای نوازندگی

نفس گیری یکی از مهمترین و اساسی ترین اصول نوازندگی نی و تمام سازهای بادی می باشد که متاسفانه در کشور ما به این امر توجه چندانی نمی شود و معدود مدرسینی(بجز استاد کیانی نژاد) این امر مهم را به هنرجویان خود آموزش می دهند؛ شیوه نفس گیری صحیح در سازهای بادی دقیقا مانند نفس گیری در یوگا،تمامی ورزشهای ،آواز،و…. می باشد.
این شیوه نفس گیری شیوه ای دشوار و مشکل نمی باشد و هنرجویان می توانند با کمی تمرین همراه با تمرکز به راحتی به این شیوه نفس گیری مسلط شوند؛روش این نفس گیری در زیر آمده است،امیداست با تلاش و تمرین و با فرا گیری این نفس گیری بتوانید از شر سفتی ها و فشارهای اضافی در هنگام ساز زدن رهایی یابید.
در نفس گیری صحیح نفس از طریق بینی و به آهستگی وارد ریه می شود به طوریکه فقط شکم به سمت بالا حرکت می کند و سینه ها ثابت مانده و هیچ گونه سفتی در قسمت قفسه سینه صورت نمی گیرد؛ در هنگامی که نفس ذخیره شده هیچ گونه فشاری به شکم یا هیچ قسمت دیگری از بدن وارد نمی شود و شما می توانید به راحتی این نفس را تا ۳۰الی۴۰ ثانیه نگه دارید؛ سعی کنید برای خارج کردن هوا نیز از لبها استفاده کنید،مانند گفتن حرف ((پ)) به صورت تشدید دار! یا گفتن ((پو)) بدون صوت!
می توانید برای درک بیشتر این تمرین به صورت درازکش روی زمین بخوابید و تمام عضلات خود را شل کنید؛ سپس یک دست را روی سینه بگذارید و یک دست را روی شکم، سپس هوا را از طریق بینی وارد ریه ها کنید بطوریکه هوای وارد شده شکم شما را باد کند و دست شما را به سمت بالا هدایت کند؛دقت کنید که سینه شما به هیچ عنوان نباید سفت شود یا بالا بیاید!!! نفس را تا جایی که به شما فشار نیاورد نگه دارید سپس به آرامی و توسط لبها خارج کنید؛ اولا دقت کنید که نفس به هیچ عنوان نباید از خود شکم به طرف بیرون پرتاب شود، مانند گفتن ((ها)) نباشد؛ دوماً به یاد داشته باشید که نفس تا انتها باید تخلیه گردد!
یک راه دیگر برای پیشرفت در این نفس گیری استفاده از یک کتاب در هنگام تمرین است!
به این صورت که یک کتاب سنگین را روی شکم خود می گذارید و با گرفتن نفس کتاب را به سمت بالا هل می دهیم،سپس هوا را کم کم و به صورت مقطع از دهان خارج می کنیم؛ یعنی بعد از نفس گیری کامل با گفتن ((پو)) مقداری از هوارا خارج می کنیم سپس بقیه هوا را پیش خود نگه می داریم و چند ثانیه بعد با گفتن یک ((پو)) مقداری دیگر از هوارا خارج می کنیم؛ این کار را تکرار می کنیم تا تمام هوا خارج شود! در این تمرین هم هیچ فشاری نباید به شما وارد شود.
این نفس گیری علاوه در نوازندگی در جاهای بسیاری به شما کمک خواهد کرد!مخصوصا در هنگام خستگی و یا تمرکزبرای انجام فعالیتهای گوناگون!
سعی کنید در هنگام انجام تمرینات نفس گیری کاملا به دم و بازدم و شل بودن بدن دقت کنید و به یادداشته باشید که نفس گرفته شده به هیچ عنوان نباید شما را آزار دهد و یا زوری برای خارج شدن داشته باشد!

این بخش هم به شما کمک میکند: آموزش اصولي دميدن يا صدادهي در ساز ني

روغنکاری نی

از سخن های استاد بیات
به سر یک میله نازک مفتولی که به راحتی وارد نی شود یک تکه پارچه بدون پرز(مثل پارچه های پلاستیکی) وصل می کنیم،سپس پارچه را به روغن پارافین آغشته کرده و وارد نی می کنیم،سپس چند بار میله را بالا و پایین می کنیم تا نی کاملا به روغن پارافین آغشته شود.باید توجه داشت که قطر میله را باید به اندازه ای درنظر گرفت که به راحتی و بدون هیچ فشاری وارد نی شود تا به نی آسیب نرساند

تمرین با کاغذ

یک تکه کاغذ ۱۰X۱۰ سانتی متری را به دیوار بچسبانید و سعی کنید با فوت کردن آن را روی دیوار نگه دارید.اگر فوت شما از شکم و از دور باشد احتمال دارد مدت کمی آنرا نگه دارید.ولی اگر دمیدن شما توسط لب صورت بگیرد شما باید حدود ۲۰ تا ۳۰ ثانیه کاغذ را روی دیوار نگه دارید.
توجه داشته باشید که بعد از این تمرین هیچگونه خستگی و یا نفس نفس زدنی وجود ندارد.
صد در صد این تمرین علاوه بر جذابتی که دارد کمک زیادی به شما خواهد کرد تا دمیدنی منظم و یکنواخت داشه باشید
ادامه تمرین با کاغذ
بعد از این که تمرین دمیدن به کاغذ را کاملا یاد گرفتید و توانستید نفسی قوی که بتواند یک خودکار یا یک حبه قند را به راحتی پرت کند را بدمید،سعی کنید همین کار را با گوشه لب(طرفی که نی قرار می گیرد) انجام دهید.تکان دادن اجسام سنگین مانند گوشی موبایل در این حرکت کار بسیار مشکلی است.بنابراین از همان تمرین نگه داشتن کاغذ روی دیوار شروع کنید.بعد از انجام این تمرینات سعی کنید در حالی که نی را داخل دهان قرار دادید همان کار را تکرار کنید.بدون توجه به این که نی داخل دهان قرار دارد واینکه اصلا از آن صدایی اخذ خواهد شد یا خیر.
شاید در ابتدا چون دهان باز است و لبها از هم فاصله دارند این تمرین کاری بیهوده و نشدنی تلقی شود؛اما با تمرین زیاد می توانید این کار را انجام دهید و از تاثیر آن بر روی صدای سازتان لذت ببرید.
ادامه تمرین
اگر تمرین با کاغذ را انجام دادید و هم اکنون روی آن مسلط هستید،سعی کنید که یک حبه قند را روی یک میز با فشار دمیدن خود پرت کنید.
این کار را با یک خودکار نیز انجام دهید.سپس سعی کنید یک جسم سنگین تر مثل یک گوشی موبایل را با همان شیوه دمیدن جا به جا کنید.برای تسلط بیشتر روی دمیدن خود سعی کنید به یک پر که روی کف دستتان قرار دارد فوت کنید بدون آنکه پر تکان بخورد و بطوریکه سرمای دمیدن را روی کف دست حس کنید.
این تمرینها به شما کمک می کند تا صدایی کاملا صاف و یکنواخت را از نی اخذ کنید و بتوانید ساعتها بدون خستگی نوازندگی کنید. ی به پر نفس نی زدن نداریم.بلکه با دمیدنی فوق العاده کم والبته راحت می توانیم صدایی قوی از نی در آوریم.
استرس و اظطراب هم صدای ساز شما را تغییر نخواهد داد!!!
استاد کیانی نژاد که در این زمینه صاحب نظر هستند ایشان با اشاره به راحتی وشل بودن کامل بدن در هنگام این نوع دمیدن،به این نکته اشاره کردند که:حتی در صورت داشتن استرس شدید یا اضطراب وبالا رفتن سرعت تپش قلب،حتی در کنسرتها،در صورتی که برروی این نوع دمیدن تسلط داشته باشید به راحتی می توانید تمام صداها را به شکل دلخواه از نی درآورید.ایشان ضمن تأکید فراوان به این مسئله که در این نوع دمیدن فقط بینی جهت هواگیری وگوشه لب جهت دمیدن آن به داخل نی وتبدیل بازدم طبیعی به هوایی فشرده،و شکم که از هوا پر می شود هیچ جای دیگر از بدن درگیر این عمل نشده و بدن کاملاً شل می باشد،اعلام داشتند: باید به این نکته نیز توجه کرد که این کار،عملی کاملاً آگاهانه واختیاری است.تکنیکی ساده که تا روی آن فکر وتمرکز نکنیم،به آن دست پیدا نخواهیم کرد.
همچنین این استاد بزرگ شدیداً تأکید می کنند که در هنگام نفس گیری،سینه به هیچ عنوان بالا نیامده وسفت نمی شود؛بلکه تمام هوا بوسیله شکم ذخیره می شود.
تکنیک هایی که یادگیریشان ساده است اما تا به تسلط رسیدن کمی تمرین بیشتر می خواهد

بدون برنامه کاری را انجام ندهید و سعی کنید هر کاری را با اصول خود آن فرابگیرید.پس قدم به قدم و با آگاهی کامل نی نوازی را با سازی ها بیاموزید.

این مجموعه در یادگیری اصولی به شما کمک خواهد کرد: پکیج های آموزش نی مقدماتی تا پیشرفته

نوشته معرفی چند تکنیک مهم در نوازندگی نی اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

نی کامل‌ترین و ظریف‌ترین آلات موسیقی، صدای انسان است و مؤثرترین لحن‌ها در موسیقی، نوایی است که حنجره شخص خوش آواز برآید.علمای سازشناسی احتمال می‌دهند که نخستین باری که بشر خواست نغمه‌هایی را که به اقتضای حالات مختلف خود از حنجره درمی‌آورد، تقلید کند، به اختراع انواع مختلف نای دست یافت. نوای نی بیش از صدای سازهای زهی به صدای انسان شباهت دارد و لذا به طبیعت نزدیکتر است از این لحاظ این ساز و سازهای مشابه آن از هزاران سال پیش مورد علاقه ملل باستان بوده و اخبار و روایات فراوانی دربارة آن گفته شده است از جمله اینکه می‌گویند حضرت موسی از هواداران نوازندگان نای بوده و مونالا جلا‌الدین از نوازندگان معتبر این ساز به شمار می‌آمده است و همچنین گفته شده که نوای این ساز و بعضی از سازهای دیگر مثل (شیپور و…) را برای علاج بیمارهای روحی مفید و مؤثر می‌دانستند.

مقدمه

ساز نی یکی از قدیمی‌ترین و مشهورترین سازهای بادی جهان است که در فرهنگ‌های مختلف، از جمله ایران، نقش مهمی ایفا کرده است. این ساز با صدای دلنشین و عمیق خود، همواره بخشی از موسیقی سنتی و مذهبی بوده و توانسته ارتباط عمیقی بین نوازنده و شنونده ایجاد کند. مقاله حاضر به بررسی پیشینه، ویژگی‌ها، نحوه‌ی نواختن، و نی‌نوازان مشهور می‌پردازد.

پیشینه ساز نی

تاریخچه نی در ایران

نی یکی از قدیمی‌ترین سازهای موسیقی است که قدمت آن به هزاران سال قبل از میلاد باز می‌گردد. شواهد تاریخی نشان می‌دهد که این ساز در تمدن‌های باستانی نظیر مصر، سومر، و ایران باستان مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در ایران، نی به عنوان یکی از اصلی‌ترین سازهای موسیقی سنتی شناخته می‌شود و نقش برجسته‌ای در موسیقی مقامی و صوفیانه دارد.

نی در فرهنگ‌های دیگر

نی نه تنها در ایران، بلکه در فرهنگ‌های مختلفی از جمله مصر باستان، یونان، و هندوستان نیز جایگاه ویژه‌ای داشته است. در مصر باستان، نی به عنوان یکی از سازهای مقدس در مراسم مذهبی و جشن‌ها استفاده می‌شده است. همچنین در یونان باستان، نی به نام “آئولوس” شناخته می‌شد و نقش مهمی در موسیقی و اساطیر یونان ایفا می‌کرد.

ویژگی‌های ساز نی

ساختار فیزیکی

نی از یک قطعه بامبو یا نی خیزران ساخته می‌شود که به طور معمول شش سوراخ در جلو و یک سوراخ در پشت آن قرار دارد. طول نی‌ها می‌تواند متفاوت باشد و هر طول نی به نام خاصی شناخته می‌شود، مانند نی هفت بند، نی شش بند، و غیره. قسمت‌های اصلی نی شامل دهانه، بدن، و انتها است که هر کدام نقش خاصی در تولید صدا دارند.

تنوع صدا

یکی از ویژگی‌های برجسته نی، توانایی تولید صداهای متفاوت و متنوع است. نوازندگان ماهر می‌توانند با تغییر فشار دمیدن و موقعیت انگشتان، انواع مختلفی از نغمه‌ها و ملودی‌ها را تولید کنند. این ویژگی نی را به سازی بسیار انعطاف‌پذیر و پرتوان در اجرای قطعات مختلف موسیقی تبدیل کرده است.

نحوه‌ی نواختن نی

آموزش و تمرین

نواختن نی نیازمند آموزش دقیق و تمرین مستمر است. یادگیری نحوه‌ی قرار دادن انگشتان بر روی سوراخ‌ها و دمیدن صحیح در نی از مراحل اولیه آموزش محسوب می‌شود. بسیاری از نوازندگان حرفه‌ای نی از سنین کودکی شروع به یادگیری می‌کنند و سال‌ها به تمرین و تکمیل مهارت‌های خود می‌پردازند.

تکنیک‌های نواختن

نواختن نی شامل تکنیک‌های مختلفی است که هر کدام نقش مهمی در تولید صدای خاص نی دارند. برخی از این تکنیک‌ها عبارتند از:

تکنیک دمیدن: نحوه‌ی دمیدن در نی بسیار مهم است و تاثیر مستقیمی بر کیفیت صدا دارد. نوازندگان حرفه‌ای از تکنیک‌های مختلفی برای کنترل فشار هوا و تولید صدای مطلوب استفاده می‌کنند.

تکنیک انگشت‌گذاری: موقعیت و حرکت انگشتان بر روی سوراخ‌های نی نقش مهمی در تولید نغمه‌ها و ملودی‌های مختلف دارد. تغییر سریع و دقیق موقعیت انگشتان به نوازنده امکان می‌دهد تا به راحتی بین نغمه‌ها و ملودی‌ها تغییر کند.

در اینجا ببینید بقیه مطالب آموزش نی

ساز نی یکی از سازهای بادی سنتی ایران است که دارای طیف گسترده‌ای از صداها و نغمه‌ها است. محدوده صوتی این ساز می‌تواند بسته به نوع نی و تکنیک‌های نواختن، متنوع باشد. در اینجا به بررسی محدوده‌های صوتی ساز نی می‌پردازیم:

محدوده صوتی نی

صدای بم

نی می‌تواند صداهای بم و عمیقی تولید کند که معمولاً در ابتدای نواختن و با استفاده از فشار هوای کم و موقعیت خاص انگشتان ایجاد می‌شوند. این صداها معمولاً در نی‌های بلندتر و بزرگتر بهتر تولید می‌شوند.

صدای میانی

بیشتر صداهای نی در محدوده میانی قرار دارند. این محدوده شامل نغمه‌هایی است که با فشار هوای متعادل و انگشت‌گذاری‌های استاندارد تولید می‌شوند. صدای میانی نی معمولاً دلنشین و واضح است و به خوبی در موسیقی سنتی ایرانی استفاده می‌شود.

صدای زیر

نی همچنین قادر به تولید صداهای زیر و تیز است. این صداها با افزایش فشار هوا و تغییر در نحوه دمیدن و انگشت‌گذاری تولید می‌شوند. صدای زیر در نی معمولاً شفاف و برجسته است و در قطعاتی که نیاز به بیان احساسات قوی‌تر دارند، به کار می‌رود.

تکنیک‌های ایجاد محدوده‌های صوتی مختلف

تغییر فشار هوا

یکی از روش‌های اصلی برای تغییر محدوده صوتی نی، تنظیم فشار هوا است. با افزایش فشار هوا، صداهای زیرتر و با کاهش فشار هوا، صداهای بم‌تر تولید می‌شوند.

تغییر موقعیت لب‌ها

موقعیت لب‌ها بر روی دهانه نی نیز تاثیر زیادی بر محدوده صوتی دارد. با تغییر موقعیت لب‌ها، می‌توان به تولید صداهای مختلف دست یافت. برای مثال، نزدیک کردن لب‌ها به دهانه نی می‌تواند به تولید صداهای زیر کمک کند.

انگشت‌گذاری

تغییر در نحوه انگشت‌گذاری بر روی سوراخ‌های نی نیز می‌تواند به تولید نغمه‌های مختلف کمک کند. باز و بسته کردن سوراخ‌ها به روش‌های مختلف، باعث تغییر در طول موج هوا در داخل نی و در نتیجه تولید صداهای متفاوت می‌شود.

تکنیک‌های دمیدن

استفاده از تکنیک‌های مختلف دمیدن، مانند دمیدن مستقیم، دمیدن با فشار، و دمیدن با لرزش لب‌ها، می‌تواند به تولید نغمه‌های متنوع و گسترده کمک کند. این تکنیک‌ها به نوازنده امکان می‌دهند تا صداهای بم، میانی، و زیر را به طور موثر تولید کنند.

نواحی مختلف صوتی در نی

1. نواحی بم: معمولاً از نت‌های دو (C) تا لا (A) در اکتاو پایین‌تر.
2. نواحی میانی: از نت‌های سی (B) تا می (E) در اکتاو وسط.
3. نواحی زیر: از نت‌های فا (F) تا دو (C) در اکتاو بالاتر.

نحوه‌ی دمیدن در نی

نحوه ایجاد صدا در ساز نی

ایجاد صدا در ساز نی، نیازمند تسلط بر چندین تکنیک و مهارت است که شامل کنترل نفس، تنظیم فشار هوا، نحوه قرار دادن لب‌ها و دهان و استفاده صحیح از انگشتان است. در این بخش به تفصیل به نحوه ایجاد صدا در ساز نی پرداخته می‌شود.

کنترل نفس

اولین مرحله در ایجاد صدا در نی، کنترل نفس است. نوازنده باید بتواند نفس خود را به صورت یکنواخت و پایدار وارد نی کند. برای این کار:

1. تنفس دیافراگمی: از دیافراگم برای تنفس استفاده کنید. این نوع تنفس به شما اجازه می‌دهد تا حجم بیشتری از هوا را وارد ریه‌ها کنید و آن را به صورت یکنواخت و پایدار خارج کنید.
2. تمرینات تنفسی: تمریناتی نظیر دم و بازدم عمیق و نگه‌داشتن نفس به مدت چند ثانیه می‌تواند به تقویت دیافراگم و کنترل بهتر نفس کمک کند.

تنظیم فشار هوا

تنظیم فشار هوا نقش مهمی در کیفیت صدای تولید شده دارد. برای تنظیم فشار هوا:

1. فشار مناسب: فشار هوا نباید زیاد یا کم باشد. فشار زیاد باعث ایجاد صدای ناهنجار و فشار کم باعث عدم تولید صدای مطلوب می‌شود.
2. تمرینات فشار هوا: تمرین دمیدن به نی با فشارهای مختلف و گوش دادن به تفاوت صداها می‌تواند به شما کمک کند تا فشار مناسب را پیدا کنید.

نحوه قرار دادن لب‌ها

قرار دادن لب‌ها بر روی دهانه نی نیز تاثیر زیادی بر صدای تولید شده دارد. برای این کار:

1. لب‌ها به صورت نرم: لب‌ها باید به صورت نرم و بدون فشار زیاد بر روی دهانه قرار گیرند. فشار زیاد می‌تواند باعث انسداد جریان هوا و تولید صدای ناخوشایند شود.
2. تمرین قرار دادن لب‌ها: با تمرین‌های مداوم، می‌توانید موقعیت صحیح لب‌ها را پیدا کنید و آن را به طور مداوم تکرار کنید.

موقعیت دهان و زبان

موقعیت دهان و زبان نیز بسیار مهم است. زبان باید در حالت طبیعی و راحت قرار گیرد و نباید بر روی دهانه نی فشار بیاورد. برای این کار:

1. زبان در حالت طبیعی: زبان را در حالت طبیعی و راحت قرار دهید. از تمرینات دهانی مختلف برای پیدا کردن این حالت استفاده کنید.
2. تمرینات زبان و دهان: تمرین‌هایی مانند حرکت دادن زبان به اطراف دهان و باز و بسته کردن دهان می‌تواند به شما کمک کند تا موقعیت صحیح را پیدا کنید.

استفاده از انگشتان

نحوه قرار دادن و حرکت انگشتان بر روی سوراخ‌های نی نیز نقش مهمی در تولید صدا دارد. برای این کار:

1. قرار دادن انگشتان: انگشتان را به طور صحیح و دقیق بر روی سوراخ‌های نی قرار دهید. سوراخ‌ها باید به طور کامل پوشیده شوند تا صدای مناسبی تولید شود.
2. تمرینات انگشت‌گذاری: تمرینات مختلفی مانند تغییر سریع موقعیت انگشتان و اجرای نت‌های مختلف می‌تواند به شما کمک کند تا مهارت‌های انگشت‌گذاری خود را بهبود بخشید.

تمرینات دمیدن

برای بهبود مهارت‌های دمیدن در نی، تمرینات مختلفی وجود دارد که می‌تواند به شما کمک کند:

1. دمیدن ثابت و طولانی: دمیدن به نی با صدای ثابت و طولانی، یکی از بهترین تمرینات برای بهبود کنترل نفس و فشار هوا است.
2. تمرینات تنفسی: تمرینات تنفسی برای افزایش ظرفیت شش‌ها و تقویت دیافراگم نیز بسیار موثر هستند.

با تمرین مداوم و استفاده از تکنیک‌های صحیح، می‌توانید به مهارت‌های لازم برای ایجاد صدای دلنشین در ساز نی دست یابید و از نواختن این ساز زیبا لذت ببرید.

آموزش نی نوازی به روش دندانی توسط استاد کسایی

در نی نوازی به روش دندانی، دو روش برای قراردادن زبان توسط استادان معرفی شده است. در این ویدیو، استاد کسایی روش مورد نظر خودشان را معرفی می کنند.

همچنین بخوانید مطالب: آموزش نی نوازی برای نوآموزان

نی‌نوازان مشهور

نی‌نوازان ایرانی

در ایران، نی‌نوازان برجسته‌ای وجود دارند که هر کدام با سبک و تکنیک‌های خاص خود، سهم بسزایی در پیشرفت و ترویج این ساز داشته‌اند. از جمله نی‌نوازان مشهور ایرانی می‌توان به حسن کسایی، جمشید عندلیبی، و محمد موسوی اشاره کرد. این هنرمندان با تکنیک‌های بی‌نظیر و اجرای قطعات مختلف، توانسته‌اند نقش مهمی در موسیقی سنتی ایران ایفا کنند.

نی‌نوازان بین‌المللی

در سطح جهانی نیز نی‌نوازان برجسته‌ای وجود دارند که با استفاده از این ساز در موسیقی‌های مختلف، به معرفی و ترویج آن پرداخته‌اند. از جمله نی‌نوازان مشهور بین‌المللی می‌توان به راندا بن باسط، نی‌نواز مصری، و هریتیکا موکش، نی‌نواز هندی، اشاره کرد. این هنرمندان با تکنیک‌های منحصر به فرد خود، توانسته‌اند نی را به عنوان یکی از سازهای مهم موسیقی جهانی معرفی کنند.

نتیجه‌گیری

ساز نی با پیشینه‌ای کهن و صدایی دلنشین، همواره بخشی از موسیقی و فرهنگ جوامع مختلف بوده است. از ایران تا مصر و هند، این ساز توانسته است با توانایی‌های منحصر به فرد خود، جایگاهی ویژه در قلب نوازندگان و شنوندگان بیابد. با تکنیک‌های خاص در نواختن و دمیدن، و تلاش‌های بی‌وقفه نی‌نوازان برجسته، نی همچنان به عنوان یکی از سازهای مهم موسیقی سنتی و مذهبی به شمار می‌رود. امید است که با ادامه تحقیقات و آموزش‌های مناسب، این ساز زیبا همچنان به رشد و تکامل خود ادامه دهد و نسل‌های آینده نیز از صدای دلنشین آن لذت ببرند.

اندر حکایت این بخش آموزشی باید بگوییم که ما (سازی ها) سعی کردیم به دو روش دمیدن در نی و صدادهی به نی را به شما آموزش دهیم که البته امیدواریم کمکی به شما شده باشد و البته فیلم آموزشی استاد کسایی هم بسیار در این زمینه کاربردی خواهد بود.

نوشته آموزش اصولي دميدن يا صدادهي در ساز ني اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.

به طور کلی نی را با جا گرفتن بین دو دندان نیش و گرد کردن زبان در پایین و پشت آن می‌نوازند اما اساتیدی همچون جمشید عندلیبی زبان را در بالا می‌گذارند. سخت‌ترین چیزدرسازنی درآوردن صدای آن است وانگشت گذاری آن ساده است. در کل شیوه نی‌نوازی به دو گونه نایب اسدالله و کسایی است.

در بین انواع سازهای بادی ایرانی که از قدیم مورد استفاده قرار می گرفته مانند، مزمار، نرم نای، درازنای، سرنا و… تنها امروزه نی توانسته در موسیقی ایرانی و در کنار دیگر سازهای کلاسیک ایرانی مثل تار، سنتور، سه تار و کمانچه قرار بگیرد و به اصطلاح یک تنه نقش سازهای بادی را در ارکستر ایرانی ایفا کند.

دلیل این موضوع را از دو دیدگاه میتوان بررسی کرد. اول از جهت نوازندگان این ساز که توانستند خصوصیات و ویژگیهای نی را به نحو کامل و مطلوبی عرصه کنند و قابلیت آن رانشان دهند. به عبارت دیگر افرادی که به نوازندگی نی روی آوردند با ممارست بسیار تکنیکها و حالاتی که معمولا در موسیقی ایرانی اجرا میشود را به نی منتقل کردند.

همچنین بخوانید مطالب: آموزش نی

دوم از جهت خود ساز که به دلیل فرم صدادهی و نیز در عین سادگی، کاملتر بودن آن نسبت به دیگر سازهای بادی ایران، توانست تمام آهنگها و نغمه های موسیقی ردیف دستگاهی ایرانی را به خوبی اجرا کند واینکه صدایی که از نی خارج میشود از لحاظ رنگ صدایی به خوبی با دیگر سازهای کلاسیک ایرانی ترکیب شد.

از قدیم نی را طبق الگوهای مختلفی می ساخته اند؛ یعنی از لحاظ طول، تعداد سوراخ و تعداد بندها، انواع گوناگونی، نی وجود دارد. به عبارت دیگر نی گاهی بلند یا کوتاه ساخته میشود و نیز برخی از انواع نی دارای ۶ یا ۷ سوراخ و گاهی داری ۹ سوراخ میباشد. از میان انواع نی، نی هفت بند، امروزه پرکاربردترین ساز بادی در ایران میباشد. نی هفت بند دارای ۶ گره،۶ سوراخ و ۷ بند میباشد، که ۵ سوراخ آن در جلوی ساز و یکی نیز در پشت ساز قرار دارد.توضیح آنکه سوراخ ششم به این علت در پشت نی قرار دارد که بتوان با انگشت شست آن را به راحتی مهار کرد. از لحاظ اندازه هم این ساز به صورتهای مختلفی، طبق الگوهایی که به مرور زمان به وسیله نوازندگان کشف شده، ساخته می شود .

نوازندگی به شیوه لبی

روش اول:

در این روش صدایی که از نی تولید می شود به وسیله باریکه هوایی است که از شیار میانی زبان ایجاد شده و با برخورد به قسمت پشت دندانهای پیشین بالایی به داخل نی هدایت شده و تولید صدا میکند. به عبارت دیگر تیغه سر نی بین دو دندان جلویی قرار میگیرد. البته کسانی که فاصله دندانهای آنها به اندازه ای نیست که سر نی بین دو دندان پیشین آنها قرار بگیرد، معمولا با ایجاد شیار بر روی سرنی قسمت بین دو دندان جلویی خود را داخل این شیار قرار میدهند(ابداع کننده این روش استاد محمد موسوی میباشد)

نکته قابل توجه در روابط با سر نی، جنس آن است. جنس سر نی، در جنس و شکل صدای تولید شده تاثیر دارد. نوازندگان از موارد مختلفی برای ساختن سر نی استفاده می کنند که این اختلاف بیشتر به دلیل سلیقه شخصی هر یک از آنها است.

در قدیم اغلب از خود نی به عنوان سری استفاده میشد که به علت ضخامت آن صدای صاف و مطلوبی از نی خارج نمیشد. البته بعدها نوازندگانی که از جنس خود نی استفاده میکردند با تراشیدن و کم کردن ضخامت آن توانستند از نی صدایی مطلوب و شفاف تولید کنند(استاد حسن کسائی از جنس خود نی برای سری استفاده میکند)

عده ای نیز از جنس فلز مثل برنج یا استیل استفاده میکنند که به نظر میرسد استفاده از این جنس، بیشتر در صدای دوم و سوم(یعنی اوج و غیث) باعث زنگ دار شدن صدای نی میشود.

برخی از نوازندگان نی خصوصا” در سالهای اخیر از جنس طلق های پلاستیکی استفاده میکنند. این جنس بیشتر در صدای دوم و سوم میتواند به نوازنده کمک کند که صدایی شفاف تولید کند.(استاد حسن ناهید امروز از این روش برای نوازندگی استفاده میکنند)

در مجموع باید گفت تاثیر جنس سر نی، در تولید صدای مطلوب به مراتب کمتر از شیوه قرار دادن و حالت زبان و فرم دندانهای نوازنده (مخصوصا” دو دندان جلویی) می باشد؛ زیرا دیده شده که دو نوازنده نی با استفاده از یک جنس مشابه در سری، دو صدای کاملا متفاوت از نی تولید کنند.
نوازندگی به شیوه دندانی به دلیل تولید دو نوع صدای متمایز یعنی صدای اول (بم) و دوم (اوج) باعث شده که نی در بین تمام سازهای بادی از این نظر منحصر بفرد باشد. به عبارت دیگر دو صدای متفاوت از هم (که شاید برای کسی که آشنا به این دو صدا نباشد در باری امر تصور شود که دو ساز مختلف است) خصوصیت بارز این نوع نوازندگی است و شاید این خصیصه باعث شده که امروزه بیشتر از این روش برای نوازندگی نی استفاده شود و شیوه لبی چندان مورد توجه قرار نگیرد. تکنیک های ویبراسیون و گلیساندو، در این روش تماما به وسیله لب نوازنده انجام میشود، یعنی نوازنده با باز کردن و بستن قسمت آزاد لب خود (یعنی قسمتی از لب که نی بر روی آن قرار نگرفته) می تواند این دو تکنیک را اجرا کند.

اجرای تکنیک استکاتو به دلیل اینکه زبان در روش دندانی آزاد نیست به راحتی شیوه لبی نمی باشد. توضیح آنکه اجرای تکنیک استکاتو در سازهای بادی معمولا به وسیله نوک زبان صورت میپذیرد، یعنی زبان با حرکت بالا و پایین و عقب و جلو می تواند هوا را به طور مقطع از لب خارج کند و به خاطر حرکت تند زبان، اجرای این تکنیک در سرعت بالا امکان پذیر خواهد بود. ولی در شیوه دندانی زبان خود عامل هدایت هوا در نی میباشد و قادر نیست هوا را بطور مقطع به داخل نی هدایت کند؛ لذا نوازنده برای اجرای نتهای مقطع مجبور است هوا را از قسمت انتهایی زبان یعنی عضلات حلق، قطع و وصل کند. باید گفت اجرای این عمل در سرعتهای بالا و بصورت ممتد و در زمان طولانی امکانپذیر نیست.

روش دوم:

در این روش از نوازندگی که همان شیوه لبی است صدا بوسیله باریکه هوایی که از میان شیار بین دولب به صورت کامل به داخل نی هدایت میشود، تولید میگردد. این روش قادر به تولید صدایی مانند صدای اول در روش دندانی نیست و صرفا” صدای دوم و سوم و بم نرم در این روش قابل اجراست.

مقدار هوایی که برای تولید صدا در این روش لازم است بسیار کمتر از روش قبل است، ولی از لحاظ کوک در این روش به دلیل اینکه مولد صدا نسبت به روش دندانی، به نی نزدیکتر است، کمی بالاتر یا زیرتر از روش دندانی است، یعنی نوازنده ای که از هر دو روش استفاده میکند مجبور است که این دو شیوه را از نظر کوک با هم منطبق کند و به عبارت دیگر روش دندانی را با مقدار هوای بیشتر و روش لبی را با حداقل هوای ممکن اجرا نماید.( این عمل بسیار مشکل است و نیاز به تمرین فراوان دارد).

اجرای تکنیک های ویبراسیون و گلیساندو در این روش مثل فلوت با کم و زیاد کردن شدت هوا، صورت میگیرد و اجرای تکنیک استکاتو هم مانند فلوت با نوک زبان انجام میگیرد. صدای تولید شده در روش لبی می تواند بسیار شفاف باشد و ضخامت سری نی به شفافیت صدا کمک زیادی میکند. در این روش جنس سر نی تاثیر زیادی در جنس صدای تولید شده ندارد.

قسمتی از فیلم نوازندگی حسن ناهید با استفاده از هر دو روش

در مجموع میتوان گفت که این دو روش در نوازندگی نی میتوانند مکمل یکدیگر باشند و تکنیکهایی که در یک روش قابل اجرا نیست با روش دیگر امکان پذیر میباشد. در میان نی نوازان ایران تنها نوازنده ای که از هر دو شیوه در نوازندگی استفاده کرده، استاد حسن ناهید (در کنسرتهای سالهای گذشته بوده) که هر دو روش را (مخصوصا لبی) به زیبایی نواخته. در پایان باید گفت امید است که نوازندگان نی از هر دو روش و (حتی تکنیکهای نوازندگی دیگر سازهای بادی) بتوانند به نحو مطلوبی برای ارتقا امکانات تکنیکی نی استفاده کنند.

نکته مهم! نی را بصورت حرفه ای، سریع و بدون نیاز به کلاس بیاموزید! با کمک این بسته آموزشی استثنایی!

نی را اصولی و قدم به قدم فرابگیرید و با وی انس بگیرید ! نی دوست خوبی برای شما خواهد بود. پس در درسهای بعدی با سازی ها باشید

منبع: ویکیپدیا و گفتگوی هارمونیک

نوشته آموزش نی نوازی برای نوآموزان اولین بار در سازی ها. پدیدار شد.